# ەڭ قىسقا اڭگىمە

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 14 قاڭتار، 2021

ءبىر ءسات – بۇكىل عۇمىر

كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆ پەن شاكارىم قاجىنىڭ ۇلى احات تۇسكەن كونە سۋرەت سەمەيدەگى اباي مۋزەيىنىڭ قورىندا ساقتالعان.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 01 قاڭتار، 2021

ءبىر قانجاردىڭ تاريحى

ارقالىق قالاسىنداعى دالا ولكەسى تاريحى وبلىستىق مۇرا­جايىنداعى قۇندى جادىگەرلەردىڭ ءبىرى – تورعايداعى ۇلت-ازات­تىق كوتەرىلىسىنىڭ باس ساردارى امانگەلدى يمانوۆتىڭ قانجارى.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 16 جەلتوقسان، 2020

مەن ساعان ريزامىن، «ەگەمەن قازاقستان»!

حالقىمىز باس باسىلىم ەل گازەتى دەپ اتايتىن «ەگەمەن قازاقستان» مەنىڭ رۋحاني جانسەرىگىمە اينالعالى قاشان. الماتى وبلىسى، قاراتال اۋداندىق «كوممۋنيزم جولى» – «پۋت ك كوممۋنيزمۋ» گازەتىنە ءتىلشى بولىپ قابىلدانعان 1964 جىلدان بەرى وقىپ كەلە جاتىرمىن. زەينەت جاسىندا دا قول ۇزە المادىم. سونان بەرى جارتى عاسىردان استام ۋاقىت ءوتىپتى. ماماندىعىم جۋرناليست بولعاندىقتان با، ايتەۋىر اعا باسىلىمعا ابدەن باۋىر باسىپ كەتىپپىن. «گازەتتىڭ ءوزى ءبىر كۇندىك، ءسوزى مىڭ جىلدىق» دەيمىز-اۋ. شىنىندا دا گازەت ءسوزى – تاسقا باسىلعان تاريح ەكەنى راس. ال وقىرمانعا ىقپالى شە؟ ونى نەمەن ولشەيمىز؟ ءسوزدىڭ كيەسى دە بار، يەسى دە بار عوي. گازەتتىڭ كەيبىر ماقالاسى ءوز وقىرمانىنىڭ تاعدىرىن وزگەرتە الادى دەگەنگە سەنەسىز بە؟ سەنبەسەڭىز مەنىڭ باسىمنان وتكەن ءۇش توسىن وقيعانى ايتايىن.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 04 جەلتوقسان، 2020

ول كەزدە ناديا وتىزدا ەدى

قازاقتىڭ ورەلى ءسوزىن وزگەلەردەن وتكىزە دارىپتەگەن دارىن – بيىل سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلگەن نادەجدا لۋشنيكوۆا اپامىز قانداي قۇرمەتكە بولسا دا لايىق. بۇل كىسى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ىشىندە قازاق ونەرىن قادىرلەۋدىڭ ەتالونىنا اينالعان ساناۋلى ءسوز ساڭلاعىنىڭ ءبىرى ەكەنىن مۇقىم قازاق مويىنداعان.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 01 جەلتوقسان، 2020

ەلباسى، لۋيزا جانە بالمۇزداق

ەلباسىمەن كەزدەسۋ تالاي ادامنىڭ (ۇلكەننىڭ دە، كىشىنىڭ دە) ومىرىندە ايرىقشا ەلەۋلى ءىز قالدىرعانى انىق. سونداي ءبىر جاي توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا مەركىلىك لۋيزا ەرسىنقىزى مىراليەۆانىڭ دا باسىنان وتكەن ەدى.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 26 قاراشا، 2020

باقباق تىستەگەن تاريح

ءيا، «مۇراعات»، «ارحيۆ» دەگەن ءسوز اتالسا بولدى جۇرتتىڭ كوبى تەك ءوڭى ابدەن سارعايعان، ج ۇلىم-ج ۇلىمى شىققان حات-قاعاز، قۇجات-دەرەكتى بىردەن ەسكە تۇسىرەتىنى انىق. ال جازىلماعان، جازىلسا دا ۇشتى-كۇيلى جوعالعان، بالكي باي ءبىر زاماندا كۇلگە اينالعان تاريحىڭدى قايتەرسىڭ؟!

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 20 قاراشا، 2020

قىراندار حيكاياسى (ەتنوگرافيالىق ەتيۋدتار)

حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ءبىر ونەرى – قۇسبەگىلىك. 1253-1255 جىلدارى قازىرگى قازاق دالاسىن كوكتەي ءوتىپ، شىعىسقا ساپار شەككەن ەۋروپالىق ساياحاتشى گيلوم دە رۋبرۋكتىڭ كۇندەلىك جازباسىندا: «كوشپەندىلەر بۇركىت، سۇڭقار سياقتى اڭشى قۇستاردى كوپ ۇستايدى. ولاردى قولدارىنا وتىرعىزىپ اڭ اۋلايدى» دەسە، يتاليالىق جيھانكەز ماركو پولو جازىپتى: « ۇلى حاننىڭ (قۇبىلايدى ايتادى) بايان جانە مينعان اتتى اعايىندى بەكتەرى بار. حالىق ولاردى «قۇسبەگى» دەپ اتايدى. سەبەبى، ولار حاننىڭ قول استىنداعى 20 مىڭ قۇسبەگىلەر مەن اڭشىلاردى باسقارادى. مينعان باسقارعان 10 مىڭ ادام قىزىل ءتۇستى كيىم كيىپ، بايان باستاعان 10 مىڭ ادام كوك ءتۇستى كيىم كيىپ، حانمەن بىرگە ساياتقا شىعادى. 10 مىڭدىقتىڭ 2 مىڭى اڭشى يتتەردى جەتەكتەپ جۇرەدى. ەكىگە بولىنگەن اڭشى-قۇسشىلار كۇنشىلىك جەردەن شەڭبەر جاساپ اڭ-قۇستاردى قىسپاققا تۇسىرەدى. ءدال وسى ءساتتى كورۋ كەرەمەت تاماشا اسەر بەرەدى» دەيدى. كوپتەگەن ەتنوگراف زەرتتەۋشىلەر ساياتشىلىق ورتالىق ازيادا پايدا بولىپ، كەيىن الەمنىڭ باسقا جەرلەرىنە تاراعان دەيدى. اتاپ ايتقاندا، شىعىس قازاقستان جەرىندەگى «شىلىكتى» قورعانىنان: باسى ارتىنا قايىرىلعان شەڭگەلى مەن كوزى پەرۋزا تاستارمەن كوركەمدەلگەن 36 دانا بۇركىت ءتارىزدى قۇستىڭ قۇيما قاپسىرماسى تابىلسا، وسكەمەن قالاسىنىڭ ماڭىنان تابىلعان قۇرىق قورعانىنان (ب.د.د ءىV-ءىى ع.ع) مايىتپەن بىرگە جەرلەنگەن ءتورت بۇركىتتىڭ قاڭقاسى شىقتى. سول سياقتى، ءحVى عاسىردىڭ سوڭىندا قابىلدانعان «جەتى جارعى» جوراسىندا: «قىران قۇستى ولتىرگەن ادام ولاردىڭ يەسىنە ءبىر قۇل نەمەسە كۇڭنىڭ قۇنىن تولەسىن» دەگەن باپ بار. وسى ورايدا، ەل ىشىندە ايتىلىپ، بۇگىنگە جەتكەن قىران قۇستار جايلى حيكايالاردى ۇسىنىپ وتىرمىز.  

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 15 قازان، 2020

بالۋاننىڭ بالالىق شاعى

ايگىلى بالۋان جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ دۇنيەدەن وتكەندە قاراورمان قازاق ءبىرتۋار پەرزەنتىن ەگىلە جوقتادى. قاپيادا كەلگەن قازاعا قامىقتى، قايعىردى. ەلدىڭ اتىن شىعارعان ەر ءار ۋاقىتتا تۋعان حالقىنىڭ كوز الدىندا داڭققا بولەندى. سپورتتاعى ءتۇرلى جەتىستىكتەرى ءوز الدىنا، ماسكەۋ وليمپياداسىندا توپ جارعان جۇلدىزدى ءساتى ارادا قىرىق جىل وتسە دە ەل جادىندا ماڭگىلىككە ساقتالىپ قالدى. كۇرەس ونەرىن جاڭا بيىككە كوتەرگەن تۇلعانىڭ ەرلىگى مەن ورلىگى وزىنەن كەيىنگى بۋىنعا، جالپى قازاق جاستارىنا ۇلگى بولعانى ءسوزسىز. ەندى سپورت ساڭلاعىنىڭ ەكىنشى ءومىرى باستالدى. ول تۋرالى ايتىلار جاقسى ءسوز، جىلى اڭگىمە ءالى الدا.

ەڭ قىسقا اڭگىمە • 15 قازان، 2020

باتىردىڭ اتى وشپەيدى

ەل شەبىن كۇزەتكەن شەكاراشىلار ءۇشىن 28 قىركۇيەك – قارالى ءھام ەرلىك كۇنى سانالادى. سەبەبى 1994 جىلدىڭ 28 قىركۇيەك كۇنى باتىر شەكاراشى رادجان تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى كۇشى تەڭ ەمەس جاۋمەن بولعان قاقتىعىستا ەرلىكپەن قازا تاپقان بولاتىن. ەڭ باستىسى، شەكاراشى سول جولى پاتريوتتىق رۋحتىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار
فوتو