كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
پاسكال ۆۋندەركيند ەدى. 12 جاسىنان اكەسىنىڭ ىقپالىمەن كىتاپقا دەن قويدى. 15 جاسىندا ماتەماتيكالىق كىتاپتارعا قىزىعۋشىلىعى وياندى. ەۆكليدتىڭ گەومەتريالىق ەڭبەكتەرىمەن تانىسىپ, لاتىن, گرەك تىلدەرىن جەتىك مەڭگەردى. 39 جىلدىق از عۇمىرىندا ماتەماتيكا, فيزيكا, مەحانيكا, ادەبيەت, فيلوسوفيامەن شۇعىلداندى.
ويشىلدىڭ دۇنيە سىرلارىن ۇعۋعا دەگەن قۇشتارلىعى عىلىم تەرەڭىنە سۇڭگىگەن سايىن ارتا ءتۇستى. وسىنشاما كەڭىستىكتى, عالامدى جاراتقان جاراتۋشى بار ەكەنىن مويىنداي وتىرىپ, كوزى جەتتى. ءماۋلانا رۋميمەن ۇندەس مىنا ءبىر ويى قىزىق: «ەگەر قۇداي جوق بولسا, مەن وعان سەنەمىن جانە ەشتەڭە جوعالتپايمىن. ەگەر قۇداي بار بولسا, مەن وعان سەنبەيتىن بولسام, البەتتە, ءبارىن جوعالتامىن». ول بىردە «مەنى بۇل كەڭىستىكتەردىڭ ماڭگىلىك ۇنسىزدىگى ۇرەيلەندىرەدى...», «شىندىققا قۇمارتۋ – راحات سەزىمنىڭ ەڭ بيىگى» دەسە, ەندى بىردە ء«وزىنىڭ كىم ەكەنىن تۇسىنۋگە تىرىسپاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقاننىڭ سوقىرلىعى قانشالىقتى سۇمدىق بولسا, قۇدايعا سەنىپ, سوندا دا جاماندىقتا ءومىر سۇرەتىننىڭ سوقىرلىعىنىڭ سۇمدىعى ودان دا بەتەر» دەپ اعىل-تەگىل وي اقتارادى.
ول ءار ادام قۇدايدى تازا اقىلىمەن, جانكەشتى ىزدەنىسىمەن تابۋ كەرەگىن ءتۇسىندى. بۇگىنگىدەي قۇراندى الدەبىر جازۋشىنىڭ ولەڭ كىتابىن وقىعانداي جىلدام وقىپ شىعىپ, كوپكە اقىل ايتاتىن عىلىمسىز مولدا, ءىلىمسىز حريستيانداردان بويىن اۋلاق ۇستادى. پاسكال تەرەڭ عىلىم ارقىلى ماتەماتيكالىق, فيزيكالىق جاڭالىقتار اشتى. رەنە دەكارتتىڭ اتەيستىك, راتسيونالدى ويلارىنا جان-تانىمەن قارسى شىقتى. «دەكارتتى تۇسىنە المايمىن. ول ءوز فيلوسوفياسىن قۇدايسىز قۇرعىسى كەلدى, بىراق ونىسىنان تۇك شىقپادى. دۇنيەنى قوزعالىسقا كەلتىرۋ ءۇشىن قۇدايعا دۇنيەنىڭ باسىنان ءبىر شەرتكىزدى, ودان كەيىن قۇداي وعان كەرەك بولماي قالدى». ءوزىن-ءوزى اياماستان ۇزدىكسىز عىلىم ارباسىنا جەگۋ سالدارىنان پاسكال مي ىسىگى اۋرۋىنا شالدىعىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىندا دەنەسى قوزعالىسسىز قالدى. دۇنيەدەن وتەر الدىندا كۇندەلىگىنە اتاقتى ءسوزىن جازىپ قالدىردى:
«ادامداردىڭ ءۇش توبى بار: ءبىرىنشى توپ جاراتۋشىسىن ىزدەدى جانە تاپتى. بۇلار – اقىلدى ءارى باقىتتى ادامدار. ەكىنشى توپ جاراتۋشىسىن ىزدەپ ءجۇر, بىراق تاپقان جوق. بۇلار – اقىلدى, بىراق ءالى باقىتسىز ادامدار. ءۇشىنشى توپ جاراتۋشىنى ىزدەپ تە جۇرگەن جوق, تاپقان دا جوق. بۇلار – باقىتسىز ءارى اقىماق ادامدار».
