كەڭ تىنىستى, كورنەكتى كەسكىندەمە شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعى اۋقىمدى ءارى سان قىرلى – پورترەتتەر, پەيزاجدار, جانرلىق كومپوزيتسيالار ءوز زامانىنىڭ كوركەم بەينەسىن كورسەتەدى. سانالى عۇمىرىن سۋرەت ونەرىنە ارناعان ونىڭ ءومىربايانى دا سان ءتۇرلى وقيعاعا تولى. سۋرەتشى – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان مايدانگەر, ەڭبەگى مەن ەرلىگى وردەن-مەدالدارمەن باعالانعان بيىك ماراپات يەسى, شارتاراپتى شارلاعان جيھانكەز, بەلسەندى ارەكەتىمەن كوپتىڭ كوڭىلىنە جاققان ەل ازاماتى, ونەر تابيعاتىن تانىپ-تارازىلاپ, پايدالى ەڭبەكتەر جازعان قالامگەر.
ن.نۇرمۇحاممەدوۆ «م.ۆ.فرۋنزەنىڭ سامارقاندتاعى جاساقتار الدىندا سويلەگەن ءسوزى» (1953), «د.ا.فۋرمانوۆ ۆەرنىي قالاسىنداعى حالىق جاساقتارى اراسىندا» (1954–1958) اتتى العاشقى جۇمىستارىمەن-اق دارىنى مەن قارىمىن بايقاتىپ, بولاشاقتا سيۋجەتتىك كەسكىندەمەنىڭ جەتىلگەن شەبەرى بولاتىنىن تانىتتى. 1959 جىلى تەمىرتاۋعا جاساعان ساپارىنىڭ اسەرىنەن تۋىنداعان «قازاقستان ماگنيتكاسىندا» اتتى جۇمىستار توپتاماسىندا سول كەزەڭنىڭ شىنايىلىعى كورىنىس تاپتى. سايىن دالادا ەلدىڭ كوز الدىندا قۋاتتى مەتاللۋرگيالىق زاۋىت سالىنىپ, جاڭا تەمىرتاۋ قالاسى بوي كوتەرىپ جاتقانى وتە اسەرلى بەينەلەندى. ونىڭ شىعارمالارى جانى تازا قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىن جىرلادى, ءار تۋىندىسى ءوز تۋعان جەرىمەن كىندىگى بايلانعان ادامنىڭ سارقىلماس ماحابباتىن بايانداعان كوركەم اڭگىمە ىسپەتتى ءورىلدى.
اسىرەسە اسكەري-تەڭىز فلوتىنا ارنالعان جۇمىستار سەرياسى سۋرەتشىنىڭ جانىنا جاقىن, ەرەكشە قىمبات دۇنيە, سەبەبى بۇل تاقىرىپ ونىڭ ءومىربايانىنىڭ ءبىر بولىگى بولدى. ول تەڭىز وفيتسەرلەرىنىڭ, داڭقتى تەڭىزشىلەردىڭ پورترەتتەرىن ۇلكەن سەزىممەن سالادى.
سۋرەتشى كورمەسىنىڭ كۋراتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى كۇلجازيرا مۇقاجانوۆا ن.نۇرمۇحاممەدوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ جارقىن ءبىر بولىگى ونىڭ شەتەلدەرگە جاساعان ساياحاتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ول قاي جەردە بولسا دا, مەيلى ەۋروپاعا, جاپونياعا, برازيلياعا, ۇندىستانعا نەمەسە امەريكاعا ساپار شەكسە دە, بارعان ەلىنە سالىستىرمالى سىن كوزىمەن قاراپ, تەرەڭ اسەرگە بولەنىپ, كەيىن سول تەبىرەنىسىن وسى ەلدەردىڭ ەرەكشەلىگىن, تابيعاتىنىڭ سۇلۋلىعىن بەينەلەيتىن شىعارمالار تىزبەگىنە اينالدىردى. سۋرەتشىنىڭ «برازيليا» تسيكلىنە كىرەتىن «كوپاكاباناداعى كەزدەسۋ», «اكتريسا ماريا دەللا كوستانىڭ پورترەتى», «جول توسەۋشى», «سان-پاۋلۋ قالاسىنىڭ شەتى», ءۇندىستان سەرياسىنان «تيبەت لاماسى», «گاندي پورترەتى», جاپون سەرياسىنان «فۋدزياما تاۋى», «حيروسيما», «جاپون ءمۇسىنشىسى حونگو-سين ايەلىمەن» سەكىلدى تۋىندىلارى كەيىپكەرلەردىڭ كوڭىل كۇيىن جەتكىزۋدە شىنايى, سۋرەتشىنىڭ وزىنە ءتان شىعارماشىلىق تاسىلىمەن, كۇڭگىرت نەمەسە اشىق ينتەنسيۆتى بوياۋمەن جازىلعان», دەيدى قازاق بەينەلەۋ ونەرىنە تىڭنان تۇرەن سالىپ, ونى شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر قىرىنا اينالدىرعان سۋرەتشى دارالىعىنا توقتالعان ك.مۇقاجانوۆا.
ونەر زەرتتەۋشىسىنىڭ ايتۋىنشا, پورترەت جانرى ن.نۇرمۇحاممەدوۆ شىعارماشىلىعىندا ماڭىزدى ورىن الادى. سۋرەتشىنىڭ بۇكىل شىعارماشىلىق جولىندا جاساعان ءتۇرلى ماماندىق يەلەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە بەلگىلى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى پورترەتتەرىنىڭ كەڭ گالەرەياسى قۇرمەت پەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىنە تۇنىپ تۇر.
تالانتتى قىلقالام شەبەرىنىڭ بەينەلەۋ ونەرىنە قوسقان ۇلەسى تەك كەسكىندەمەمەن عانا شەكتەلمەيدى. ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ كانديداتى ن.نۇرمۇحاممەدوۆ ءوزى قىزمەت ەتكەن سالانى عىلىمي-تانىمدىق جاعىنان زەردەلەۋگە جاستايىنان دەن قويىپ, حالىق شىعارماشىلىعى, زاماناۋي ونەردىڭ باعىت-باعدارى تۋرالى جاڭالىعى مول, كەڭ كولەمدى زەرتتەۋ ماقالالارىن جاريالايدى. «قازاق كسر گرافيكاسى», «ەڭبەك داڭقى», «قازاقستان ونەرى», «قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى», « ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان قازاقستان سۋرەتشىلەرى» اتتى كىتاپتار شىعاردى.
سونىمەن قاتار حالىق سۋرەتشىسى ن.نۇرمۇحاممەدوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا سۋرەتشى تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلىپ, مۋزەيدە بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بەلگىلى تۇلعالارى مەن جاس بۋىن سۋرەتشىلەردىڭ باسىن قوسقان دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى.
الماتى
