كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ەرتەرەكتە وسىعان قاتىستى ءبىر ۇزاق تولعاۋ وقىعانىم ەسىمدە. «باتىردىڭ ءۇش وكىنىشى» اتالاتىن شىعارمانىڭ اۆتورى جاڭاارقالىق اقىن حاميت جامانوۆ بولسا كەرەك. اتاقتى اقجولتاي اعىباي باتىر 83 جاسقا كەلىپ, ولەرىندە ومىرلىك ءۇش وكىنىشىن ارزۋ ەتەدى. ءبىرى: «وسى جاسقا كەلەرىمدى بىلگەندە سوڭىمدا «اقكەلەپ» قالعان ناۋانعا قايىرىلۋىم كەرەك ەدى. جاۋ قولىندا قالعان ناۋاننىڭ «اقكەلەگەن» داۋىسى قۇلاعىمنىڭ تۇبىندە جاڭعىرىپ كەتىپ بارادى» دەسە, قالعان ەكەۋى ايەلگە بايلانىستى. ەكىنشىسى – بارىمتادا جىگىتتەرىن شەتىنەن قىرىپ كەلە جاتقان ءبىر تالدىرماش جاندى باتىر ەكەن دەپ ءولتىرىپ العانى. تۋ سىرتىنان نايزامەن تۇيرەگەندە, اتتان قۇلاپ بارا جاتقان باتىر دۋلىعاسىنىڭ استىنان بۇرىمى توگىلىپ تۇسكەنىن ايتادى. ءۇشىنشىسى – بايبىشەنىڭ شاڭىراعىنان ەمەس, سۇيەگىنىڭ توقالىنىڭ ۇيىنەن شىعاتىنى. وسى ءۇش مىسالدىڭ ەكەۋى قازاق ايەلىنە قاتىستى بولعانىنىڭ ءوزى كوپتەگەن جايدى اڭعارتادى. بىراق مۇنىڭ ءبارى عاسىردان-عاسىرعا كوشكەن فولكلورلىق مۇرالار. بۇقار جىراۋدىڭ «تار قۇرساعىن كەڭىتكەن, تاس ەمشەگىن جىبىتكەن, اناڭ ءبىر اڭىراپ قالماسىن» دەگەنى, تاعى باسقا اڭىز-اڭگىمەلەر مەن جىر-داستاندارداعى انا بەينەلەرى, وسىنىڭ ءبارىن تياناقتاپ, شوقتىعىن كوتەرىپ تۇراتىن جازبا ادەبيەتتەگى انا وبرازى كەرەك-اق ەدى-اۋ بىزگە. وسى ورايدا ءتىل ۇشىنا اۋەلى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ انا تۋرالى اڭگىمەلەرى مەن پوۆەستەرى, رومانى ىلىكپەي مە؟
«قازاق بايلىعى جىلقىسىندا» دەيتىن «ۇلپان» رومانىنىڭ باسىندا. ايتپاعىمىز بۇل رومان بولماسا دا, اۆتوردىڭ «انانىڭ اناسى» اڭگىمەسى تۋرالى ويلاعاندا, كوز الدىما بىرداي جىلقىنى شىرقىراتا قۋىپ بارا جاتقان بارىمتاشى جىگىتتەر, الگىلەردىڭ الدىنان كەس-كەستەپ ءوتىپ توقتاتقان ايبىندى انا بەينەسى كەلەدى. الىپ تا, زور دا, سۇلۋ دا ەمەس, كادىمگى قاراپايىم انا. جەلىككەن جىگىتتىڭ ءبىرى اتىنا وڭگەرىپ كۇڭدىككە الدە قاتىندىققا الىپ بارا جاتقان ون بەس جاسار قىزىنا بولا بار قايراتىن بويىنا جيىپ, سوقتالداي سابازدارعا ءبىر ءوزى جەكە شاۋىپ شىققان جۇدىرىقتاي انا جۇرەكتىڭ ايبىندى رۋحى عوي قىرىق جىگىتتى قاڭتارىپ قويعان. بۇل نە الىپ تىنادى, نە ءولىپ تىنادى. وسىنىڭ الدىندا عانا جەلىككەن باتىرلارعا تەگىننەن ولجا بولىپ بارا جاتقان ون بەس جاسار قىزىنىڭ سوڭىنان شاپقان اكەسىن ات ۇستىنەن الىپ ۇرىپ, مۇردەم جىبەرە سالعان. كۇيەۋىنەن سوڭ ىلە سوڭدارىنان جەتكەن مىنا جالعىزدىڭ سۇسى جامان. باتىر دا, بي دە, حان-سۇلتان دا, قاپتاعان قول دا ەمەس, انا!
«مەنىڭ اتىم ايەل, مىنا قىزدىڭ اناسىمىن! ءبارىڭ دە انادان تۋدىڭدار! انامەن الىسپايدى دا, اتىسپايدى دا. نەڭ بار ەدى مەنىڭ جالعىزىمدا؟ كەل, بوتام, وزىمە!
ون بەسىمدە ءوزىم دە تاپ وسى قىزىمداي ەدىم. سەندەردىڭ قولدارىڭدا كەتسە, ەندى ون بەس جىلدان سوڭ قىزىم دا تاپ قازىرگى مەندەي بولماي ما؟ مەن ءۇشىن بۇدان ارتىق قورقىنىش تا جوق, قورلىق تا جوق. سول مەنى ايداپ اكەلگەن! بەرسەڭدەر ءتىرى الىپ قايتام, بەرمەسەڭدەر ءولى الىپ قايتام!».
بۇل وسى قايسار رۋحتى انانىڭ عانا ءسوزى ەمەس, بار انانىڭ سەرتى دەسە بولعانداي. «انامەن الىسپايدى دا, اتىسپايدى دا»! وسى تۇستا انا ءسوزىنىڭ ورنىنا ماحابباتپەن, مەيىرىممەن, ءتىپتى جاراتۋشىمەن دەسە دە ورنىعا بەرەدى. كوركەم ادەبيەتكە تۇسكەنى بار, تۇسپەگەنى بار, تاريحتا مىڭداپ سانالاتىن مۇنداي وقيعالاردىڭ تۇبىندە انالاردىڭ ماحابباتى مەن ەرلىگى جاتىر. سونىڭ نەگىزىندە ىرگەلەنگەن ۇرپاق پەن ۇلتتىڭ اماندىعى, ولاردىڭ بويىنا انا سۇتىمەن دارىعان ۇلى مەيىرىم مەن ىزگىلىكتىڭ دانەگى جاتقانىن كەيدە ۇمىتادى ادامزات. شىعارما سونى ەسكە سالادى. ايتپەسە, جاستاي قالىڭدىعىنان ايىرىلعان جالپاق باتىر وسى جورىققا جەلىكسە دە, جۇدىرىقتاي قىزدا نەسى بار ەدى؟ بالا كۇنىندە ەلىن شاپقاندار قالىڭدىعىن الىپ كەتكەنى باتىردىڭ وزىنە ءومىردىڭ اششى ساباعى بولۋعا ءتيىس ەدى عوي. سونىڭ كەگىن قۋىپ كەلسە دە, كەزىندە ءوز باسىنا تيگەن شوقپاردى جازىقسىز باسقانىڭ ماڭدايىنا سىلتەگەنى قالاي؟ قايتا مىڭ جەردەن باتىر بولسا دا, جانىندا ىزگىلىكتىڭ نۇرى بار جالپاق قىزىن اراشالاي كەلگەن انا سوزىنە قوناق بەرىپ, سوڭىن كۇتكەنىنىڭ ءوزى ەرلىك ەكەن (ول دا اناعا دەگەن ماحابباتتان تۋعان ەرلىك).
ون بەسىندە ءوزى دە وسىلاي تەگىننەن ولجاعا كەتە بارعان الگى انا ءومىر جولىن وجەتتىكپەن بايانداپ, قىرىق جىگىتتى قاڭتارىپ قويىپ, قىزىن اراشالاپ اكەتىپ بارا جاتىپ: «جالپاق دەگەن باتىر كورسەڭدەر, سالەم ايت!», دەپ قالادى. جالپاق باتىر «قولدارى قارعانىڭ تۇياعىنداي قاپ-قارا» انا كەزىندەگى ءوزىنىڭ قالىڭدىعى ەكەنىن سوندا ءبىر-اق بىلەدى. «تاۋ قۇلاعانداي گۇرس ەتىپ قۇلاپ ءتۇسىپ ەدى» دەيدى اۆتور.
انادان تۋعانىڭدى, ادامنان جارالعانىڭدى ۇمىتپاۋ ءۇشىن عابەڭنىڭ انا تۋرالى شىعارمالارىن وقىپ تۇرسا ارتىق ەمەس.
