كوشپەلى قازاق تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنىڭ ناتيجەسىندە وتىرىقشى ەلگە اينالعان. ول كەزدە نەگىزگى ەگىس بيداي, ماقتا, كۇرىش, قانت قىزىلشاسى ەدى. ۋاقىت وتە كەلە باۋ-باقشا ونىمدەرى وسىرىلە باستادى. مال شارۋاشىلىعى تۇراقتى دامىدى. بارلىق سالا ۇكىمەت بەكىتكەن ناقتى جوسپارعا ساي جۇمىس ىستەدى. ال قازىر اركىم ءوز بەتىنشە كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىر. مەملەكەتتىك قولداۋعا قىرۋار قارجى بولىنگەنىمەن, قارىشتاپ دامىپ شارىقتاپ كەتكەن اۋىل شارۋاشىلىعىن كورمەي كەلەمىز. پرەزيدەنتتىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان مىندەتتەرى اگروونەركاسىپ سەكتورىنا سەرپىن بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋى ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى سالاعا اينالۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن ەل ىشىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بيلىك مۇددەلى بولۋعا ءتيىس. ال قازىر ۇكىمەت, مينيسترلىك, اتقارۋشى بيلىك پەن بيزنەس اراسىندا بايلانىس بايقالمايدى. سول سەبەپتى اۋىل شارۋاشىلىعى شاتقاياقتاپ تۇر. بۇلاي جالعاسا بەرسە اۋىلداعى اعايىننىڭ تۇرمىسى قالاي تۇزەلەدى؟ كەي اكىمدەر پرەزيدەنتتىڭ وتاندىق ينۆەستورلاردى قولداۋ تاپسىرماسىن ىسىرىپ تاستاپ, تەك شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتىڭ مال جايىلىمدىق جانە ەگىستىك جەرلەرىن تارتىپ الىپ بەرىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان ادال ەڭبەكپەن مالىن باعىپ, ەگىن سالىپ تابىس تاۋىپ جۇرگەن اۋىل ادامدارى كاسىپسىز دە, ءناسىپسىز دە قالىپ جاتىر.
فورۋمدا پرەزيدەنت اگروونەركاسىپ سالاسىندا اتقارىلاتىن التى باعىتتى اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى: «ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزدا جينالعان ءونىمدى ساقتاۋ جانە ونىڭ باعاسىن قۇلدىراتۋعا جول بەرمەۋ مىندەتى تۇر. ۇكىمەتكە ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى ارقىلى شارۋالاردان استىق ساتىپ الۋدى تاپسىرامىن. بۇل نارىقتاعى باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن كەرەك. استىقتى وڭىرلەردەگى قويمالاردى بوساتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كولىك مينيسترلىكتەرى بيدايدى باسقا وبلىستارعا تاسىمالداۋدى جەدەل قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇل ىستە وبلىس اكىمدەرىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەگەنى ماڭىزدى. كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىستارىن دەر كەزىندە قارجىلاندىرۋ – مول استىق جيناۋدىڭ كەپىلى. جىل سايىن تولەمدەردى كەشىكتىرۋ سالدارىنان شارۋالار ەگىن ەگۋ بارىسىندا كوپ قيىندىقتى باستان وتكەرەدى. سوندىقتان مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا بولىنەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بيىلعى جەلتوقسان ايىنان باستاپ بەرىلەتىن بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ديقاندار جانار-جاعارمايدى, قوسالقى بولشەكتەردى, باسقا دا قاجەتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ۋاقىتىندا ساتىپ الا الادى. قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىمدا اتالعان سالاعا جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان ەدىم. اگروونەركاسىپ كەشەنىن مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالاۋدى بىرتىندەپ قىسقارتىپ, ونىڭ ورنىنا بانكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋىن ىنتالاندىرعان ءجون. وتاندىق قارجى ينستيتۋتتارى اگروكاسىپورىندارعا ۇزاقمەرزىمدى ءارى قولجەتىمدى قاراجات ۇسىنۋعا ءتيىس», دەپ دۇرىس ايتتى.
قارجىلاي قولداۋ بولماي, اۋىل شارۋاشىلىعى وڭبايدى. الەمنىڭ وزىق ەلدەرى اگروسەكتورعا باسىمدىق بەرگەن. قازبا بايلىق جانە ءوندىرىس كوزدەرى جوق جەردە تەك ەگىن مەن مال شارۋاشىلىعى ارقىلى اياققا تۇرۋعا بولادى. فەرمالاردى جوسپارلى تۇردە دامىتقان كەڭەستىك زامان وسىنىڭ ءبىر مىسالى. ءالى كۇنگە سول ءۇردىستى ۇزبەي كەلە جاتقان وزبەكستان, تاجىكستان سياقتى كورشىلەر دە سول جۇيەنىڭ ءبىر دالەلى. ويتكەنى مال مەن ەگىندە بەرەكە بار. كەن - تاۋسىلاتىن بايلىق. ال اتا كاسىپ - سارقىلمايتىن ءناسىپ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن بۇعان دەيىن نەبارى 500 ملرد تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە ءبولىنىپ كەلگەن قارجى ەكى جىلدا ەكى ەسە ۇلعايتىلىپ, تريلليوننان استى. ونىڭ ىشىندە 2,5%, 4%, 5% پايىزدىق نەسيەلەر بار. بۇل قارجى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى قارجىلىق ۇيىمدار ارقىلى ۇلەستىرىلەدى. الايدا, پرەزيدەنت جالپى شارۋالارعا جانە شارۋاشىلىقپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەرگە ارناپ بولەتىن اقشاسى اگرووليگارحتاردان ءارى اسا الماي جاتقان سىڭايلى. سەبەبى سولاردىڭ ءونىمى ءوسىپ ءارى ءوتىپ, بىلايعى شارۋالار قىپ-قىزىل شىعىنعا باتىپ جاتىر. مىسالى, بيىل مينيسترلىكتىڭ اگروسايتى دۇرىس جۇمىس ىستەمەي, قاراپايىم ادامدار سۋبسيدياسى مەن ارزان نەسيەسىن الا الماي قالعان. ال پرەزيدەنتكە ءبارى كەرەمەت دەگەن ەسەپتەر بەرىلىپ تاستالدى. كەرەك دەسەڭىز ءتاپ-ءتاۋىر كادەگە جاراي باستاعان «اۋىل اماناتى» جوباسىنا ارنالعان قارجى دا بولىنبەي قالعان. بۇل تۋرالى «AMANAT» پارتياسى ماسەلە كوتەردى. ال كەشەگى فورۋمدا پرەزيدەنت سالانى قارجىلاندىرۋدى جەتىلدىرۋدى تاپسىردى. كەلەر جىلى 700 ملرد تەڭگە بولىنەدى. قازىردىڭ وزىندە 3 ەسەگە ۇلعايتىلعان ەكەن. الايدا, مەملەكەتتىك قولداۋ قارجىلىق ۇيىمدار ارقىلى بەرىلەتىندىكتەن, جەتەر جەرىنە جەتپەيدى. جەتكەن كۇننىڭ وزىندە اقىرى داۋعا اينالىپ, سوتتاسۋمەن ءتامامدالىپ جاتىر. قىرۋار قارجى ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتپەسىن دەسەك, اگروبانكتى تەزدەتىپ اشۋ كەرەك. شارۋالار قاراجاتتى ءبىر بانكتەن الىپ, بەرەشەگىن سول ارقىلى قايتارادى. قارجىلاندىرۋ مەحانيزمى ءبىر جۇيەگە كوشىرىلمەي, ءبارى بەكەر. پرەزيدەنت سالانى قارجىلاندىرۋدىڭ اقساپ تۇرعانىن ەسكەردى. البەتتە بۇل قۇپتارلىق. ەندىگى مىندەت - قاراپايىم شارۋالاردى شىرىلداتپاي, ماقساتتى قاراجاتتى دەر كەزىندە ءبولۋ جانە قولى جەتپەي جۇرگەندەرگە بەرۋ.
ديقاندار بيىل اگروسايتتىڭ سىلبىرلىعىنان ەگىنگە قاجەتتى سۋبسيديا مەن تىڭايتقىشتاردى دا الا الماعان. ودان قالسا ءمامس تولەمەگەندەرى ءۇشىن كوپشىلىگىنىڭ ەسەپشوتتارى بۇعاتتالعان. مۇنى شارۋاشىلىعىن ەندى دوڭگەلەتىپ باستاعاندارعا جاسالعان قىساستىق دەپ تۇسىنەمىز. بيىل استىق وسىرۋشىلەر ەككەندەرىن ورتاسىمەن, وتكىزە الماي ەڭبەكتەرى ەش كەتتى. جالپى جىلدا وسى, بىرەسە باعا بەكىتىلمەيدى, بىرەسە ءونىم وتكىزىلمەيدى, يمپورت قىسىپ نارىقتان ىعىستىرىلادى. وتاندىق كاسىپكەرلەر ءوز دەڭگەيىندە قولداۋ تاۋىپ جاتقان جوق. ەلىمىز بويىنشا جىلىجايدىڭ ءبىر جىلدا 232 گەكتارعا ازايۋى قاۋىپتى ەمەس پە؟ ماسەلەن تۇركىستان وبلىسىندا جىلىجاي كولەمى ەلۋ پايىزعا كەمىپ كەتكەن. سونىڭ سالدارىنان قازىردىڭ وزىندە قىزاناق پەن قيار باعاسى ءتورت ەسە ءوستى. ۇكىمەت تە, اتقارۋشى بيلىك تە بۇعان ءمان بەرمەسە دە, پرەزيدەنت نازارعا الىپ, ءونىم وندىرۋشىلەرمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى. سول سياقتى قازاقستاندى ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ناقتى سەكتوردىڭ وركەندەۋىنە قارجى ءبولىپ, سۋبسيديا بەرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن نارىقتىق ءادىس-تاسىلدەر ارقىلى نىعايتتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق تۇرعىدان مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ۇسىندى. وكىنىشكە قاراي اگروونەركاسىپ سالاسىن مامان ەمەستەر باسقارىپ جاتقانداي, دۇرىس دامىماي كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا عالىمداردى جۇمىلدىرماقشى. وتە دۇرىس. اقش, قىتاي, تۇركيا, جاپونيا, ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە بارلىق باعىتتا عالىمدار جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ارقاسىندا جان-جاقتى ءوسىپ-وركەندەپ جاتقان جايى بار.
پرەزيدەنت الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا باسەكەگە توتەپ بەرۋ ءۇشىن عىلىمدى دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋگە, ونىڭ ىشىندە تۇقىم شارۋاشىلىعىن جانداندىرۋعا ستراتەگيالىق مىندەتتىڭ ءبىرى دەپ قاراۋعا شاقىردى. كارتوپ پەن قانت قىزىلشاسى بويىنشا وتاندىق تۇقىمنىڭ ۇلەسى 10 پايىزعا دا جەتپەيتىنىن سىنعا الىپ, ۇكىمەتكە ديقانداردى ەلىمىزدە وندىرىلگەن تۇقىممەن قامتاماسىز ەتۋگە, ول ءۇشىن شەتەلدىڭ وزىق تەحنولوگياسىن پايدالانىپ, كورسەتكىشتى 2028 جىلى 80 پايىزعا, ال جوعارى ساپالى ەليتالىق تۇقىمنىڭ ۇلەسى كەمىندە 15 پايىزعا جەتكىزۋدى جۇكتەدى. بىزدە تۇقىم ساپاسى تومەن. ال ەليتالىق سورتتار وتە قىمبات. ونىڭ ءوزى يمپورت. تۇقىم ساپاسى تومەن بولعاندىقتان, شەتكە شيكىزات كۇيىندە توننالاپ ساتىلىپ, ەلىمىزگە جەم مەن ۇن بوپ قايتا ساتىلىپ جاتىر. ال ءبىر اكىمدەر وتاندىق ماقتاشىلاردى قولداپ, ماقتا ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ورنىنا, قورلاپ جاتىر. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە اق التىننىڭ باعاسى ارتىق ەدى. ساپاسىز دەسە دە قىتاي, اۋستراليا قازاقستاننىڭ ماقتاشىلارى وسىرگەن ماقتانى الدەقانداي قىلىپ ساتىپ الىپ, كادەگە جاراتىپ جاتىر. ال بىزدە ماقتا وڭدەۋ دۇرىس جولعا قويىلماعان. بۇرىنعى زاۋىتتاردىڭ كوبى جابىلىپ قالعان. تىگىن فابريكالارى دا ساناۋلى. ءجىپ يىرەتىن ونەركاسىپ از. جالپى «ماقتا تۋرالى» زاڭ قابىلدانباي, بۇل سالاداعى ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تاپپايدى. جۇگەرىنى ءتيىمدى, ماقتانى ءتيىمسىز دەۋ اقىماقتىق. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە وسى دا دالادا جۇگەرى دە, ماقتا دا قاتار وسىرىلگەن. بىزگە جالپى قۇمدى, شولەيتتى جەرلەردى يگەرۋ تەحنولوگياسىن مىسىرداعىداي قولعا الاتىن ۋاقىت جەتتى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «بىلتىرعى جولداۋدا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتىن قويدىم. ءبىز نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جوبانى جۇزەگە اسىرا باستادىق. اتاپ ايتقاندا, تاياۋ جىلدارى ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن 600 مىڭ تونناعا كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن 116 زاماناۋي تاۋارلى ءسۇت فەرماسى سالىنادى. جالپى قۋاتى جىلىنا 220 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن 29 فابريكانى, سونداي-اق قۋاتى جىلىنا 850 ميلليون جۇمىرتقا وندىرەتىن 11 قۇس فابريكاسىن پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. 100 مىڭعا جۋىق ءىرى قاراعا ارنالعان 6 بورداقىلاۋ الاڭىن, سونداي-اق 50 مىڭ باس ۋاق مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ كەشەنىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ۇكىمەت العاشقى مامانداندىرىلعان بيرجا اشۋدى قولعا الدى. بۇل كەشەندە مال ساۋداسىنىڭ زاماناۋي ەرەجەلەرى ساقتالىپ, فەرمەرلەر مەن تۇتىنۋشىلار اراسىندا باسى ارتىق دەلدالدار بولمايدى», دەدى.
قازاقستاندا باياعىداي مىڭعىرعان مال جوق. ەسەسىنە ترانزيت بار. بورداقىلايتىن ءىرى قارا مەن جىلقى شەتتەن كەلەدى. وزىمىزدە ميلليونداعان مالدىڭ بارى راس بولسا, ءونىمى نەگە كول-كوسىر ەمەس؟ ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قىتايعا ءىرى قارا تەرىسىن ەكسپورتتاماقشى. ءمينيستردىڭ ءوزى تەرى يلەيتىن زاۋىتتار اشىلسا, 25 پايىز شىعىنىن كوتەرۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتقان. ەكسپورتقا كەتىپ جاتقان مال تەرىسى 13 مىڭ توننانىڭ توڭىرەگىندە. ەلىمىزدىڭ 11 وڭىرىندە 27 كاسىپورىن بىلعارى يلەۋمەن اينالىسىپ جاتىر ەكەن. ناتيجە قايدا؟ نەگە بىزدە مال تەرىسى سىرت كيىم, اياق-كيىم, سومكە, بەلبەۋ شىعارىلمايدى؟ ءوزىمىز وسىرگەن بيدايدى وزىمگە قۋىرىپ بەرىپ جاتىر. قىتاي سياقتى بۇكىل دۇنيەجۇزىنە كەرەكتىنى تىگىپ بەرمەسەك تە, تۇركيا سياقتى سىرت كيىمنىڭ نارىعىنا شىعۋ كەرەك قوي. اۋىلداردا مال تەرىسى ءجۇن قابىلدايتىن پۋنكتتەر اشۋ قاجەت. قاي وڭىردە مال مەن جان كوپ بولسا, سول جەردە تەرى يلەپ ءارى كيىم تىگەتىن كاسىپورىندار اشقان ءجون. جەڭىل ونەركاسىپ تۇرعىسىنان قىرعىزستان مەن وزبەكستاننان وزات الماي جاتقانىمىز اقيقات قوي. تۋرا سول سياقتى ءبىزدىڭ بيدايدىڭ ماسەلەسى وزەكتىلىگىن جويماي تۇر. ۇكىمەت 12 ملن توننا بيدايدى ەكسپورتقا شىعارسا, نانعا ۇن قالمايدى. بۇل نان ونىمدەرىنىڭ قىمباتتاۋىنا سەبەپ بولىپ كەلەدى. جابىلىپ قالعان وتاندىق ديىرمەندەردى ىسكە قوسىپ, ىشكى نارىقتى تولىق قامتاماسىز ەتىپ, سودان ارتىلعانىن ۇن رەتىندە ەكسپورتقا شىعارساق سول ءتيىمدى ءارى تابىستىراق بولادى. ايتپەگەندە قازىر بيدايدىڭ جەۋگە ارنالعانى – 50, جەمگە ارنالعانى – 30 تەڭگەدەن شەكارا اسىرىلىپ جاتقانى قاۋىپتى. بيدايدىڭ بارلىعىن دەرلىك ەكسپورتتاپ, ءوزىمىز قىمبات نان جەپ جاتىرمىز. ديىرمەندەر سانى ەداۋىر ازايىپ كەتكەن. حالىق قاشانعى ارزان بيدايدىڭ نانىن قىمبات ساتىپ الىپ جەپ ءجۇر.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ وزىق ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە جەتۋگە سەپتىگى تيەتىنىن, بيىل ەگىس القاپتارىنا بۇرىنعىدان ەكى ەسە كوپ تىڭايتقىشتىڭ سەبىلگەنىن, عىلىمي تۇرعىدان قاجەت تىڭايتقىشتىڭ 41 پايىزى ەكەنىن, وزىمىزدە شىعارىلاتىن تىڭايتقىشتاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن تولىق قامتاماسىز ەتپەيتىنىن ايتتى. سونداي-اق بۇگىندە قۇنى 4 ميلليارد دوللار بولاتىن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, ناتيجەسىندە 7 ميلليون توننا مينەرالدى تىڭايتقىش وندىرىلەتىنىن بىلدىك. مۇنىڭ بارلىعى الدىمەن ىشكى نارىقتى تولىق قامتاماسىز ەتىپ, ودان ارتىلعانىن ەكسپورتقا شىعارۋعا جول اشادى. «نە ەكسەڭ سونى وراسىڭ» دەگەندەي, تۇقىم مەن تىڭايتقىش ساپاسىنا ءمان بەرۋ كەرەك. الدا ءالى ورگانيكالىق تىڭايتقىش ءوندىرىسىن دامىتۋ مىندەتى تۇر. پرەزيدەنت بۇل تۇستا حالىقارالىق تاجىريبەدە قويدىڭ ءجۇنىن سۋارمالى جەرگە تىڭايتقىش رەتىندە پايدالانۋعا كەڭەس بەرىپ وتىر. بىزگە ەندى سۋارىلمايتىن جەرلەردى سۋلاندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ قاجەت. سەبەبى ەلىمىزدىڭ كوپ اۋماعى وسىعان بايلانىستى يگەرىلمەي, ال, ەل قونىستانعان جەرلەردە جەر جەتىسپەي جاتقان جايى بار. ال ول ءۇشىن تەحنيكا دا كەرەك. ۇكىمەت اۋىل شارۋاشىلىعىنا 8 مىڭ تەحنيكانىڭ بەرىلگەنىن ايتقان ەدى. ال ەسكى-قۇسقى تەحنيكانى كادەگە جاراتىپ جاتقان ديقانداردىڭ مۇنى جوققا شىعارىپ, جاڭا تەحنيكا الۋدىڭ ارمانعا اينالعانىن ايتادى. ۋتيليزاتسيالىق الىمنىڭ سالدارىنان دا تەحنيكا قىمباتقا ءتۇسىپ, شارۋالاردىڭ شاماسى جەتپەيدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن جىلىنا 8-10 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندە مىندەت قويدىم. بۇل ماقساتقا 120 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جىلىنا 5 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگكە بەرۋ باعدارلاماسى باستالدى. قازاقستاندا 8 ءىرى بىرلەسكەن كاسىپورىن, سونىڭ ىشىندە «كلااس» نەمىس كونتسەرنى مەن رەسەيلىك «روستسەلماش» كومپانياسى تابىستى جۇمىس جاتىر. بيىل شامامەن 160 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجىعا 4,5 مىڭنان استام تراكتور مەن استىق جينايتىن 815 كومباين (ونىڭ 107-ءسى «كلااس» كومپانياسىنا تيەسىلى) شىعارىلدى. ۇكىمەت ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, يمپورتتالاتىن قوسالقى بولشەكتەردى لوكاليزاتسيالاپ, ۇساق بولشەكتەردەن قۇراستىرىلاتىن ءوندىرىستى قولداۋعا جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باسا ءمان بەرۋى كەرەك», دەپ, تەحنيكانىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋدى تاپسىردى. سەبەبى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ قولعا الىنىپ جاتىر. ول ءۇشىن قازاقستاننىڭ كولىك-لوگيستيكا مۇمكىندىكتەرى كەڭەيىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى لوگيستيكا مەن ساقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋىنان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر زور شىعىنعا ۇشىراپ جاتقانىن مىسالعا كەلتىرىپ, ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن, سونىڭ ىشىندە ەلەۆاتورلار, كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويمالارىن دامىتۋ ءۇشىن, سىيىمدىلىعى 700 مىڭ توننا بولاتىن قويمالار سالۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلدانعانىن, بۇل جۇمىستاردى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ءبىز ءداستۇرلى وتكىزۋ نارىقتارىن ساقتاپ قانا قويماي, ءتۇرلى ەلدەردىڭ تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن يكەمدى جەتكىزۋ جۇيەسىن قۇرا وتىرىپ, ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ قالىپتاسقان وتكىزۋ نارىقتارىن ءتۇرلى ەلدەردىڭ تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن جەتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى تۇزىلەدى. سوندىقتان تاسىمالداۋ تارتىبىنەن بولەك, تراسسالاردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋ كەرەك. ويتكەنى جولعا قاتىستى شاعىم ءبىر كۇن تىنشىعان ەمەس. ساپاسىز جولداردا زورعا ءجۇرىپ كەلە جاتقان كولىكتەردى توقتاتا بەرەتىن ءبىزدىڭ پوليتسياعا دا ارىز جەتەدى. كەدەننەن تەكسەرىلىپ وتكەن سوڭ, ىشكى جولداردا سالماق پەن قۇجات تەكسەرۋ ءۇشىن توقتاتا بەرۋ حالىقارالىق بيزنەسكە كەدەرگى كەلتىرۋگە جاتپاي ما؟
پرەزيدەنت: «وزبەكستان, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان جانە اۋعانستانعا جوسپارلى تۇردە استىق تاسىمالداۋ جۇمىسى باستالدى. يران نارىعىنا كىرۋگە رۇقسات الىپ, 250 مىڭ توننا ارپا جونەلتتىك. سونداي-اق قىتايعا, ەۋروپا وداعى ەلدەرىنە جانە سولتۇستىك افريكاعا استىق جەتكىزىلەدى. تەڭىزبەن تاسىمالداۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن قۇرىق پورتىندا جاڭا استىق تەرمينالى ىسكە قوسىلدى. جاڭا نارىقتاردىڭ ازىق-ت ۇلىككە سۇرانىس كولەمى ۇلعايىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك, سولتۇستىك – وڭتۇستىك جانە ترانسكاسپي باعىتى سياقتى حالىقارالىق دالىزدەردىڭ ءرولى ارتا تۇسەدى. قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ نەگىزگى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعى رەتىندە قۇرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق مىندەت – مەنىڭ كەيىنگى جىلدارداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇرگىزىپ جاتقان كەلىسسوزدەرىمنىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالدى. بۇل ماسەلەدە اتالعان دالىزدەرگە ىڭعايلى جول تابۋ جانە ىشكى لوگيستيكانى جاقسارتۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان الداعى التى جىلدا (2030 جىلعا دەيىن) ءبىز تەمىرجول جەلىسىن اۋقىمدى تۇردە جاڭعىرتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ون ءبىر مىڭ شاقىرىم تەمىر جولدى جوندەپ, بەس مىڭ شاقىرىمنان استام جاڭا تەمىر جول سالۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى.
قازىر سالىنىپ جاتقان «داربازا – ماقتاارال», «دوستىق – مويىنتى», «باقتى – اياگوز» جانە «الماتى قالاسىنىڭ اينالما جولى» ورتالىق ازيا مەن قىتاي باعىتىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋىنا جول اشادى. سول سياقتى جىل سوڭىنا دەيىن «استانا – بالقاش – الماتى», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اقتوبە – قاندىاعاش» جانە «اتىراۋ – استراحان» اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەڭ باستىسى ساپالى سالىنسا, ساقالدى قۇرىلىسقا اينالىپ كەتپەسە يگى ەدى. ەلدەن بۇرىن ەسەبى بەرىلىپ, اقىرىندا داۋعا اينالىپ كەتەتىن نىساندار جەتەرلىك.
پرەزيدەنت اۋىلشارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىمەن وتكەن فورۋمنىڭ جالعاسى بولاتىنىن ايتتى. تەك ۇلكەن اگروونەركاسىپ يەلەرىمەن ەمەس, تۇكپىر-تۇكپىردەگى ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەن ازاماتتارمەن دە اشىق ديالوگ الاڭدارىن قۇرۋ قاجەت. كەلىسىپ پىشكەن تون ەشقاشان كەلتە بولمايدى. راسىندا دا جەرگىلىكتى شارۋالارمەن اتقارۋشى بيلىك اراسىندا بايلانىس جوق. مينيسترلىكتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ شارشاعاندار, پرەزيدەنت پەن پارلامەنتكە شاعىمدانادى. بۇل - كۇشتى پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنتتىڭ كورىنىسى. اۋىلدار ءوسىپ-وركەندەسە, اۋىل حالقىنىڭ قال-احۋالى جاقسارادى. اگروسالانى ماماندار باسقارۋ كەرەك. جالپى بارلىق سالانى ءوز ءىسىنىڭ ماماندارى باسقارعان ءجون. سوندا دامۋ بولادى.
قايرات بالابيەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
