ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ «شوقاننىڭ ەلگە كەلۋى» اتتى ولەڭى بار. اڭگىمە الەكسەي بالابانوۆ پەن سەرگەي بودروۆتىڭ «برات» ءفيلمى تۋرالى بولسا دا, ءبىز اتالعان ولەڭدى سوزىمىزگە ارقاۋ ەتىپ الامىز. جوعارىدا ءبىر جوقتى كەلەسىسى تاباتىنىن قاپەرلەدىك. مۇندا دا كىلت سول, ەگەر ءبىز ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ «شوقاننىڭ ەلگە كەلۋى» ولەڭىن وقىماساق, مۇمكىن بۇل ءفيلمدى تۇسىنبەس پە ەدىك, كىم بىلەدى! ارينە شوقان مەن الگى ءفيلمنىڭ باس كەيىپكەرىن سالىستىرۋعا بولمايدى. الايدا جەكە-دارا ەكى تابيعات, بوتەن دۇنيە, بولەك مەزگىلدە ءوربيتىن قوس تۋىندىنى ەكى-اق اۋىز ءسوز سەلبەستىرىپ, تىم تەرەڭنەن قابىستىرىپ جىبەرەدى.
«برات», «برات – 2» بولىپ جالعاساتىن سەريالدىڭ ءبىز توقتالىپ وتىرعان ءبىرىنشى سەرياسى – سول زامان شىندىعىنىڭ كوركەم بەينەسى. ونىڭ ماعىناسىن ءارتۇرلى ەجىكتەۋگە دە بولار. وقيعا 1990 جىلداردىڭ باسىنداعى جاعدايمەن تۇسپا-تۇس كەلەتىن سىندى. اسكەرگە بارىپ كەلگەن, بىرەۋلەردىڭ ايتۋىنشا اۋعان سوعىسىنا قاتىسىپ قايتقان جەندەت ەمەس, جايدارى جىگىت دانيلا عوي باستى كەيىپكەر. جەندەت ەمەس دەيتىنىمىز, بىرىنشىدەن ءالى بۇزىلا قويماعان. ءادىل بولىپ كورىنەدى كينونىڭ باسىندا. ەكىنشى, مۋزىكانى سۇيەدى, ۇنەمى ءان تىڭدايدى. اسكەردەن كەلگەن بويدا سول ءان ءۇشىن تاياق جەپ, سوققى كورەدى. اۋىلى نە شاعىن قالادان پەتەربورعا كەلگەندە قارا بازاردا وتىرعان گوفمان اتتى نەمىس شالعا ارا ءتۇسىپ, الىمجەتتىك جاساپ جاتقان رەكەتتەن قۇتقارىپ قالادى. ىزدەپ بارعان اعاسىن تاپپاعان سوڭ گوفماننىڭ قورىم اراسىنداعى قونىسىنا بارادى. وندا گوفمان سىندى قارتامىستار كوپ شوعىرلانعان. سوندا قالاعا العاش كەلگەن دانيلاعا نەمىس گوفمان: «قالا دەگەن ۇلكەن كۇش, السىزدەردى جۇتىپ قويادى», دەيدى. ەكەۋارا ديالوگ اراسىندا ايتىلىپ قالعان ەلەۋسىز سوزدەي ەستىلگەنىمەن, كينو وسى جەردەن باستالاتىن سياقتى. ەسەنعاليدىڭ «شوقاننىڭ ەلگە كەلۋىن» وقىعالى اڭدادىم مۇنى. وندا شوقان كەرىسىنشە, قالادان ەلگە كەلەدى.
«جۇدەپ جۇرگەن كەزى ەدى ويلاپ ەلدى,
شوقان بىردە اۋىلعا تويعا كەلدى.
سارى قىمىز, ساف اۋا, باعلان ەتى,
تەمەكى مەن شاراپتى قويماق ەندى.
– ءبارىڭدى دە سۇيەم مەن, – دەدى كەنەت,
كۇلدى كەمپىر: – تورەم-اۋ, مەنى مە؟
– دەپ.
تۇنىق كەزىن ىزدەدى ول تۇما كەشىپ,
ق ۇلىن كەزىن ىزدەدى ول جەلىگە كەپ.
تاۋ جاڭعىرتىپ داۋىسى قۇلان اششى,
قايران شوقان قۇشاقتاپ تۇل اعاشتى:
– سول كۇنىمدى قايتار,
– دەپ ايعاي سالدى,
– العام جوق, – دەپ اسابا تۇرا قاشتى.
العام جوق دەپ ول قاشسىن تۇرا كەلە,
گۋلەدى ءسوز اۋىلدان شىعا بەرە:
– اتاقتى ۇلى وسى ما اتەكەمنىڭ,
شوڭ دەۋشى ەدى, جىندى عوي
مىنا نەمە!!!
سىپسىڭ, سىپسىڭ, سىپسىڭ ءسوز ەل اراسى,
توردە جاتىپ ويلاندى تورە باسى.
– مىرزام, ۇيات بولدى عوي, –
دەدى جەڭگە,
– قالا ادامدى بۇزادى, – دەدى اعاسى».
كىم بىلەدى, وقيعا بولعان شىعار, بولماعان شىعار؟ جانە كەيىپكەر شوقان بولماۋى دا مۇمكىن. بىراق سىرعىتىپ وقىپ وتە شىعار ولەڭ ەمەس.
ال دانيلا شە؟ اۋىلدان اپپاق بولىپ كەلگەن بەيكۇنا جىگىت. پەتەربوردان ىزدەپ بارعان اعاسىن تابادى, سويتسە اعاسى تاپسىرىسپەن كىسى ولتىرەتىن جانالعىش بوپ شىعادى. ءىنىسى دانيلا سونىڭ ايداۋىمەن ولتىرمەگەن كىسىسى, جاساماعان جاماندىعى جوق. 1990 جىلداردىڭ باسىنداعى سول جۇگەنسىزدىكتىڭ سالدارى كۇللى جۇيەگە ىقپال ەتىپ, اۋرەسى از بولماعانى ءالى دە بولسا از اڭگىمە ەمەس-اۋ. ءبىر قاراعاندا, دانيلانىڭ باسقا امالى جوقتاي كورىنەدى. بىراق ولاي ەمەس قوي, ارعى جاعى سوعىستا قان كورىپ كەلگەن ول كىسى ولتىرگەندە شىمىرىكپەيدى. ءبىراز قىلمىس ىستەپ, قالاداعى قىلمىس الەمىنە «توسەلىپ قالعان» دانيلا گوفمانعا تاعى ءبىر جولىعادى. قىلمىستارىنا كۋا بولماسا دا, گوفمان ونى جاراتپاي قالادى. الا كوزىمەن قارايدى. سودان نە كەرەك, باسىندا سۇمىرەيىپ جاي جۇرگەن دانيلاڭىز دويگە اينالادى. پەتەربورداعى قىلمىس الەمى سەركەسىن ءولتىرىپ, اعاسىن «قۇتقارىپ» قالادى. تاعىسىن تاعى زيانكەس ەرلىكتەرى جەتەرلىك. اقىرىندا پەتەربوردى «باعىندىرىپ», ماسكەۋگە شىعاردىڭ الدىندا گوفمان نەمىسكە قايتا جولىعىپ ايتادى: «سەن قالا ۇلكەن كۇش» دەپ ەدىڭ. ولاي ەمەس, مۇنداعىلاردىڭ ءبارى ءالسىز ەكەن», دەيدى. گوفمان بولسا, «قالا – ز ۇلىم كۇش. الدىلەر كەلەدى دە, رۋحىنان ايىرىلادى. قالا جۇتىپ الادى. مىنە, سەن دە جۇتىلىپ كەتتىڭ عوي», دەپ كوزىنە تىك قاراعاندا, اناۋ وزدىگىنەن باسىن شايقاپ, قيپاقتاپ قالادى. ساسقانىنان ءوزى جانىن العان باسكەسەرلەردەن توناپ اكەتكەن اقشاسىنان ءبىر بۋما دوللار شىعارىپ, گوفمانعا ۇسىنادى. گوفمان المايدى. ەكەۋى وسىلاي قوشتاسادى.
دانيلا العاش قالاعا كەلگەندە رەكەتتىڭ الىمجەتتىگىنەن اراشالاپ العان وسى نەمىس شال – كينونىڭ كوزىرى. دانيلا باستى كەيىپكەر شىعار, بىراق ەشقاشان تۇلعا ەمەس, ءتىپتى ادام ەمەس قوي. گوفماننىڭ (ادىلەت) الدىندا قاۋقارسىز. ال بۇل نەمىس شالىڭ – ادالدىق پەن تازالىقتىڭ بەلگىسى, قورىمدا جۇرگەن ول سياقتىلاردىڭ ءبارى قوعامنان شەتتەتىلگەن, بىراق قۇدايعا قاراعاندار. دانيلا قوشتاسىپ, ۇزاپ كەتكەندە گوفمان قىستىعىپ, كوزىنە جاس الادى. بالكىم, جەر بەتىنەن ءبىر جاستىڭ ادام ساناتىنان سىزىلعانىنا, تىرىدەي ءولىپ قالعانىنا جانى اۋىرعان شىعار...
«قالا ادامدى بۇزادى...». قالادان ەلگە كەلىپ سىيماي كەتكەن ەسەنعاليدىڭ شوقانى رۋحاني وسە باستاعان كەيىپكەر. ول ساراپتاي الىپ تۇر: ەسەيىپ كەتكەنىن, بۇرىنعى بالالىق جوق ەندى. دانيلا ونى ويلادى ما, بەلگىسىز. ويلاسا قىلمىس الەمىنە باسىمەن قويىپ كەتەر مە ەدى؟
