ويتكەنى ول ءبارىن اقىلمەن شەشىپ, اقىل كۇشىمەن باعامدايدى, وعان تەرىس كەلگەندى ويعا تامىزىق ەتپەيدى. ال يرراتسيوناليست – الگى قارا مىسىقتى جۇرەگىمەن سەزىنىپ, جامان ىرىمعا بالاپ, باسقا جولمەن ءوتۋدى ماقۇل كورەتىن ادامدار. ياعني يرراناتسيوناليستەر – تابيعات قۇبىلىستارىن, دۇنيەنى, بولمىستى, اقيقاتتى جۇرەكپەن, ينتۋيتسيامەن قابىلداپ, سەزىنۋدى العا شىعارىپ, اقىل كۇشىنىڭ جاراتۋشىنى تانۋعا ءالسىز ەكەنىن ايتاتىن, سەزىمدى, تۇيسىكتى, قيالدى دۇنيەتانىمنىڭ نەگىزى دەپ ەسەپتەيتىن راتسيوناليزمگە قاراما-قارسى تانىم جۇيەسى.
راسىندا, دۇنيەنى اقىلمەن تانۋ مۇمكىن بە؟
«اقىلمەن حاۋاس بارلىعىن
بىلمەيدۇر, جۇرەك سەزەدۇر,
مۇتاكالليمين, مانتيقين
بەكەر بوسقا ەزەدۇر».
اباي دۇنيەتانىمى شىعىستىق ىلىمگە جاقىن بولعاندىقتان, جۇرەك كۋلتىن العا قويادى. «اللا تاعالا ولشەۋسىز, ءبىزدىڭ اقىلىمىز ولشەۋلى, ولشەۋلىمەن ولشەۋسىزدى ءبىلىپ بولمايدى» دەيدى بىردە. شىن مانىندە, ۇلتتىق دۇنيەتانىمىمىزدا الەمدى اقىلمەن تانۋدان گورى جۇرەكپەن تانۋ, جۇرەك كوزىن اشۋ ماڭىزدى. ارينە, اقىل كۇشىن جوققا شىعارمايمىز, بىراق اقىل بارلىق تىلسىمدى اشۋعا, سەزىنۋگە كۇشى جەتە بەرمەيدى. ال جۇرەك – شەكسىز قازىنا مەكەنى, ءارى قۇدايدىڭ نازارى تۇسەتىن ورىن. ءماۋلانا ءرۋميدىڭ بارلىق جەردەن تاپپاعان اقيقاتتى جۇرەگىمنەن تاپتىم دەگەنى سوندىقتان بولار.
