يبراھيم قۇنانباي ۇلى بارلىق ادام سەكىلدى انادان تۋىپ, اق ءسۇت ەمدى. سابيلىك, بالالىق كەپتى باستان وتكەردى. يبراھيم ەسىمى تىلگە اۋىرلىق ەتتى مە, الدە قايتا-قايتا پايعامبار ەسىمىن اۋىزعا الۋدى سوكەت كوردى مە, شەشەسى ۇلجان بالانى اباي دەپ اتاپ كەتىپتى. اباي 10 جاسىنان 13 جاسىنا دەيىن قىردا مۇسىلمانشا حات تانىپ, 13 جاسىندا احمەت ريزا مەدرەسەسىنە اتتانادى. مىنە, وسى تۇستان ادام ابايدىڭ ومىرىندە ەلەۋلى بەتبۇرىس باستالادى. ابار-پارسى, شاعاتاي, وزبەك تىلدەرىن ۇيرەنىپ, تۇركى اقىندارى ناۋاي مەن ءفيزۋليدى سىڭىرە وقيدى. ءبىلىم جارىعى ساناداعى جۇمباق جاسۋشالاردى وياتىپ, كوكىرەك كوزىن اشادى. اۋەلى باس ءبىلىمىن ەمەس, جۇرەك ءبىلىمىن مەڭگەرگەن بالا ساناسىنىڭ ىرگەتاسى دۇرىس قالىپتاندى, تۋرالىققا تۋ تىكتى. بۇدان سوڭ 3 اي ورىس ءتىلىن مەڭگەرىپ, بىلىمقۇمار بالا اكەسىنىڭ شاقىرتۋىمەن ەلگە قايتتى. ارتىقشا بەرىلگەن تۋما اقىل 3 ايدىڭ ىشىندە ورىسشا جاقسى ساۋاتتاندى, دۇنيەنى وزگە قىرىنان كوردى, اشىلماعان مول قازىناعا ۇشىراستى. بالكي, ابايدىڭ تالماي ءبىلىم ىزدەنۋىنە دە وسى 3 اي سەبەپكەر بولعان شىعار. ويتكەنى ول ءوزىنىڭ اپان ىشىندە عانا جۇرگەنىن, ونىڭ شيرەگىندە, سىرتىندا قانشاما الەم بارىن, ءوزىنىڭ ءالى ەشتەڭە بىلمەيتىنىن ساناۋلى ايدا تۇسىنگەن ەدى. ەندىگى تۇستا بايتۇرسىن ۇلىنىڭ جازباسىنان مىسال ەتسەك: «15 جاسىندا-اق بالالىق قىلماي, ۇلكەندەردىڭ قاتارىنا كىرە باستاعان. قازاقتى مەڭگەرىپ, حالىققا ارانى ءجۇرىپ تۇرعان تورەلەرمەن اكەسى قۇنانباي تالاسقاندا, اباي اكەسىنە سەرىكتىككە جاراي باستاعان. 20 جاسىندا ەل ىشىندەگى بەلگىلى ءبىر شەشەنى اتانا باستاعان. زەرەكتىكپەن ەستىگەنىن ۇمىتپاعان. ەل ىشىندەگى ساقتالعان قازاقتىڭ بۇرىنعى وتكەن بيلەرىنىڭ بيلىگى, شەشەندەرىنىڭ سويلەگەن ءسوزى, كوسەمدەرىنىڭ ىستەگەن ءىسى, ۇلگىلى سوزدەر, ۇناسىمدى ازىلدەر, ماقالدار, مىسالدار سياقتى نارسەلەردى اباي كوپ بىلەدى ەكەن».
وسىلايشا, عىلىم نارىنە قانباعان بالا ءبىلىم جولىن شورت كەسىپ, اكىمدىككە اۋادى. قاي جەرگە ەنسە دە, كورىگىن كىرگىزەر تولاعاي تالانتى بۇل جولدا دا تابىستى ءىس اتقارادى. بىراق... ول ءالى ومىردەگى ءوز جولىنا تۇسپەگەن-ءتىن. سوندىقتان با ەكەن, جۇرەگى تىنىش تاپپايدى, سول تىنىشسىزدىق مىنەزىنە شىعادى. سەبەبى «مىنەز – جاننىڭ ايناسى» ەدى. تۇراعۇل اباي ۇلى ەستەلىگىندە اكەسىنىڭ قاتال مىنەزىن ءسوز ەتەدى. «بالا كەزىمدە اكەم قاندايلىق جىلى شىرايمەن ويناپ, قالجىڭداپ وتىرسا دا, قىتىعىنا تيسە اشۋى تەز كەلگىش مىنەزىنەن اۋىلداعىلار دا, بايبىشەلەرى دە ايعىرمەن ويناعان ات سەكىلدى, ويناعان بولسا, قورقىنىش كەۋدەلەرىنەن كەتپەي قىمسىنىپ ءجۇرۋشى ەدى». وسى تىنىشسىز سارساڭدىقپەن, ناداندىقپەن الىسۋ, ساۋىققا ىلەسىپ سالتانات قۇرۋ, جۇيەسىز تىرلىك شىلبىرىمەن زامانعا ىلەسىپ, ەرەجەسىز ءومىردى عانا بىلگەن توپ-توپ ورتاعا ىلەسىپ ادام اباي 35 جاسقا دەيىن ءومىر ءسۇرىپتى. ءجۇرىپتى دە, سول كەلمەسكە كەتكەن, جىلاپ وتكەن ۋاقىتقا وكىنىپ, بايانسىزدىققا باس شۇلعىعانىنا, اقيقات جولعا باستاۋدىڭ ورنىنا ەلدىڭ ءبارى سەكىلدى ءومىر سۇرگەنىنە جانى كۇيىپ, جۇرەگى ەگىلىپتى. اشۋى اشىعان ۋعا اينالىپ, ويى كەرمەك تاتىپتى. قالت ويانعان ساناسى وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ءمانسىز تىرلىك تولقىنىمەن بىرگە اعىپ كەلگەنىن انىق سەزدىرىپ, اھ ۇرعىزىپتى. كوكىرەگى اشىلعاندا كوپ شۋىلداقتان بوي تارتىپ, ادام دەگەن داڭقى تۋرالى ويلانىپ, اقىل ازابىمەن جالعىز قالىپتى.
ادەتتە, اقىندىق دەرت ەرتە قونادى. بايرون نەبارى 17 جاسىندا الەمگە ءماشھۇر جىرلارىن جازسا, پۋشكين جيىرمادان اسىپ-اق «رۋسلان مەن ليۋدميلا» سەكىلدى ىرگەلى پوەمالارىن ومىرگە اكەلدى. ال لەرمونتوۆ ون بەس جاستان-اق ورنەكتى جىر مۇناراسىن سوعىپ, جيىرما جەتى جاسىندا داڭقى جەر جاردى. ادام ابايدىڭ ويانۋى 35 بەستەن اسىپ, 40-قا تاياعاندا ورىن الىپتى. قۇداي تاعالانىڭ ءوز جوسپارى بار دەسەك, مۇنىڭ ءبارى كەزدەيسوق بولماسا كەرەك.
حوش, پاسكال «ويلار» اتتى فيلوسوفيالىق تراكتاتىندا ادامعا اقىماق كەزىندە, ءبىلىمسىز كەزىندە ادامداردىڭ ءبارى بىردەي, «كىمدى كورسە ءبارى دوس» بولاتىنىن, ال ءبىلىم جيناي كەلە ءاربىر زاتتىڭ ءوز تاڭباسىمەن ايقىن كورىنەتىنىن جازادى. شىن مانىندە, ابايدى كۇيزەلتكەن وسى دۇنيە ەدى. ول ويانا كەلە اينالاسىنىڭ سونشالىق قاراڭعى ەكەنىن, عىلىم-بىلىمنەن الىس, ءتان ءۇشىن عانا تاعات تاۋىپ تىرلىك كەشىپ جۇرگەنىن ۇعىندى. تۇكتى تۇسىنبەسە دە, اۋىز قايشىسىن كەسكىلەۋگە ىنتىق, قاتاڭ ۇكىم كەسكىش توعىشار, چاتسكيشە ايتقاندا, «ماحابباتقا وپاسىز, وسەككە جانى قۇمار, ءبىردى بىرگە ۇتىستىرعىش وڭشەڭ قۋلار, جارىم اقىل, زىميان جادىگويلەردى» انىق اڭعارىپ, ءوزىنىڭ سولارمەن بىرگە ريزا قالىپتا ءومىر ءسۇرىپ كەلگەنىن ۇعىنىپ, قايعىنىڭ قۇردىمىنا باتتى.
«جۇرەگىم, ويباي, سوقپا ەندى!
بولا بەرمە تىم كۇلكى.
كورمەيسىڭ بە, توقتا ەندى,
كىمگە سەنسەڭ — سول شيكى».
وكىنىش – جۇرەكتى شەرلى ەتىپ, مىنەزدى بۇزار اۋىر حال. اباي وسىنى كەشتى. كەشە جۇرە ءوزىن تاربيەلەدى. مىنەزىنە كوڭىل ءبولدى. وسى ساتتەن باستاپ وزىمەن شىنداپ اينالىسۋعا بەكىندى. بەكىنگەن سايىن كەمەلدەنە ءتۇستى. «ۇلعايعان سايىن اكەمنىڭ اشۋى ازايىپ, جۇمساق تارتا بەردى, بۇل جۇمسارتۋدى ءوزى ەڭبەك قىلىپ تاپتى. اكەسى قاجىنىڭ قايتپايتىن قاتتى, سۋىق مىنەزىن سوگىپ وتىرۋشى ەدى», دەيدى ۇلى تۇراعۇل.
جىگەرلى قارقىنمەن ادام اباي ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ىزدەنىپ, كەمەلدىك قاقپاسىنا قول سوزدى. بارا-بارا ادامدىق حرامى جارىققا تولىپ, قويان ساۋلەلەر اينالاسىنا شاشىراي باستادى. اۋەلى جاقىندى العان ۇرلىقشى ساۋلەلەر بىرتە-بىرتە ۇلكەيىپ, تۇتاس قازاققا جەتتى. كونفۋتسي, تولستوي سەكىلدى ءوزىن جەتىلدىرۋدىڭ حانتاڭىرىنە شىققان جالعىز ادام وسىلايشا تۇتاس ەلگە, جاعاسى قۇراق كولگە اينالدى. ءبىز ونى سول ءۇشىن دە جاقسى كورەتىن شىعارمىز, مۇمكىن.
