تەاتر تىنىسى: كاسىبي سىنشىلار باعاسى

– انار سايىمجانقىزى, ماراپات­تاۋ سالتاناتى ءوز دەڭگەيىندە ءوتتى دەپ وي­­لايسىز با؟ وسى ورايدا, جەتەكشى رە­تىندە بىرلەستىكتىڭ اتقاراتىن باستى ماق­ساتى مەن مىندەتتەرىنە توقتالا كەتسەڭىز؟

انار ەركەباي: جىل سىڭىن­دا ءداس­تۇرلى تۇردە وتكىزىلەتىن «قا­زاقستان تەاتر سىنشىلارى بىر­لەستىگىنىڭ» «سىنشىلار جۇلدەسى» ماراپاتتاۋ كەشى ەلىمىزدەگى تەاتر­ سالاسىنىڭ ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىن دارىپ­تەپ, شىعارماشىلىق قاۋىم­داس­تىققا جاڭا سەرپىن بەرۋ ماق­سا­تىن­دا ۇيىمداستىرىلدى. «قا­زاق­ستان تەاتر سىنشىلارى بىرلەستىگى» – تەاتر ونە­رىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, سىنشىلىق مادەنيەتتى دامىتۋ جانە تەاتر, سىنشى مەن كو­رەرمەن اراسىنداعى بايلانىستى تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا قىزمەت ەتەتىن ماڭىزدى ۇيىم. بۇل بىر­لەستىك ەلىمىزدىڭ تەاتر ونەرىندەگى ۇزدىك جۇمىستاردى انىقتاۋدى باس­تى ماقسات ەتىپ قويعان. تەاتر سىنشىلارىنىڭ كاسىبي دەڭگە­يىن كوتەرىپ, وتاندىق تەاتردى حالىقارا­لىق ارەنادا تانىتۋ – وسى بىرلەستىكتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. «سىنشى­لار جۇلدەسى» سىندى ماراپاتتار ارقىلى ونەرپازداردى قولداپ, تەاتر ونەرىنىڭ دامۋ جولىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مىسالى, بيىلعى جىلى ءبىز, سىنشىلار 109 جاڭا پرەمەرانى كورىپ, تالقىلادىق. وسى قويىلىمداردىڭ نەگىزىندە جىل ۇزدىك­تەرى انىقتالدى.

سونداي-اق ءبىزدىڭ باس­تى­ جۇ­مىس­ى­مىزدىڭ ءبىرى – تەاترلارعا ارنايى ساۋالنامالار جىبەرىپ, مونيتورينگ جۇرگىزۋ. وسى ساۋال­نا­مالاردىڭ ناتيجەلەرى ساحنادا قىسقاشا كورسەتىلىپ, تولىق نۇسقاسى تەاترلاردىڭ ەلەكتروندىق پوشتاسى­­نا جولداندى. بيىلعى مونيتورينگكە 70 تەاتر­دىڭ 53-ءى جاۋاپ بەردى. وسى ساۋالنامالاردان الىنعان مالىمەتتەرگە ساي­كەس 2024 جىلى 262 پرەمەرا قويىلىپ, ونى 175 رەجيسسەر ساحنالاعان, 124 سۋرەتشى ستسەنوگرافيا مەن كوستيۋمدەرىن جاساسا, 90 مامان حورەوگرافيامەن اينالىس­تى. گاسترولدىك ساپار بويىنشا ەڭ جوعا­رى پايىزدى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ­تەاتر يەلەندى. ال اقمولا وبلىستىق ورىس دراما تەاترى شەتەلدىك فەستيۆالدار­عا ەڭ كوپ قاتىسقان تەاتر بولىپ شىقتى. ­ەڭ ءجيى قويىلعان شىعارمالار قاتارىن­دا ب.سوقپاقباەۆ پەن ا.پ.چەحوۆتىڭ تۋىندىلارى تۇر. بۇل ساندىق كورسەتكىش­­تەر تەاترلاردىڭ باعىتى مەن رەپەرتۋار­لىق ساياساتىن, دراماتۋرگ, رەجيسسەر, سۋرەتشى, كومپوزيتورلاردىڭ اراسىندا سۇرانىسقا يە تۇلعالار ەكەنىن كورسەتەدى. جىل سايىن وتكىزىلەتىن مونيتورينگ­تىڭ ناتي­جەلەرى قازىر تەاترتانۋ سالاسىن­دا­عى عىلىمي زەرتتەۋلەردە, ماگيسترلىك جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالاردا كەڭى­نەن قولدانىلىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلىپ جاتىر.

– بۇل جۇلدە جىل سايىن تەاتر سا­لا­­سىنداعى ۇزدىكتەردى انىقتاۋدىڭ تۇ­راق­تى داستۇرىنە اينالادى دەپ كۇتۋگە ­بولا ما؟

– ءيا, ءبىز بۇل جۇمىستى توقتات­پاي جال­عاستىرا بەرەمىز. جىلدان جىلعا تەاتر­تانۋشىلارمەن قويان-قولتىق جۇمىc جاساپ جۇرگەن تەاترلاردىڭ سانى ار­تىپ كەلەدى. بىرلەستىكتىڭ ماق­ساتى – تەاتر ونە­رىنىڭ ماڭىزدىلى­عىن ايقىنداپ, سالا ماماندارىن ىنتالاندىرۋدىڭ زاما­ناۋي ءارى كوركەم ۇلگىسى دەڭگەيىنە كوتە­رۋ. باستى مىندەت – تەاتردىڭ قوعامداعى ورنىن ايشىقتاۋ, ونىڭ شىعارماشى­­لىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە تەاتر سالاسى­نىڭ وڭ باعىتىن قالىپتاستىرۋعا ۇلە­سىمىزدى قوسۋ. سونىمەن بىرگە ءبىر جىل ىشىندەگى تەاتر ونەرىندە بولىپ جاتقان جاڭالىقتاردى, جاڭا ەسىمدەردى انىق­تاپ, جەتىستىكتەرىن كوپشىلىككە تانىستىرۋ. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, جىل سوڭىندا وسىنداي قورىتىندىلار جاساۋ تەاتر ونەرىنىڭ قاي باعىتتا دامىپ بارا جاتقانى تۋرالى ويتامىزىققا, ساراپتامالار قۇرعاق ستاتيستيكادان بولەك, جاڭا ساپالىق ناتيجەلەرگە باستايتىن تەاتر ماماندارىنا وي سالارى ءسوزسىز.

– جۇلدە يەگەرلەرىن تاڭداۋ بارىسىندا قانداي كريتەريلەر باستى نا­زارعا الىنادى؟

باقىت نۇرپەيىس: ءبىرىنشى كريتەري, تەاتر سىنشىلارى ءبىر جىل ىشىندە قويىلعان سپەكتاكلدەردى ساحنادان ءوز كوزدەرىمەن كورۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكامىزدىڭ كوپتەگەن تەاترى ءوز پرەمەرالارىنا تەاتر سىنشىلا­رىن ارنايى شاقىرىپ, تالقىلاۋ ۇيىم­داستىرادى. سونىمەن قوسا, ەلىمىزدە جى­لىنا بىرنەشە رەت حالىقارالىق, رەس­­پۋب­ليكالىق, ايماقتىق, تەاترىشىلىك دەڭ­گەي­دەگى تەاتر فەستيۆالدارى وتكى­زىلەدى. بۇعان كوبىنەسە كەيىنگى جىلدارى شىققان سپەك­تاكلدەر قاتى­سادى. وسى فەستيۆالداردا قازى­لار القاسىنىڭ مۇشەسى بولىپ قاتىساتىن تەاترتانۋشىلار مىن­دەتتى تۇر­دە بىرلەستىكتىڭ اتا­لىمدارىنا لا­يىق جۇمىستاردى بەل­­گىلەپ وتىرادى. ەكىن­شى كريتەري, رەسپۋبليكامىزداعى بار­لىق كاسىبي تەاتردىڭ (مەملەكەتتىك جانە تاۋەلسىز) جۇمىستارىن مۇم­كىندىگىن­شە تولىق قامتۋ; ءۇشىنشى كريتەري, قازاقستان تەاترلارىنىڭ الەمدىك تەاتر كەڭىستى­گىن­دەگى دامۋ, وركەندەۋ كونتەكسىندەگى ور­نىن باعامداۋدا ءبىر جىل ىشىندە جارىققا شىققان سپەكتاكلدەردىڭ كوركەمدىك ەرەك­شەلىكتەرىن كاسىبي سارالاۋ ارقىلى «جىل قويىلىمى», «جىل مونو­سپەكتاكلى», «جىل اكتەرى», «جىل رەجيسسەرى», تاعى باسقا جۇ­مىس­تاردى انىقتاۋ.

جۇلدە يەلەرىن تاڭداۋدا ۇمىت­­كەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن شەبەرلىكتەرى باس­تى نازارعا الى­نا­دى. سونىمەن قوسا, ءار­بىر اتالىمعا تاڭداۋدىڭ وزىندىك تالاپ­تارى بار. مىسالى, «جىل اكتەرى» اتالىمىنا ۇسىنىلعان اكتەر­ مىنا كري­تەريلەر بويىنشا تاڭ­دالا­دى: تۇر­لەنىپ, بەينە جاساۋ; ءرولدىڭ جانر­لىق ەرەك­شەلىگىن اجىراتا ءبىلۋ; اكتەر ويى­نىن­داعى ءتىلدىڭ بايلىعى, دىبىستىڭ انىق­تىعى; مۋزىكالىق-حورەوگرافيالىق يكەم­دىلىگى; ىرعاقتى سەزىنۋى; وقيعا جە­لى­سىن­دەگى قيمىل-قوزعالىستارى, ءىس-ارەكەتتەرى, ىم-يشا­رالارى, وي-سەزىم ايشىقتارى, ءجۇرىس-تۇ­رىستارىنىڭ ءوزارا قابىسۋى; ساحنالىق تار­تىمدىلىعى (ايقىندىلىق, ساح­ناداعى سەرىك­تەستەرىمەن ورتاق ءتىل تابىسا الۋى, كو­رەر­مەندەردى تارتا ءبىلۋى ت.ب.) بولۋى شارت.

– سىزدەردىڭ باعالارىڭىز ءادىل ءارى اشىق بولۋى ءۇشىن قانداي مەحانيزمدەر قولدانىلادى؟

– تەاتر سىنشىلارى بىرلەستىگىنىڭ مۇشەلەرى جىل سوڭىندا جەكە-جەكە ساۋالناما تولتىرىپ, ۇزدىك دەگەن جۇمىس­تاردى بەلگىلەيدى. ودان كەيىن سونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جينالىس وتكى­زى­لەدى. ءاربىر اتالىمعا ۇسىنىلعان ۇمىت­كەرلەردىڭ اتى-ءجونىن ىرىكتەۋ باستالادى. مىسالى, «جىل اكتەرىن» تاڭداۋ ءۇشىن بارلىق ساۋالناماداعى جاۋاپتار قارا­لادى. سولاردىڭ اراسىنان ساح­نا­داعى جۇمىس­تارى كورنەكى شىققان ون اكتەر ىرىك­تەلىپ, تالقىلاۋ بارىسىندا ءبىر اكتەردىڭ ەسىمى انىقتالادى. بۇل جۇمىس ءبىر ايعا دەيىن سوزىلىپ, ءار اتا­لىمعا ۇسىنىلاتىن ونەر­پازداردىڭ جۇمىستارى تالدانادى. بىرلەستىكتىڭ بار­لىق مۇشەسىنىڭ پىكىرلەرى تىڭدالىپ, قورىتىندى شە­شىم داۋىسقا سالۋ ناتي­جەسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ, حاتتامامامەن بەكىتىلەدى.

– تەاترلار تاراپىنان سىزدەر­دىڭ جۇ­مىستارىڭىزعا دەگەن قى­زىعۋ­شى­لىق پەن قولداۋ قانشا­لىق­تى باي­قا­لادى؟

– تەاتر سىنشىلارى – تەاتردىڭ ءبىر بولشەگى. ونىڭ قوعامداعى ءرولى اكتەرلەردەن, رەجيسسەرلەردەن, دراماتۋرگتەر­دەن كەم ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك تەاتر­ ونەرىندە سىنشىلار تەاتردىڭ تاريحىن جاساپ شىعاتىن شەجىرەشى-عالىم عانا ەمەس, تەاتردىڭ جۇمىسىن ناسيحات­تاي­تىن جارناماشىعا دا اينالىپ­ كەتتى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ءبىر جىل ىشىندە رەسپۋب­ليكا­مىزدىڭ تەاتر ونەرىندە قانداي جە­تىستىك­تەر بولعانىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ. سوندىق­تان دا, ەلىمىزدەگى كوپتە­گەن تەاتر­ تەاتر ­سىنشىلار بىرلەستى­گى­نىڭ جۇمىسىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ولار جىل سوڭىندا بىرلەستىك تاراپىنان جىبەرىلگەن ساۋالنامانى تولتىرىپ بەرەدى. ارينە, كەي­بىر تەاترلار مۇنى تولتىرۋدان باس تارتىپ, جىل قورىتىندىسىنا قاتىسپايتىنىن اشىق ايتادى. مۇنداي جاعدايدا, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ولارعا ەشقانداي رەنىش جوق. بىراق ساۋالناما تولتىرعان تەاتر ۇجىمىنىڭ جۇمىسىن اتالىمعا ۇسىنا المايمىز.

بيىل تەاتر سىنشىلار بىرلەس­تىگىمەن (بىرلەستىك مۇشەلەرى استانا قالاسىندا دا بار) رەسپۋب­ليكامىزدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك تەاترى مەن تاۋەلسىز تەاتر ۇجىمى قويان-قولتىق جۇمىس جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە پرەمەرالار مەن سپەكتاكلدەر اپتالىعى جانە فەستيۆال ناتيجەسىنە قاتىستى تەاترتانۋشىلار تاراپىنان جازىلعان 30-عا جۋىق ماقالا ءباسپاسوز بەتتەرىندە جارىق كوردى.

– وسىنداي ءار سالانىڭ ۇزدىك­تەرىن دارالاپ اتالىمدار بەرىپ جاتقاندا, ا.گريبوەدوۆتىڭ «اقىلدىڭ ازابى» كومەدياسىنىڭ باستى كەيىپكەرى چاتس­كيدىڭ «ا سۋدي كتو؟» دەگەن بەل­گىلى سۇراعى ەسكە ورالادى. تەاتر سىنشى­لارىنىڭ ىشىندە وزدەرىنىڭ بۇيرەگى بۇراتىن شىعارماشىلىق ۇجىم­دار, اكتەرلەر, رەجيسسەرلەر بار دەگەندەي. ەكسپەرتتىك قۇرامعا ناقتىراق توقتالساڭىز؟

امانكەلدى مۇقان: بيىل ءبىزدىڭ ساراپشىلار توبى – تەاتر سىنشىلارىنان قۇرالعان 16 مامان جۇمىس ىستەدى. بيىلعى وتكىزگەن ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋ, وتكىزۋ بارىسىنىڭ بار سالماق-جۇگىن وزدەرىنىڭ موينىنا الدى. ولار: ونەرتانۋ دوكتورى ب.نۇرپەيىس, ونەرتانۋ كانديداتتارى س.قابديەۆا, گ.جۇماسەيىتوۆا, ا.ەركە­باي, م.جاقسىلىقوۆا, ز.يسلامباەۆا, ا.مۇ­قان, PھD ن.ەسكەندىروۆ, دوكتورانت­تار م.ەرعالي ۇلى, ج.تۇرماعانبەتوۆا, ماگيسترانتتار ج.احمەتوۆا, ن.قۇرمانعا­ليەۆا, ا.احمەت, ن.جۇماباي, ب.الكەەۆا, د.ايدىن ۇلى, ر.باقىتبەكقىزى, ت.بولات­ ۇلى قاتىستى. باستى تالاپ تەاتر سىنشىلارى كورگەن سپەك­تاكلدەرىن باعالاپ, تالقى­عا سالۋى كەرەك. كۇنتىزبەلىك 2024 جىل بويى جاڭا قويىلعان سپەكتاكل­دەر سانى مونيتورينگ سانا­عىن­دا كەل­تىرىلگەننەن ارتىق بولۋى زاڭدىلىق. بيىلدىققا كورىپ ۇل­گەرگەنىمىز, باعا بەرىپ ساراپقا تۇسكەنى – وسىلار. ءبىز ولار­دىڭ ءبارىن كورىپ شىعۋعا, تەاترلاردىڭ ءبارىن تۇگەلدەي قامتۋعا ماتەريالدىق, فيزيكالىق مۇمكىندىگىمىز جوق. سوعان قاراماستان, تەاترتانۋشىلاردىڭ با­سىم بولىگى الماتىدا بولعان سوڭ وسىن­داعى بارلىق تەاتردى, وبلىستار شاقىر­عان تۇساۋكەسەرلەردى قالماي كورۋگە تى­­رىس­تىق. استانا قا­لاسىنداعى, باسقا وڭىرلەرد­ەگى جاڭا سپەكتاكلدەردىڭ ءبارىن كورمە­سەك تە, وسى قالاداعى جەكە­لەن­­­گەن ارىپتەستەردىڭ جىبەرگەن سا­راپ­تاما­لىق پىكىرلەرىنە سۇيەندىك, ەلىمىزدە ءجيى وتە­تىن فەستيۆال باعدارلامالارىنان وي تۇيدىك. قىزۋ تالقىلاۋلار مەن پىكىر بولىسۋدەن كەيىن الدىمەن ۇزدىكتەردىڭ قىسقا ءتىزىمىن, سول تىزىمنەن وزا شىق­قان­داردى دارا­لاۋ­عا ءار اتالىم­ بويىن­شا داۋىسقا سالدىق. سون­دىقتان, قازى­­لار القاسىنىڭ ىشىن­دە جەكەلەنگەن تەاتر­­لاردىڭ جو­عىن جوقتايتىندار­دان اۋلاق بولۋعا تىرىستىق. تازا ونەر جا­رىسى, «مىق­تىلار جەڭسىن» دەي­تىن ورتا بول­­عاسىن بارىنشا ادال بو­لۋعا تىرىستى. تالاپكەرلەردىڭ, تالانت­تى ساح­نالىق جۇمىستاردىڭ كوپ­تىگىنەن جۇلدە الماعاندار ىشىندە ماراپاتسىز كەتكەندەرى قانشاما. ۇزدىك وندىققا, بەس­تىككە, ۇشتىك­كە ىلىگۋدىڭ ءوزىن زور جەتىس­تىك ساناعان تەاتر­دىڭ ەڭبەك­تورى­لارىنىڭ قۋانىشتارىن وقىعاندا بۇل جۇمىسىمىزدىڭ بە­كەر جاسالىپ جات­پاعانىنا قۋا­ناسىڭ.

شورت تىزىمدەگى ءار اتالىم بويىن­شا جا­ريالاعان ۇزدىكتەرگە داۋىس بەرۋ كەزىندە ءبىز­دىڭ تاڭداۋىمىزبەن قيىس­پايتىن كورسەت­كىشتەردى دە كوردىك. سو­لاي بولعانىنا قۋاندىق تا. جالپى, ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ ءادىسى بۇگىندە كوپ قولدانىلادى. بىراق سول جۇلدەگە ۇسىنىلعان نومينانتتىڭ ەكى وكپەسىن وشىرەتىن قولايسىز ءارى ءادىل ەمەس ءادىس. كىمنىڭ تۋىسى, دوسى, توپتىق چاتى, اۋىلداس, كلاستاس, كۋرستاس, تاعى باسقا تانىسى كوپ بولسا, سول كوپ داۋىسقا يە. ءبىز ول كور­سەتكىشكە مالدانا المادىق. بۇل ءبىزدىڭ جار­نامالىق جانە قوعامدىق پىكىردى بى­لۋگە باعىتتالعان جۇمىسىمىزدىڭ ءبىر پاراسى بولاتىن. سوندىقتان جو­عارى داۋىس العان, بىراق اتالىپ وت­پەگەن نومينانتتار رەنىشتەرىن باسقانى ءجون.

– مەملەكەت پەن مينيسترلىك تارا­پىنان تەاتر ماماندارىنا تابىستالاتىن ماراپاتتاردان «سىنشى­لار جۇلدەسى» نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ بۇل جۇلدە تەاتر­ ونەرىنىڭ قانداي قىر­لارىن تە­رەڭىرەك اشادى نەمەسە كوتەرمە­لەي­دى؟

مەرۋەرت جاقسىلىقوۆا: «سىن­شى­لار جۇلدەسى», نەگىزىنەن, تەاترلاردى ماراپاتتاۋ ءۇشىن عانا قۇرىلعان جوق. بۇل – ونىڭ ەكىنشى قىزمەتى. باس­تىسى, تەاترلاردىڭ شىعارماشىلىق موني­تورينگىن وتكىزۋ, ياعني قاي ونەر ورداسى نەمەن شۇعىلدانىپ, قالاي تىنىس­تاپ وتىر؟ ءبىر تەاتر ەكىنشىسىنەن نە­سىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ ءبىر ماۋسىمدا تەاترلار­دىڭ رەپەرتۋارلارى نەمەن تولىقتى, قانداي جەتىستىكتەرى بار دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى. بۇل مالىمەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن تەاترتانۋشى رەتىندە ءبىز عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ارقاۋ ەتىپ, ولاردىڭ ستاتيستيكاسى بويىنشا تاريحىن جازۋعا قولدانامىز. سىنشى بولعان سوڭ ارنايى شاقىراتىن تەاترلار كوپ بولادى, كەيدە فەستيۆالدارعا بارامىز. كورگەن قويىلىمداردى سارالاپ العان سوڭ, ولاردىڭ اراسىنان شەبەرلىگى جاعىنان كوزىمىزگە ءتۇسىپ, شىعارماشى­لىق كەمەلدىگى تولىسقان, وزىق سپەكتاكل­دەردى نەمەسە اكتەرلەردى, سۋرەتشىلەر مەن رەجيسسەرلەردى نەگە ماراپاتتاماسقا دەگەن وي كەلەدى. باستاپقىدا «سىنشى­لار جۇلدەسىنىڭ» اتالىمدارى دا كوپ بولعان جوق. نەگىزىنەن, اكتەرلەردى, رەجيسسەر­لەردى, سپەك­تاكل­دەردى ماراپات­تاپ جۇردىك. كەيىن­نەن «جىلدىڭ ۇزدىك اكتەرلىك ءان­سامبلى», «جىلدىڭ ۇزدىك جوباسى» سىن­دى تەاترلىق ۇدەرىستە ماڭىزدى اتا­لىمدارمەن تولىقتىرىپ كەلەمىز.

التى جاستاعى ءسابي ىسپەتتى ءتاي-ءتاي باسىپ كەلە جاتقان «سىنشىلار جۇل­دەسى» مەم­لەكەت پەن مينيسترلىك تاراپى­نان قار­جىلاندىرىلمايدى. تەاتر سىنشى­لارى­نىڭ ءوز جۇرەك قالاۋىمەن بەرەتىن كاسىبي باعالارى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. باس­تى ارتىقشىلىعى دا سوندا, مۇندا تەك تاۋەلسىز كاسىبي تەاتر سىنشىلارى داۋىس بەرەدى. جوعارىدا ايتقانىمداي, ەلى­مىزدەگى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جانە تاۋەلسىز تەاترلاردىڭ ءبىر ماۋسىمدا قويىلعان سپەكتاكلدەرىنىڭ اراسىنان ۇزدىكتەردى تاڭداپ ماراپاتتاۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەنشە بارلىق ونەر ۇجى­مىنىڭ شىعارماشىلىعىن نازاردان تىس قالدىرماۋدى ماقسات تۇتتىق.

ال مەملەكەت تاراپىنان قارجىلان­دىرىلاتىن جۇلدەلەردى كىم تاڭدايدى, ساراپشىلارى كىم ەكەنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. «سىنشىلار جۇلدەسى» اتى ايتىپ تۇرعانداي, تەاتر سىنشىلارىنىڭ تاڭداۋى بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇستىنە بۇل جۇلدەنىڭ ءبىر تيىن دا قارجىلاي قورى جوق. ديپلومى مەن گۇلشوقتارى جانە تەاتر قايراتكەرلەرىنىڭ شالقار شابىتى مەن ماڭداي تەرى تامعان ساحناداعى ادال ەڭبەگىن مويىنداۋى.

شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ەلىمىز­دىڭ باي­تاق جەرىندە تارىداي شاشىلىپ جات­قان تەاتر ۇجىمدارىندا قىزمەت ەتە­تىن قانشاما ونەر تۇلعالارى بار. ولار­­دىڭ شىعارم­اشى­لىعى, تاۋقىمەتتى ەڭ­بە­گى ەل نازارىندا بولعانىمەن, ەلەۋ­سىز قالا­تىن­دارى دا جوق ەمەس. «بۇلاق كور­سەڭ, كوزىن اش» دەمەكشى, سىنشىلار وزدەرى كورگەن سپەك­تاكلدەردە جارق ەتىپ كوزگە تۇس­كەن ونەر­پازداردى باعالايدى.تەاتر قاي­راتكەرلەرىنىڭ قىزمەتىن دارىپتەۋ, تاريحتا قالدىرۋ اسا قاجەتتى دە ماڭىزدى دەپ بىلەمىز.

– «سىنشىلار جۇلدەسى» اياسىندا وتەتىن مەرەكەلىك ءىس-شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋىنا كىم­­دەر قولداۋ كورسەتتى؟ قارجىلىق, تەح­­ني­كالىق نەمەسە باسقا دا رەسۋرستىق قيىن­دىق تۋىندايتىن جاعدايدا ولاردى شەشۋدىڭ قانداي جولدارى قاراس­تىرىلادى؟

جانسايا تۇرماعانبەت: «سىن­شى­­لار جۇلدەسى» – باسقا مارا­پات, جۇل­دەلەر سەكىلدى قارجىلاي ىنتالاندىرۋ سىي­لىعىمەن ەمەس, ەلى­مىزدەگى كاسىبي تەاتر سىنشىلارىنىڭ باعاسىمەن ەرەك­شە­لەنەتىنى بەلگىلى. بىرلەستىك ءوز جۇمى­سىن مەم­لەكەتتىك, جەكە مەكەمەلەردىڭ قۇ­زىرلى كو­مەگىنسىز, ءتىپتى دەمەۋشىلەردىڭ قار­جى­لاي قولداۋىنسىز جۇزەگە اسى­رىپ كەلەدى. «سىن­شىلار جۇلدەسى» ماراپاتتاۋ كەشى­نىڭ ۇيىمداستىرىلۋى, بۇل ءىس-شارانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋىنا قاجەت بارلىق جاۋاپ­كەرشىلىك تە تولىقتاي بىر­لەستىك مۇشە­لەرىنىڭ موينىندا.

قارجىلىق قولداۋدىڭ جوقتى­عىنا قا­را­ماستان, ءىس-شارانىڭ ساپاسىن قامتا­ما­­سىز ەتۋ ءۇشىن وتەتىن ورىندارعا الماتى قالا­سىنىڭ بىر­­قاتار تەاترلارى مەن مادە­ني مە­كەمەلەرىمەن كەلىسسوزدەر نەگىزىندە قول جەتكىزە الدىق. وسى رەتتە العاش باس­تا­عان كەزدە: «اۋەزوۆ ءۇيى» عىلىمي-مادەني ورتالىعىنىڭ, مەملەكەتتىك قۋىر­شاق تەاترىنىڭ, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ, رەسپۋب­ليكا­لىق مەملەكەتتىك اكادە­ميالىق كورەي تەاترىنىڭ جانە بيىل ۇلكەن ساحناسىن ۇسىنعان ب.وما­روۆ اتىنداعى «جاس ساحنا» تەاترى­نىڭ باسشىلىعىنا ۇلكەن زالىن جالعا اقىسىز ۇسىنىپ, قولداۋ بىل­دىرگەنى ءۇشىن ەرەكشە العى­سىمىزدى بىلدىرەمىز. تەحنيكالىق جابدىقتار دا سول مەكەمەلەر تاراپىنان ۇسىنىلدى.

كەز كەلگەن ءىس-شارانىڭ (ونىڭ ۇستىنە رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدە بولسا) تولىق ۇيىمداس­تىرۋ شىعىندارىنىڭ سمە­تاسى بولجالدى تۇردە از بولماي­تى­­­نى بەلگىلى. قارجىلىق قيىن­دىق پەن رە­سۋرس تاپ­شى­لىعىنا قارا­ماس­تان, ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋدىڭ بار­لىق جۇ­گىن بىرلەستىك مۇشەلەرى ءوز كۇش-جىگە­رىمەن اتقاردى. سوندىقتان, «سىن­شىلار جۇلدەسىنىڭ» ۇيىمداس­تىرىلۋى بىرلەستىك مۇشەلەرىنىڭ جانكەشتى ەڭبە­گىن, ولاردىڭ تەاتر ونەرىنە دەگەن شى­نايى ىقىلاسى مەن ادالدىعىن ايقىندايدى.

– «سىنشىلار جۇلدەسىنىڭ» ۇمىت­كەرلەرى تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىگە اقپا­رات جاريالانعان سوڭ, كورەرمەندەر اراسىندا ۇل­كەن قىزىعۋشىلىق پايدا بولدى. وسى جۇلدەگە داۋىس بەرۋ جۇيە­سىنىڭ ناتيجەلەرگە اسەرى قانداي دەڭگەيدە؟

بەيبىت الكەەۆا: اتاۋى ايتىپ تۇر­عانداي, جۇلدەنى جانە جەڭىمپازداردى جىل سايىن تەك كاسىبي سىنشىلار انىق­تايدى. قازىرگى كوزى اشىق كورەرمەننىڭ ءبارى (بيلەت بارلىق جەردە تيكەتون, ت.ت. ەلەكتروندى جۇيەمەن ساتى­لادى) الەۋمەتتىك جەلىدە وتىرعا­نىن ەسكەرىپ, ءوزىمىزدىڭ زەرتتەۋ, ساراپتاۋىمىزدى سولاردىڭ كوزى­مەن دە قاراستىرىپ كوردىك. الەۋ­مەتتىك جەلى تەاتردىڭ تىلەۋلەس-كو­رەرمەندەرمەن كەرى بايلانىس ورناتۋعا, وزدەرىنىڭ تەاترلارىنا دەگەن قىزۋ قولداۋشىلىعىن وياتۋعا كوپ كومەكتەستى. تاڭداۋ بىزدىكى, سوندىقتان, تەاترتانۋدا تاجىريبەسى مول كاسىبي ماماندار ۇسىن­عان ۇمىتكەرلەر دە (TOP 10) تەك ­تەاتر سىن­شىلارىنىڭ داۋىس بەرۋى ارقىلى تاڭدالىپ الىندى.

ۇمىتكەرلەر جاريالانعان پوست­تار­دى كوپپەن ءبولىسىپ, تەاتر كەڭىستىگىندەگى جاڭالىقتار مەن جوعارى دەڭگەيدە جۇ­مىس اتقارعان مامانداردى تانۋى بۇل ءبىز­دىڭ دە ءبىر ماقساتىمىزدىڭ ورىندال­عانى بولماق. سەبەبى ءبىزدىڭ ماقسات تەك «ديپلوم تابىستاۋ» ەمەس, ساراپتاما جا­ساۋ, تەاترلاردىڭ تىنى­سىن باعامداۋ, جاڭا ەسىمدەر مەن جاڭاشا باعىتتاردى ناسي­حاتتاۋ. ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرىپ وتىر­عان بىرلەستىكتىڭ جۇلدەسى قانداي دا ءبىر فەستيۆال, فورۋم, كونكۋرس باع­دار­لامالارىنداي حالىقتىڭ داۋىس بە­رۋى ارقىلى كورەرمەن كوزايىمىن انىق­تاۋدان تۇرمايدى. بۇل – تەاترلاردىڭ ءبىر جىلدىق جۇمىستارىنىڭ قورىتىن­دىسىن كورسەتەتىن كاسىبي, ءادىل جانە ناقتى مونيتورينگ. ءدال وسى باعىتتا بىرلەستىك جۇمىستارى ءار جىل سايىن تۇرلەنىپ, دامىپ وتىرادى.

– ونەر شاڭىراقتارى مەن جەكەلەگەن شىعارماشىلىق وكىلدەرىن شابىتتاندىراتىن «سىنشىلار جۇلدەسى» عۇمىرلى بولسىن!

دوڭگەلەك ۇستەلدى جۇرگىزگەن –

ايگۇل احانبايقىزى,

«Egemen Qazaqstan»

الماتى