داڭق بايتەرەگىن ۇزاق سايالاۋعا بولار ما ەدى, ءومىر جولى تاپ بۇلاي كۇرمەلمەگەندە. تاۋ ۇلىنىڭ تالانتتىنا الەم تاڭداي قاققان ساتتە تالايلى تاعدىرى دا كۇرسىنىسىن قاتار شەرتكەندەي… ايگىلى ءارتىستىڭ گيۋمريدەگى مۇسىنىنە قاراپ-اق قاسىرەتتى عۇمىرىنىڭ سىزباسىن سىزۋعا بولادى. ۆاردان اچەميان اتىنداعى مەملەكەتتىك دراما تەاترىنىڭ الدىندا تۇرعان ەسكەرتكىشتىڭ جۇزىنە ۇڭىلسەڭىز, ۇلكەن قايعىنىڭ تابى بار. بوتانا كوزىنە ۇيىعان شەر تاۋ سۋىنداي ساپ-سالقىن. ومىرگە دەگەن نازى جانارىندا قاتتاۋلى تۇرعانداي. كەڭەس كلاسسيكالىق كينوكارتينالارىنىڭ جارقىن بەينەسى, عاجايىپ ءارتىس فرۋنزيك مكرتچيان جايلى ايتىپ وتىرمىز. ول سومداعان كەيىپكەرلەردىڭ ويىن-ورنەكتەرى ءاپ-ساتتە افوريزمگە اينالىپ, ميلليونداعان كورەرمەننىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان ەدى. ەندى ءبارى ءتۇس سياقتى.
ونىڭ شىن ەسىم-سويى مگەر, ارميان تىلىنەن اۋدارعاندا «جارقىن» دەگەن ماعىناعا يە. ءوزى دە اق جارقىن ادام بولعان. كەيىن اتا-اناسى رەۆوليۋتسيا باتىرى ميحايل فرۋنزەنىڭ قۇرمەتىنە «فرۋنزيك» دەپ اتاپ كەتىپتى. اكەسى مۋشەح زاۋىتتا حرونومەتراج بولسا, اناسى سانام ىدىس جۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ەكەۋى دە بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. وتباسى مكرتچياننىڭ سۋرەتشى بولعانىن قالاعانىمەن, ول جاسىنان ءارتىس بولۋدى ارماندايدى.
الايدا اسقاق ارمانىنا 1950- جىلداردىڭ باسىندا عانا قول جەتكىزدى. العاشقى قادامىن «سەۆان كولىنىڭ قۇپياسى» فيلمىندە كىشكەنتاي رولدەن باستاعان. بىراق بۇل شىعارمادا ءسىز فرۋنزيكتىڭ اياعىن عانا كورە الاسىز. شاعىن سيۋجەتكە ىلىنەدى. ول ەكران بەتىندە 1960 جىلدان باستاپ جارقىرادى. «مۋزىكالىق توپتىڭ جىگىتتەرى» فيلمىندە كوڭىلدى مۋزىكانت ارسەننىڭ وبرازىندا اسقان شەبەرلىكپەن وينادى. اراعا ءبىراز جىل سالىپ, گەورگي دانەليانىڭ «وتىز ءۇش» كومەدياسىندا پروفەسسور برۋكتى سومدادى. ايتسە دە بيلىكتەگىلەر كارتينادان كەڭەستىك كوسموناۆتيكانىڭ پارودياسىن بايقاپ, يدەولوگياعا قارسى دەگەن جەلەۋمەن توقتاتتى. دەسە دە كوپ ۇزاماي جۇلدىزى وڭىنان تۋدى. اقىرى اتاعى لەونيد گايدايدىڭ «كاۆكاز تۇتقىنى» كومەديالىق فيلمىندە اسقاقتادى. بۇل تۋىندى ارتىسكە ۇلكەن تانىمالدىلىقپەن قاتار, ۇلكەن تراگەديانى دا تارتۋ ەتتى.
ءتۇسىرىلىم بارىسىندا ەكىنشى جارى دونارامەن تانىسىپ, ەكەۋى شاڭىراق كوتەرەدى. الايدا عاشىعىنىڭ تۇقىم قۋالايتىن پسيحيكالىق اۋرۋى بار ەكەنى بەلگىلى بولادى. سۇيگەنى قانشا ونەر ادامى بولعانىمەن ءارتىستى بەي-بەرەكەت قىزعانىپ, كەشكە دەيىن اڭدۋمەن جۇرەدى. دونارانىڭ جاعدايى كۇننەن-كۇنگە ناشارلاي بەرەدى. مكرتچيان ەڭ سوڭىندا امالسىز ايەلىن شىعۋ قۇقىعىنسىز فرانتسياداعى پسيحياتريالىق اۋرۋحاناعا جاتقىزۋعا كەلىسىم بەرۋگە ءماجبۇر بولادى. وسىلايشا, ءوزى ەكى بالاسىمەن جالعىز قالادى. كوپ ۇزاماي قىزى ارگەنتيناعا قونىس اۋدارادى. ال دارىگەرلەر جالعىز ۇلىنان دا اناسىنىڭ سىرقاتىن انىقتايدى. مكرتچيان ۆازگەندى ەمدەتۋگە تىرىسقانىمەن ارەكەتى ناتيجەسىز اياقتالادى. دارىگەرلەردىڭ نۇسقاۋىمەن ۇلى اناسىمەن ءبىر ەمحاناعا جاتقىزىلادى. ەڭ اۋىرى اۋرۋحانا دالىزىندە كەزدەسكەن ايەلى مەن تۋعان ۇلى ءبىر-ءبىرىن تانىماعان.
فرۋنزيك «ايبوليت-66», «اق پيانينو» فيلمدەرىندە حالىقتىڭ ەڭ سۇيىكتى ارتىسىنە اينالدى. اللا سۋريكوۆانىڭ «ۋاقىتسىزدىق» دراماسىنداعى رولىندە سول كەزەڭنىڭ ەڭ وتكىر ماسەلەسىن قوزعادى. ال «ميمينو» كومەدياسىندا جۇرگىزۋشى رۋبيك حاچيكيان ايتقان كوپتەگەن فرازانى كورەرمەن بىتكەن قاناتتى ءسوز رەتىندە قولدانىپ كەتتى. «نەگە ايران ىشپەيسىڭ, ۇناماي ما نە؟», «ۆاليكو-جان, مەن ساعان ءبىر اقىلدى ءسوز ايتايىن, بىراق رەنجي كورمەشى!» دەگەن تىركەستەر ءالى دە كورەرمەننىڭ جادىندا. بۇل تىركەستەردىڭ اۆتورى رەجيسسەر نەمەسە ستسەناريست ەمەس, فرۋنزيك مكرتچياننىڭ ءوزى. ول ءتۇسىرىلىم الاڭىندا يمپروۆيزاتسيا جاساۋدىڭ حاس شەبەرى بولعان.
وتتى ءھام مۇڭلى قاراشىعىمەن رومانتيكاعا تولى ءومىر سيۋجەتتەرىن سىيلاعان ارتىسكە حالىقتىڭ ىقىلاسى ەرەكشە بولدى. ونى ەلدىڭ جاقسى كورگەنى سونشا بازارلار مەن دۇكەندەردىڭ يەلەرى تاۋارلاردى تەگىن بەرۋگە دايىن بولدى. ءتىپتى ونەرتانۋشىلار ارمەنيادا اقشاسىز جانە قۇجاتسىز ەمىن-ەركىن ءومىر سۇرگەنىن ايتادى. ونى قۇرمەتتەگەن جانكۇيەرلەر كۇنى بويى ارتىنان ىلەسۋدەن جالىقپاعان.
ءبىر قىزىعى, فرۋنزيك ءوزىنىڭ ۇلكەن مۇرىنىنان ەشقاشان ۇيالماعان ەكەن. سىرتقى ءپىشىنى كەلىستى بولماسا دا, كينوعا تۇسۋگە بوگەت بولا الماپتى. قايتا ول ۇنەمى باسقا ارميانداردىڭ مۇرىنى نەگە كىشكەنتاي ەكەنىن بىلۋگە قۇمارتقان. رەجيسسەرلەر فرۋنزيكتى تەك ارتىستىك قابىلەتى ءۇشىن عانا ەمەس, ءتۇرلى-ءتۇستى كەلبەتى ءۇشىن دە جاقسى كوردى. ءوزى جۋرناليستەرگە «بويىم قىسقا بولعانىمەن مۇرىنىم ۇزىن» دەپ ازىلدەيدى ەكەن.
ءۇش رەت وتباسىن قۇرعانىمەن باقىتتى بولا الماعان ءارتىستىڭ ءومىربايانى وكىنىشكە تولى. سۇيىكتىسى مەن ۇلىنان تىرىدەي ايىرىلعان ول جان دەرتىنە شيپانى اششى سۋدان ىزدەدى. عۇمىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىندە اعاسىنىڭ قامقورلىعىندا بولدى. اقىرى اجالعا كەگى كەتكەن ونەر يەسى پاتەرىنەن ءولى كۇيىندە تابىلدى. 1993 جىلدىڭ جەلتوقسانى ەرەۆاننىڭ اسپانىن قارا تۇنەككە ورادى. ونەرپازدى جەرلەۋ راسىمىنە قارا-قۇرىم حالىق جينالدى.
ءيا, وعان نايزاعايداي ۇرعان دەرت ەس جيعىزعان جوق. تاعدىرعا شاعىنۋعا بولمايدى. جازۋشى راقىمجان وتارباەۆ جازعانداي «تەك سانا تۇكپىرىندە جانىپ-ءوشىپ ەلەس قاشادى. وتكەن كۇندەر ەلەسى». ونىڭ وكىنىشى – قۋانىشىنا, قۋانىشى – وكىنىشىنە اينالىپ كەتكەندەي... مۇسىنگە قاراڭىزشى...
