فوتو: ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ مالىمدەۋىنشە رەسپۋبليكانىڭ دامۋ بولجامى حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى بويىنشا بولجامدارىن, سىرتقى نارىقتارداعى كونيۋنكتۋرانى ەسكەرە وتىرىپ, قالىپتاستىرىلدى. بارلىعى ءۇش ستسەناري قارالىپ جاتىر – بازالىق, وپتيميستىك جانە پەسسيميستىك.
بازالىق ستسەناري كەزىندە مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسىن باررەلىنە $80 دەڭگەيىندە الۋ ۇسىنىلادى. بولجام بويىنشا 5 جىل ىشىندە ءىجو-ءنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋى 5,8%-دى قۇرايدى. ينفلياتسيا 2024 جىلى 6-8%, 2025 جىلى 5,5-7,5% دەڭگەيىندە ايقىندالدى, كەيىننەن 2026–2028 جىلدارى 5%-عا دەيىن تومەندەيدى.
2024 جىلى ءىجو-ءنىڭ ناقتى ءوسۋى 5,3%-دى قۇرايدى, كەيىن 2028 جىلى 6%-عا دەيىن وسەدى. نومينالدى ءىجو 2024 جىلعى 135 ترلن تەڭگەدەن 2028 جىلى 218,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسەدى.
جالپى ەكونوميكانىڭ بارلىق بازالىق سالاسىندا ءوسىم كۇتىلەدى. ماسەلەن, ونەركاسىپتە ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قارقىنى 4%-دى, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 4,9%-دى, تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە 3,1%-دى قۇرايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسىمى 4,5%-دى قۇرايدى. قۇرىلىس سالاسىنداعى ءوسىم بولجام بويىنشا ورتا ەسەپپەن 8,8%-دى, ساۋدادا 7,4%-دى قۇرايدى.
ەكسپورت كولەمى 2024 جىلى $83,1 ملرد-تان 2028 جىلى $94,8 ملرد-قا دەيىن ۇلعايادى, يمپورت $60,7 ملرد-تان $65,6 ملرد-قا دەيىن وسەدى.
2024-2026 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسى تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى تۇسىمدەر 20,4 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە بولجانۋدا, ال شىعىستار 2023 جىلعا قاراعاندا, 1,5 ترلن تەڭگەگە ءوسىپ, شامامەن 24 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ نەگىزگى ۇلەسى الەۋمەتتىك سالاعا تيەسىلى.
كەلەسى جىلى ۇلتتىق قوردان 3,6 ترلن تەڭگە كولەمىندە ترانسفەرتتەر تارتىلادى. بۇل قاراجات الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جۇمسالادى. اتالعان اۆتوجولداردى, جىلۋ, گاز جانە سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن, ينجەنەرلىك جەلىلەردى جاڭعىرتۋعا, سونداي-اق «جايلى مەكتەپ» جانە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوبالارى اياسىندا الەۋمەتتىك نىساندار سالۋعا قاتىستى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسى, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىڭ بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەسىن تولىق جانە ۋاقىتىلى ورىنداۋعا, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ ساپالى جانە ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
مۇنايعا دەگەن ەڭ تومەنگى باعانى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق قورعا كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن تۇسىمدەر كولەمىنەن اسپايتىن بولادى. وعان قوسا بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ءوسۋى ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن اسپايدى.
«جالپى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ءارى تەڭگەرىمدى بيۋدجەت جوباسى قالىپتاستىرىلدى. ول بۇرىنعىداي الەۋمەتتىك بيۋدجەت بولىپ قالا بەرەدى. 2024 جىلى الەۋمەتتىك سالاعا 9,9 ترلن تەڭگە كوزدەلىپ وتىر», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا, بيزنەستى قولداۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە گازداندىرۋعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايتتى.
«جالپى اتالعان سالالارعا 2024 جىلى 2,8 ترلن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ماڭىزدى مىندەت – بيۋدجەت قاراجاتىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ۇسىنىلعان قۇجاتتار بويىنشا داۋىس بەرۋ راسىمىنەن كەيىن ءاليحان سمايىلوۆ زاڭ جوبالارىن جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن پارلامەنتكە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
