– اسىلبەك مىرزا, عىلىمعا قالاي كەلدىڭىز؟ تۇركياداعى باكالاۆرياتتا تابيعي گاز ينجەنەرياسىن وقىپسىز, ماگيستراتۋرادا نەگە بيزنەستى باسقارۋ باعىتىنا اۋىستىڭىز؟
– قاراعاندىداعى قازاق-تۇرىك ليتسەيىندە 8-سىنىپتان باستاپ حيميا پانىنەن وليمپيادالارعا قاتىستىم. سول كەزدە وسى سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشىپ, بولاشاقتا مۇناي وندىرىسىندە جۇمىس ىستەسەم دەدىم. 2003 جىلى انكاراداعى تەحنيكالىق وقۋ ورنىنىڭ گرانتىن يەلەندىم. بۇل – 1956 جىلى امەريكالىق ماماندار قۇرعان, ەلدەگى ەڭ مىقتى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت. ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن جانىما ينجەنەر ماماندىعىنان گورى ەكونوميكا سالاسى جاقىن ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءسويتىپ, ەكونوميكاعا قاتىستى مىندەتتى نەگىزگى پاندەردى وقىپ, بىرتىندەپ وسى سالاعا اۋىسىپ, مەنەدجمەنتتى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە تىرىستىم. ماگيستراتۋرانى دا مBA (Master of Business Administration) بويىنشا جاسادىم. باسقارۋدىڭ كىلتىن تابۋ, ادامزاتتى دامىتۋ باعىتىنا بويلاعاندا عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم وياندى. ماگيسترانت كەزىمدە دەكاننىڭ كومەكشىسى بولدىم. دەكان بريتانياداعى شەففيلد ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت ەتكەن, تۇركياعا ءبىر جىلدىق كەلىسىممەن شاقىرتىلعان پروفەسسور ەدى. ۇستازىمنان كوپ دۇنيە ۇيرەندىم. زەرتتەۋ تاقىرىبىم ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنى دامىتۋعا قاتىستى ەدى. ەلىمىزدە باسەكەلەستىكتى نىعايتۋ, كرەاتيۆ جوبالاردى باسقارۋ ماسەلەسىن زەرتتەدىم. ءبىر جىلدان سوڭ شەففيلد ۋنيۆەرسيتەتىندە دوكتورانتۋراعا تۇسۋگە ۇسىنىس ءتۇستى. سول كەزدە «بولاشاق» ستيپەندياسىمەن بريتانياعا دوكتورانتۋرا وقۋعا باردىم. حالىقارالىق كورپوراتسيالاردىڭ يننوۆاتسيالىق ساياساتى دەگەن تاقىرىپتا ىزدەندىم. 2015 جىلى زەرتتەۋىمدى اياقتاپ, عىلىمي جۇمىسىمدى قورعاپ, ەلگە ورالدىم.
– شەتەلدە العان ءبىلىمىڭىزدى قاي سالادا جۇزەگە اسىردىڭىز؟
– 2018 جىلى الماتىداعى نارحوز ۋنيۆەرسيتەتىندە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋ ءۇشىن HR زەرتتەۋ ورتالىعىن اشتىق. بۇل ازياداعى HR بويىنشا العاشقى عىلىمي ورتالىق بولدى. مۇنداعى باستى ماقسات – «قازاقستانداعى HR ۇدەرىستەرى قالاي قۇرىلادى, كومپانيالاردىڭ HR دەپارتامەنتتەرى قالاي جۇمىس ىستەيدى, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس پە, ەلىمىزدە ادامي كاپيتالدى, ادامي رەسۋرستاردى باعالاي ما؟» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ تابۋ. كوپتەگەن زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, وتە بەدەلدى عىلىمي جۋرنالعا ەڭبەگىمىز جاريالاندى. تاعى ءبىر زەرتتەۋىمىز ۋنيۆەرسيتەتتەردى دامىتۋعا ارنالدى. قولىمىزدان كەلگەنشە عىلىمنىڭ دامۋىنا اتسالىسۋعا تىرىستىق. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە شەتەلدە دوكتورلىعىن قورعاپ كەلگەندەر ءالى از. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەتتەردى, ءبىلىم سالاسىن, جوعارى ءبىلىمدى باسقارۋعا ارنالعان زەرتتەۋلەردى 2020 جىلدان باستادىق. ماقسات – وتاندىق PhD جۇيەسىن الەمدىك عىلىم جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋ. زەرتتەۋ بارىسىندا عىلىم دوكتورلارىن بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەت بىرىگىپ دايارلاعانى دۇرىس دەگەن وي تۋدى. بۇل ءۇشىن الدىمەن عىلىمي ەڭبەكتى زەرتتەۋ جولىن, ءادىسناماسىن جاقسى ءتۇسىندىرۋ كەرەك. وسى جۇمىستى دا ءبىر ورتالىقتان ىسكە اسىرىپ, ساپانى جاقسارتۋدى كوزدەدىك. مىسالى, قازىر الماتىداعى جەتەكشى ءۇش ۋنيۆەرسيتەت PhD بىرلەسە وقىتىپ جاتىر. نەگە؟ ءبىرىنشى, ستۋدەنتتەردى ءبىر ورتاعا شوعىرلاندىرىپ, نەتۋوركينگ, كاسىبي ورتا قۇرۋ. ەكىنشى, ءار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز بىلىكتى وقىتۋشىلارى بولعانىمەن, سانى از. سول كىسىلەردىڭ الەۋەتىن PhD دايارلاۋدا ءتيىمدى پايدالانساق دەدىك. كونفەرەنتسيا, سەمينار وتكىزگەندە دە ماقساتى ورتاق توپتىڭ ءبىر ورتادان تابىلعانى ماڭىزدى.
– قازىر قىزمەتتەسىز, ءدارىس وقيسىز, عىلىمنان قول ءۇزىپ كەتكەن جوقسىز با؟
– قازىرگى قىزمەتىمدە ءدارىس وقۋ, ستۋدەنتتەرمەن جۇمىس, بولاشاق عالىمدار لەگىن دايىنداۋ ءبىزدىڭ ميسسياعا كىرەدى. مۇندا تەك عىلىمي زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن جوقپىز. بۇل – امبەباپ بولۋدى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن ازاماتتارعا جول كورسەتىپ, ادامزاتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىك الاسىز. ال عىلىمعا كەلسەك, ساياسي ەكونوميكا سالاسى بويىنشا PhD دوكتور قايرات مولداشەۆ ەكەۋمىز الەمدەگى جوو-نىڭ داعدارىس كەزىندەگى ستراتەگيالىق مەنەدجمەنت ماسەلەسىن زەرتتەپ, ناتيجەسىندە «Strategy Development Handbook for Higher Education Leaders» (جوو كوشباسشىلارىنا ارنالعان ستراتەگيالىق دامۋ نۇسقاۋلىعى) دەپ اتالاتىن مونوگرافيا جازىپ, جاريالادىق. مۇندا «COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستراتەگياسى قانشالىقتى وزگەردى, ونلاين فورماتقا بەيىمدەلە الدى ما؟» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەدىك. 2021–2024 جىلدارى جاساعان زەرتتەۋدى بريتاندىق مەنەدجمەنت اكادەمياسىندا تانىستىردىق. ەڭبەگىمىزدى ىستانبۇلدا وتكەن ستراتەگيالىق مەنەدجمەنت قوعامداستىعىنىڭ كونفەرەنتسياسىندا وتە جاقسى باعالاندى. ويتكەنى ۋنيۆەرسيتەتتىك دەڭگەيدە باسقارۋ, ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن دايىنداۋ, وسى سالادا زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءالى دامىماي جاتىر. ۋنيۆەرسيتەت كوبىنە جاڭا وقىتۋ تەحنولوگياسىن, ءادىسناما جاعىن قارايدى. ال باسقارۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولە بەرمەيدى. سول جوبانىڭ اياسىندا ءبىز 12 ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, پرورەكتورىنان ساراپشىلىق باعىتتا سۇحبات الدىق. ستراتەگياسىن تەكسەردىك, ستراتەگيا بويىنشا قانداي جوبالار ازىرلەگەنىن, مينيسترلىك تالابىنا ساي KPI-دى قالاي جاسايتىنىنا نازار اۋداردىق. مونوگرافيامىز وتاندىق جوعارى ءبىلىم جۇيەسىن ىلگەرىلەۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەكتورلارىنا, پرورەكتورلارىنا دا تاراتىلدى. قولدانۋشىلار «زەرتتەۋدى ءارى قاراي جالعاستىرۋ كەرەك», «بىزگە وسى ەڭبەك ستراتەگيا جازعان كەزدە وتە جاقسى كومەكتەستى» دەپ پىكىر ءبىلدىردى. ەلىمىزدە داعدارىس كەزىندە ۋنيۆەرسيتەتتى باسقارۋ ۇلگىسىنىڭ, ستراتەگيانىڭ وزگەرۋى ماڭىزدى. مۇنداي پروبلەما قازىر بريتانياداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا باستالدى. قارجى جاعى تىعىرىققا تىرەپ تۇر. مىسالى, داندي ۋنيۆەرسيتەتى وتكەن ايدا بيۋدجەت تاپشىلىعى 35 ملن فۋنتقا جەتكەنىن جازدى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 700-دەي جۇمىسكەردى قىسقارتپاق. كارديفف ۋنيۆەرسيتەتىندە دە 40 ملن فۋنت كولەمىندە تاپشىلىق بار, 400 قىزمەتكەرىمەن قوشتاسپاق. قارجىدان قىسىلىپ كورمەگەن ەدينبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى دە بيىل 140 ملن فۋنتتى ۇنەمدەپ, ءبىراز ادامدى بوساتاتىنىن حابارلادى. زەرتتەۋىمىزدە وسىنداي داعدارىستاردى شەشۋ ۇلگىلەرى كورسەتىلگەن. ەگەر سوعان سۇيەنگەندە قازىرگىدەي تىعىرىقتىڭ الدىن الۋعا بولار ەدى.
– وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان تۇيتكىلدى اتاي الاسىز با, قانداي شەشىم ۇسىناسىز؟
– ءوپتيميسپىن. سوندىقتان سالىستىرمالى تۇردە الساق, سوڭعى 5-6 جىلدا وتە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. دوكتورانتۋراعا بولىنەتىن گرانت سانى, ستيپەنديا كولەمى ارتتى, عىلىممەن اينالىساتىنداردىڭ ايلىعى ءوستى. قارجىلاي قولداۋ وتە ماڭىزدى. شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالى اشىلىپ جاتىر. ولار باستاپقىدا باكالاۆر دايارلاعانىمەن, كەلەشەكتە ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا دا اشىلۋى مۇمكىن. شەتەلدەن پروفەسسورلار كەلىپ, ءبىزدىڭ عالىمدارمەن ارالاسىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ورتا قالىپتاسسا, سىرتتا جۇرگەن وتاندىق عالىمدار دا ەلگە ورالادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. كوش جۇرە تۇزەلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەردى اشىلعانىنا بىرنەشە عاسىر بولعان بريتاندىق وقۋ ورىندارىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. سول سەبەپتى پەسسيميزمگە بەرىلگىم كەلمەيدى. قازىر ماڭىزدىسى – ينۆەستيتسيا تارتۋ, ۋنيۆەرسيتەتتەردى قولداۋ, جاس عالىمدارعا دەمەۋ بولۋ. زەرتتەۋشىلەر شەتەلدەن كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلسە, ولاردان جەدەل ناتيجە, كەرەمەت تىرلىك كۇتۋ دۇرىس ەمەس. ءبىلىم سالاسىندا قانداي دا ءبىر تۇبەگەيلى وزگەرىس, جوعارى ناتيجە ءبىرشاما ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. شەتەلدەگى عىلىمي اكادەميالىق دياسپورا وكىلدەرىن وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بايلانىستىرۋعا تىرىسقان ءجون.
ءبىزدىڭ جوعارعى ءبىلىم جونىندە 2029 جىلعا دەيىنگى الدىن الا جازىلعان ستراتەگيامىز, باعىتتارىمىز بار. وسى جۇمىستى تۇراقتى تۇردە جالعاستىرۋ ماڭىزدى. الداعى 3-4 جىلدىڭ ىشىندە بۇل جۇيە جوعارى ءبىلىم سالاسىن كەلەسى كەزەڭگە ءساتتى وتۋگە سەپتەسەدى.
اڭگىمەلەسكەن –
ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
