– وتكەن عاسىرلاردا ات ۇستىنەن تۇسپەي ازاتتىق اڭساپ وتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمان-اڭسارى ءبىز ءومىر سۇرگەن عاسىردا, ءبىز جازىپ جاتقان تاريحتىڭ پاراقتارىندا بەدەرلەنىپ, التىن اراي شاپاعىن شاشتى. بۇل – ولشەۋسىز باقىت. ەل باسىنداعى اۋىر داعدارىسقا قاراماستان جاڭا مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالاۋعا قۇلشىنا كىرىسكەن ەلباسى باستاماسى قوعامنان كەدەرگىسىز قولداۋ تاۋىپ وتىردى. كەشە عانا ءبىر تۋ, ءبىر ۇراننىڭ استىندا ۇيىسىپ وتىرعان وداقتاس رەسپۋبليكالار جەكە مەملەكەت بولىپ ءبولىنىپ شىعىپ, ەنشىسىن العاننان كەيىن دەربەس تىرلىكتى نەدەن باستارىن بىلمەي داعدارىپ وتىرعاندا, كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ىركىلمەستەن ءىرى شارۋالاردى شەشۋدى قولعا الدى. ول كىسىنىڭ ەل باسشىسى رەتىندەگى ەڭ ۇلكەن اتقارعان ءىسى دەپ ءوز باسىم شەكارانى شەگەندەگەنىن ايتار ەدىم. تاۋەلسىزدىگىمىز ءۇشىن انا ءتىلىنىڭ ورنى قانداي بولسا, ۇلتاراقتاي جەرىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاعان ءبىز ءۇشىن شەكارا دا سونداي قاستەرلى. ءتىل مەن جەر وزىمىزدىكى بولماي, وزگەنىڭ الدىندا «ازاتپىن, ەركىنمىن, ەلمىن» دەپ ايتا المايمىز. شەكارا – وتە نازىك ماسەلە, ءار ۇلت ءۇشىن كيەلى سانالاتىن جەر ماسەلەسى دۇرىس شەشىلمەگەننەن كەيىن زاردابىن ۇرپاعى تارتادى. وعان مىناۋ ارمەنيا مەن ازەربايجان, رەسەي مەن ۋكراينا ەلدەرى اراسىنداعى جەر داۋى مىسال. قۇدايعا مىڭ تاۋبە, قازاق ەلى وسىنداي قانتوگىس پەن قىرعي قاباق سوعىستان امان وتىر. ال بۇل تىكەلەي ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
مىنە, بوستاندىققا قولىمىز جەتىپ ەگەمەندىك العانىمىزعا وتىز جىل بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاعدىرىنا ەڭ قيىن كەزەڭ تۋرا كەلدى. كەشە عانا سارتىلداپ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاۋىت-فابريكانىڭ وكپەسىن ۇرلەپ تۇرعان وتتەگىنىڭ كوزىن رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس سياقتى جەتەكشى مەملەكەتتەر جاۋىپ تاستاعان سوڭ, ونسىز دا جارتىلاي شيكىزات وندىرەتىن ەلىمىز قول-اياعى شىدەرلەنىپ, ءبىرجولا تۇرالاپ قالدى. پرەزيدەنتىمىز قالىڭ تۇمان اراسىنان قارمانىپ جول تاۋىپ, قيىننىڭ ءوزىن قيىستىرىپ, ادام ايتسا سەنبەيتىن جەتىستىكتەرگە جەتەلەدى. ءالى ەسىمدە, العاش «استانا اقمولاعا اۋىسادى» دەگەن حاباردى ەستىگەندە, قيماس كوڭىلمەن كوزىمنىڭ جاسىن تىيا الماي جىلاعانىم ەسىمدە. ال قازىر ستراتەگيالىق جاعىنان دۇرىس قابىلدانعان شەشىم ەكەنىن ۋاقىت ءوزى دالەلدەپ وتىر. قازاقستاننىڭ قاق جۇرەگىندە ورنالاسقان نۇر-سۇلتان قالاسى قازاق ەلىنىڭ ءتورت بۇرىشى كەلىپ تۇيىسەتىن, بۇكىل وبلىس ورتالىقتارىمەن, شارتاراپتاعى شەت مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋعا قولايلى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان, ەكولوگيالىق جاعىنان تيىمدىلىگىن تانىتىپ وتىرعان ءىرى ورتالىققا اينالدى.
– ءسىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بەس كۇننەن سوڭ, 1991 جىلدىڭ 21 جەلتوقسانىندا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانىپسىز. كۇيرەپ, كەلمەسكە كەتىپ بارا جاتقان كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ جوعارعى ماراپاتىنىڭ سوڭعى يەگەرى ءسىز ەكەنسىز. قالاي العانىڭىز ەسىڭىزدە مە؟
–ول تاريح كۇنى بۇگىنگىدەي ەسىمدە. مەن ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي ەدى. كەڭەس وداعى قۇلاپ جاتقاندا, سوڭعى رەت تۇياق سەرپىگەندەي, شاماسى, وتار رەسپۋبليكالاردى جارىلقاپ, سىي جاساعان م.گورباچەۆ سىپىرا جاساۋدى ءجون كورىپ, شىن جۇرەگىمەن وسى بۇيرىققا قول قويعان ەكەن. مەنىڭ ونەرىمدى قاشان دا بيىك باعالايتىن جانە وسى جوعارى ناگراداعا لايىق ساناعان ن.نازارباەۆ كەڭەستىڭ بيىك ماراپاتىن ءوز قولىمەن تابىستادى. مەنىڭ دە قۋانىشىمدا شەك بولمادى. ەڭبەك پەن قاراپايىم جۇمىسشىنىڭ ماڭداي تەرىن ەرەكشە قۇرمەتتەپ, ناسيحاتتاعان وداقتىڭ يدەولوگياسى سۇيەگىمىزگە دەيىن ءسىڭىپ كەتكەنى سونشا, مۇنى مەن ناگرادا دەگەننەن گورى حالىقتىڭ ماعان دەگەن قۇرمەتى مەن ىقىلاسىنىڭ جەمىسى دەپ قابىلدادىم. مەن ءاربىر ماراپاتىما ماڭداي تەرىممەن قول جەتكىزدىم دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. جارتى الەمدى, تۇتاس كەڭەس وداعىن, بۇكىل قازاق دالاسىن وڭىنان دا, سولىنان دا كوكتەپ, الىستاعى اۋدان, قيانداعى اۋىل دەمەي, ەگىن دالاسىندا, بەل جازباي جەر تىرمالايتىن كۇنقاقتى جانداردىڭ الدىندا, زاۋىتتار مەن فابريكالاردا, شاحتانىڭ استىندا, ءتىپتى 7-8 مالشىنىڭ الدىندا تالاي رەت كونتسەرت بەرىپ, ءان سالدىم. «ماعان سالتاناتتى ساراي, ۇلكەن ساحنا كەرەك» دەپ تاكاپپارلىق تانىتپادىم, ساحنا تالعامادىم. بۇل ماراپاتتار – سول ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى.
– تاۋەلسىزدىكتىڭ جەكە باسىڭىزعا اسەرىن قالاي سەزىندىڭىز؟
– تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن قيىندىقتى كورگەن ءبىزدىڭ ۇرپاق, مەنىڭ زامانداستارىم بارىنەن گورى بيىكتەۋ سەزىنەدى. سەبەبى كەڭەستىك جۇيەنىڭ وزبىر ساياساتىنىڭ سالقىنى ءبىزدىڭ وتباسىمىزعا وڭاي تيگەن جوق. اكەمىزدى «حالىق جاۋى» اتاندىردى, ءبىزدى بالالىق شاعىمىزدان ايىردى, بۇعانامىز بەكىمەي تۇرىپ اۋىر جۇمىستارعا جەگىلدىك. بۇل ناۋبەت اياقتالماي جاتىپ سوعىس باستالدى. اتالارىمىز بەن اكەلەرىمىزدى مايداننىڭ العى شەبىنە سالىپ, وت پەن وقتىڭ اۋزىنا بايلادى. جەتى جاسىمنان جەتىم قالىپ, كونسەرۆى زاۋىتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جەرىمنەن سەمەيگە جەر اۋدارىلعان گالينا سەرەبرياكوۆانىڭ كەڭەسىمەن الماتىعا كەلىپ, كونسەرۆاتورياعا وقۋعا ءتۇسىپ, ءبىلىم الدىم. جەتىمدىكتى دە, جوقشىلىقتى دا, ادىلەتسىزدىكتى دە كوردىك, بىراق, ادام بالاسى بارىنە توزەدى ەكەن. ەڭبەك ەتسەڭ, ءتۇبىنىڭ قايىرى بار. قازىر وسىنىڭ ءبارى كورگەن تۇستەي, وزگە تۇگىلى ءوز بالاڭا ايتساڭ دا, ەرتەگى سياقتى ەستىلەدى. بۇگىن, مىنە, قادىرلى اجە بولىپ, جاستارعا باتا بەرىپ, اقىل-كەڭەس ايتامىز. بۇل سىي-قۇرمەتتىڭ ءبارى ماعان تەگىن كەلگەن جوق. جاقسى كورگەن ادامىنا جارتى الەمدى سىيلاپ جىبەرگىسى كەلىپ تۇراتىن جانى جومارت, جۇرەگى تازا اۋىل ادامدارى, ەگىنشىلەر مەن مالشىلاردىڭ ارقاسىندا بيبىگۇل اتاندىم, ەل ەركەسى بولدىم, داڭققا بولەندىم. مەنى الدىمەن ەل توبەسىنە كوتەرگەننەن كەيىن عانا ۇكىمەت ماعان نازارىن سالىپ, اتاق-لاۋازىمىن بىرتىندەپ بەرە باستادى. كۇش – كوپتە. مۇنى مەن ەشۋاقىتتا ۇمىتپايمىن.
– 1967 جىلى كەڭەستىك دەلەگاتسيا قۇرامىندا مونرەالدا وتكەن ەكسپو-عا قازاقستان ونەر شەبەرلەرى دە قاتىسىپ, ءان سالىپ, كونتسەرت بەرگەن ەكەنسىزدەر. كانادا كورمەسىنە كەلگەن قوناقتار سىزدەردى قالاي قارسى الدى؟
–1967 جىلعا دەيىن «حالىق جاۋىنىڭ قىزى» دەپ, ساياسي جاعىنان سەنىمسىز ادام ساناعانى بولار, مەنى شەتەلگە شىعارعان جوق. ىرگەدەگى قىتايعا, پولشاعا, ۆەتنام سياقتى ەلدەرگە بارامىن, بىراق ءىرى كاپيتاليستىك مەملەكەتتەرگە جول جابىق بولدى. باتىس ەۋروپاعا جول وسى مونرەال ساپارىمەن اشىلدى. جاي ساپار ەمەس, تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەحنيكالىق جەتىستىگىن تاۋار سياقتى ءتىزىپ تاستاعان ەكسپو-نىڭ وزىنە باردىق. دەلەگاتسيا قۇرامىندا بايكەن ءاشىموۆ, ساتتار يماشەۆ, ءىلياس وماروۆ سەكىلدى بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرلەرى, ەرمەك سەركەباەۆ, روزا جامانوۆا, ريشات ابدۋللين, روزا باعلانوۆا, بولات ايۋحانوۆ, بايعالي دوسىمجانوۆ سياقتى ونەر قايراتكەرلەرى بولدى. ءبىز روزا جامانوۆا ەكەۋمىز قوناقۇيدىڭ ءبىر بولمەسىندە تۇردىق. ءبىزدى مونرەالدىڭ مودەرن ستيلىندەگى ارحيتەكتۋراسى, شىنى عيماراتتار, ءتىپتى بولمەمىزدەگى قابىرعاعا جاپسارلاس جاسالعان شكاف تا تاڭعالدىردى. ءالى ەسىمدە, قازاق كسر-نەن كەلگەن ونەر شەبەرلەرىنىڭ گالا-كونتسەرتى سۇمدىق انشلاگپەن ءوتتى. ءبىزدى جان-جاعىمىزدان تۋريستەر كەلىپ قورشاپ: «قىتايسىڭدار ما, الدە جاپونسىڭدار ما؟» دەپ قىزىقتاپ سۇرايدى. «قازاقپىز» دەيمىز. كورمەگەن, ەستىمەگەن, بىلمەيدى. قالاي ايتساڭ دا, تۇسىنبەيدى. ءبىزدىڭ كونتسەرتىمىزگە اشتىق جىلدارىندا ەلدەن جىراقتاپ كەتكەن وتانداستارىمىز دا كەلدى. قىزىن جەتەكتەپ كەلگەن ءبىر ساليقالى قازاق ءبىزدىڭ جانىمىزعا كەلىپ ەڭكىلدەپ تۇرىپ جىلادى. قورقىپ قالدىق. تۇركيادان وسى ەكسپو-نى ارنايى كورۋگە كەلگەن ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ پروفەسسورى ەكەن. ەلگە دەگەن ساعىنىشىن ايتىپ جەتكىزە الماي ەڭىرەگەنى كوپكە دەيىن ەسىمنەن كەتپەي ءجۇردى. ال وسىنداي ەشكىم ەستىمەگەن, بىلمەگەن, بىلگەنى ورىستىڭ باسىبايلى ءبىر بودانى دەپ قانا قاراعان قازاقستانىمىزدى كۇللى الەمگە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تانىتتى. بۇل شىندىقپەن ەشكىم دە داۋلاسا المايدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان كۇننەن باستاپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, شارتاراپتاعى ەلدەردى شارلاپ, قازاقستاننىڭ ساياسي قارىم-قاتىناسىن رەتتەگەن ابىرويلى مۇراتى كوز الدىمىزدا جۇزەگە استى. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن, وسى ماقالدىڭ مازمۇنىن كەش تە بولسا, شىن ۇقتىم. كانادا ەلىندەگى اۋزىمىزدى اشتىرىپ, كوزىمىزدى جۇمعىزعان ەرتەگىدەي «ەكسپو – 67» تۇپ-تۋرا ەلۋ جىل وتكەن سوڭ, 2017 جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, ءوز وتانىمىزدىڭ تورىندە وتەدى دەپ ويلادىق پا؟ قول جەتپەس ارماندى شىندىققا اينالدىرعان ادام نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عوي, قانە, بۇل شىندىقپەن كىم تالاسا الادى؟ اسۇيدە وتىرىپ اڭگىمە ايتقان جەڭىل, ال ءبىر مەملەكەتتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ, كوشىن الىپ ءجۇرۋدىڭ قيىندىعىن ەلباسى ءوزى عانا بىلەدى. سەبەبى يىعىنا اۋىر جۇكتى ارتقان دا ءوزى, سالماعىن سەزىنگەن دە ءوزى. قازىر زامان كەڭ عوي, قايدا بارىپ وقيمىن دەسەڭ دە, قاي ەلدە دەمالامىن دەسەڭ دە, ءتىپتى قاي جاققا كوشىپ كەتەمىن دەسەڭ دە, الدىڭدا جول سايراپ جاتىر. باستا ءبىلىم, بويدا باتىلدىق, قالتادا اقشا بولسا, ەش كەدەرگى جوق. بۇل – قازىر, ال وسىدان وتىز جىل بۇرىن وسىنىڭ ءبىرى دە مۇمكىن بە ەدى؟ ويلانعانىمىز ابزال.
– توقسان جاسقا تولعانىڭىزدا ەلباسى ءسىزدى قابىلدادى. ءسىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ەرتەرەكتەن تانيتىن بولارسىز؟
– مەن نۇرەكەڭدى تانىعالى جەتپىس جىلعا جۋىقتادى-اۋ, شاماسى. ول كەزدە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىن جاڭا يەلەنگەنمىن. ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىنا گاسترولدىك ساپارمەن بارعانىمدا مەتاللۋرگ ماماندىعىندا وقىپ جۇرگەن ءبىر توپ قازاق بالاسى كونتسەرتىمە كەلىپ قاتىستى. سول كونتسەرتتە نۇرەكەڭ ماعان گۇل سىيلادى. «اپاي, ءبىز وسىندا ءبىر توپ قازاق بالاسى وقىپ جۇرگەن ەدىك. بىتىرگەن سوڭ ەلگە بارىپ جۇمىس ىستەيمىز» دەدى. سودان كەيىن ول كىسىنى تەمىرتاۋدىڭ مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا, كومسومول ورىندارىندا, پارتيا كوميتەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزىندە كەزدەستىردىم. تەمىرتاۋعا گاسترولدىك ساپارمەن بارعان كەزىمدە ءبىر جىگىتتەر كەلىپ: «بۇگىن ءسىزدىڭ كونتسەرتىڭىزگە ءبىرىنشى حاتشىمىز كەلىپ قاتىسادى» دەدى. كەشكە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەن سارا الپىسقىزى ەكەۋى كەلىپ ونەرىمدى تاماشالادى. «نۇرەكەڭمەن بىرگە ءجيى شاي ىشەتىن ەدىك» دەپ ماقتانا المايمىن. بىراق سيرەك تە بولسا سالتاناتتى جيىنداردا, مەرەكەلىك باسقوسۋلار مەن ءتۇرلى شارالاردا كوزى شالىپ قالسا, كەلىپ امانداسىپ, قولىمىزدى الادى. كوڭىل شىرايىن كورسەتىپ, كىشىپەيىلدىك تانىتىپ, نيەتتەستىگىن بىلدىرەدى, ءبىز دە ارقاشان ول كىسىنىڭ ءار ءىسىن قولداپ, سىرتتاي تىلەكشى بولىپ وتىرامىز. ەلباسى 2019 جىلى 90 جىلدىق مەرەيتويىما وراي مەنى قابىلداپ, ءىلتيپات تانىتىپ, قۇرمەتىن كورسەتتى. ول ءۇشىن تەك راحمەتىمدى عانا ايتامىن.
– ءسىز شاكەن ايمانوۆتىڭ فيلمدەرىنە ءتۇستىڭىز. ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىندەگى تاڭعى شىقتاي تامىلجىعان «كوكتەم ءۆالسى» مەن «تاقيالى پەرىشتەدەگى» «انا» ءانى قازاق ەستراداسىنىڭ ەسكىرمەيتىن حيت ءانى بولىپ تىڭدارمان قاۋىمنىڭ قۇلاعىندا ماڭگى قالدى. بىراق وسى فيلمگە تايلاقتىڭ اپكەسى بولىپ ءسىز تۇسەسىز دە, ءاندى بەلگىلى ءارتىسىمىز باقىت ءاشىموۆا ورىندايدى. نەگە؟
– بۇگىنگى كورەرمەن بىلە بەرمەيتىن ءبىر جايت بار. سول كەزدىڭ فيلمدەرىندە ءبىر شۋماق بولسا دا ءان ايتىلۋى ءتيىس دەيتىن جازىلماعان قاعيدا ءتان ەدى. ايەل داۋىسىمەن شىرقالاتىن انگە شاكەن اعا مىندەتتى تۇردە مەنى شاقىراتىن. «دالا قىزى» فيلمىنە دە سولاي تۇسكەنمىن. ال ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىنە شاقىرعاندا, شاكەن اعا: «بيبىگۇل, بۇل فيلمدە سەن ءوزىڭدى وينايسىڭ. بارلىق ارتىستەردى شاقىرىپ وتىرمىن, سولاردىڭ ارقايسىسى ءوز ءرولىن وينايدى» دەدى. شىنىمدى ايتسام, ءوز كوڭىلىمە جاققانى دا وسى فيلم بولدى. بىراق ونەر كۇتپەگەن, توسىن جايتتارعا تولى بولادى ەكەن. «تاقيالى پەرىشتە» فيلمىندە مەن ەپيزودتىق رولدە وينايمىن. ءان ايتىپ, ءبىر-ەكى كادردا توبە كورسەتكەنىم بولماسا, جاۋاپكەرشىلىگى بار سالماقتى ءرول ەمەس-ءتىن. بىراق ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەردەگى» جالت-جۇلت جاسانعان ءرولىم «تاقيالى پەرىشتەدەگى» تانا شەشەمنىڭ ءبىر-ەكى تۇستا بولار-بولماس جىلت ەتكەن قىزىنىڭ رولىنە استار بولۋعا جاراماي قالدى. قىزىق بولدى. وسى فيلم جارىققا شىققاننان كەيىن قاي اۋىلعا بارسام دا, قاي قالادا كونتسەرت بەرسەم دە, كورەرمەنىم «مامانى ايت» دەپ ماعان قولقا سالىپ, قول سوعىپ وتىرىپ الاتىن بولدى. «فيلمگە تۇسكەنمەن, ول ءاندى مەن ورىنداعان جوقپىن. ءاندى باقىت ءاشىموۆا ايتادى» دەسەم دە, «قالايشا ايتپايسىڭ؟ فيلمنەن سەنى كورگەنىمىز راس قوي, ەندەشە ءاندى دە سەن ايتاسىڭ» دەپ جۇرت جەر تەپكىلەپ وتىرىپ الاتىن. اقىرى ءاندى جاتتاپ, اۋەزىن كوتەرىپ, ءوزىمنىڭ ليريكالىق سوپرانو داۋىسىما لايىقتاپ ايتۋىما تۋرا كەلدى.
– ايتپاقشى, ءسىزدى رۇستەم ابدىراشەۆتىڭ «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» فيلمىندە ەلباسىنىڭ اجەسىنىڭ رولىنەن دە كورگەن ەدىك. باعالاعان ادام ءۇشىن بۇل كەيىپكەرىڭىز دە بىرەگەي بەينە بولىپ شىققان. شاكەن اعامىز بەكەر قولقا سالماعان, ءانشى بولماعاندا, اكتريسا بولاتىنداي قابىلەتىڭىز بار, كينو ونەرىنىڭ يىرىمىنە تۇسپەگەنىڭىز تاڭعالدىرادى...
– بىردە رۇستەم تەلەفون سوعىپ: ء«سىزدى ءبىر قارت اجەنىڭ رولىنە شاقىرساق, قالاي قارايسىز؟» دەپ ءوتىنىشىن ايتتى. «كاسىبي اكتريسالار تۇرعاندا, قانداي اجەنىڭ ءرولى ول؟» دەپ قانشا قارسىلاسسام دا, رۇستەم اقىرى كينوسىنا قاتىسۋعا كوندىردى. «بەلگىلى اكتريسالاردىڭ ءوزى ات-تونىن الىپ قاشىپ ويناۋدان باس تارتىپ جۇرگەن قانداي اجە ول ءوزى؟» دەپ اقىرى شاقىرعان ستۋدياسىنا كەلدىم. بەتىمدى ارلەپ, كيمەشەك كيگىزىپ, الدىما قول ديىرمەنىن قويىپ, قاسىما ءبىر بالانى جۇگىرتىپ قويدى. ءسويتىپ وتىرعاندا قولىما ءبىر پاراق قاعاز بەرىپ, «مىنا ءماتىندى وقىپ كورىڭىز» دەدى. وقىسام, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اجەسىنىڭ ءسوزى. شىن جۇرەكسىندىم. «قوي, اينالايىن» دەپ مەن دە اتىپ تۇرىپ, الگى اكتريسالار سياقتى كەتۋگە ىڭعايلاندىم. رۇستەم تاباندى جىگىت ەكەن, «مۇنىڭ ءالى فيلم ەمەس, جاي عانا سىناق» ەكەنىن ايتىپ, ءرولدى اياعىنا دەيىن ويناتتى. ءسوزدىڭ قىسقاسى, كوركەمدىك كەڭەس مەنى بەكىتىپتى. فيلم جامبىل اۋدانىندا, ۇزىناعاش اۋىلىندا ءتۇسىرىلدى. سونداعى اۋىل ادامدارىنان, اعايىندارىنان كەيىپكەرىم تۋرالى مالىمەت جيناپ, «قانداي ادام ەدى؟» دەپ سۇراستىرىپ, وزىمشە زەرتتەۋ جۇرگىزدىم. سويتسەم, نۇرەكەڭنىڭ اجەسى ۇزىن بويلى, مىنەزى سۇستى, ەشكىمنىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن وتە وتكىر ادام بولعان ەكەن. اۋىلداستارى كوزىنە تۋرا قاراي الماي تايساقتاپ, ءجۇزىن تومەن سالاتىن كورىنەدى. «مەنىڭ بويىم تاپال عوي» دەپ تاعى دا شەگىنگىم كەلىپ ەدى, بىرنەشە قابات كورپەشەنىڭ ۇستىنە قوقيتىپ وتىرعىزىپ, رەجيسسەر ول ماسەلەنى دە شەشىپ قويدى. رەجيسسەر «سۇستىلاۋ قاراڭىز», «قاتتىراق ايتىڭىز» دەگەن ءسوزىن قايتالاي بەرەدى. «اينالايىن, بىرەۋگە ءتىلىم ءتيىپ, بالاعاتتاماسام, بۇدان ارتىق قاتتى سويلەي المايمىن» دەيمىن. ءاجىمدى تەرەڭ سالىپ, تىرناعىمنىڭ استىنا قارا بوياۋ جاقتى. ءسويتىپ سەكسەننەن اسقان شاعىمدا اكتريسا بولدىم. فيلم كورەرمەنگە جول تارتتى. «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانىن» كورگەن نۇرەكەڭ: «بيبىگۇل اپامنىڭ اجەسى وتە كرەاتيۆنىي بولىپ شىعىپتى. بۇكىل قازاقتىڭ اجەسى سياقتى اسەر بەرەدى» دەگەن ەكەن. ءفيلمدى كورگەننەن كەيىن كەي ادام: «ال بيبىگۇل تولەگەنوۆا قايدا؟» دەپ سۇرايتىن كورىنەدى. تيتردە اتى بار, ءوزى جوق. بۇل قالاي؟ «فيلم بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ديىرمەنمەن ۇن تارتىپ وتىرعانىنان باستالماي ما؟» دەگەندە عانا «ادامدى دا وسىنشاما وزگەرتۋگە بولادى ەكەن-اۋ» دەپ تاڭىرقاعاندار كوپ بولدى. ال داريعا نۇرسۇلتانقىزى ەكراننان ۇلكەن اجەسىن كورىپ اعىل-تەگىل جىلاپتى. «مەنىڭ اجەم دە وسىنداي وجەت بولعان ەدى, سوندا اجەم ءوز ەنەسىنە ۇقساعان ەكەن عوي» دەپ ءوز اجەسىن ەسكە الىپ, كوزىنىڭ جاسىن ءبىر بۇلاپ الىپتى.
– بيبىگۇل تولەگەنوۆا اتىنداعى حالىقارالىق ۆوكاليستەر كونكۋرسى – ناعىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول تۋىندىسى. جاس ورىنداۋشىلار باعىن سىنايتىن بۇل بايقاۋدىڭ ارقالاعان مۇراتى, ۇيىمداستىرىلۋ سەبەبى بەلگىلى. پاندەمياعا قاراماستان كۇنى كەشە ءحى كونكۋرستى وتكىزىپ, تىنىستاپ وتىرسىز. ءان ونەرىندەگى بۇل سالماقتى بايقاۋ جاس تالانتتارعا اتاقتان باسقا نە بەرەدى؟
– ەل ەسىندە بولار, مەنىڭ ماريامگۇل دەگەن قىزىم بولدى. وكىنىشكە قاراي, 2007 جىلى مەزگىلسىز دۇنيەدەن ءوتتى. سول جىلدارى ماسكەۋدە يرينا ارحيپوۆا, ەلەنا وبرازتسوۆا سىندى رەسەيدىڭ وپەرا جۇلدىزدارى وزدەرىنىڭ اتىنا كونكۋرس جاريالاپ, تۇكپىر-تۇكپىردەگى تالانتتاردى شاقىرىپ, باعىن سىناتىپ, ولارعا جول اشىپ جاتتى. قىزىم: «ماما, بۇكىل رەسپۋبليكالارداعى مىقتى انشىلەر بايقاۋ وتكىزىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ اتىنان ءسىز دە ۇيىمداستىرساڭىز قالاي بولادى؟» دەدى. مەن ادەتتەگىدەي باسىمدى الىپ قاشىپ, بىردەن قارسىلىق تانىتتىم. ءماريام اقىرى مەنى كوندىرىپ, كونكۋرس ۇيىمداستىرۋدى ءوز موينىنا الدى. ءۇش-ءتورت جىل قاتارىنان ماسكەۋدى, باسقا دا شەت مەملەكەتتەردى ارالاپ, ارحيۆتەرىن اقتارىپ, قۇجاتتارىمەن تانىسىپ, حالىقارالىق بايقاۋ وتكىزۋدىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەدى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەن, عارىشتاعى تالعات مۇساباەۆ پەن جەردەگى نۇرلان ونەرباەۆتىڭ «كوزىمنىڭ قاراسىن» قوسىلا شىرقاعان دۋەتىن تىكەلەي بايلانىستان تاماشالاۋ ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ستۋدياعا شاقىرىلعان ەكەن. نۇرلان ءبىزدى دە شاقىرعان. جينالعان وتىز شاقتى ادامنىڭ اراسىندا نۇرەكەڭ كەلىپ اماندىق سۇرادى. بايقاۋ ۇيىمداستىرعالى جاتقانىمدى ايتتىم. سول-اق ەكەن, جانىمداعى ماريامگۇل ەلباسىعا كونكۋرستى جەكەمەنشىك ەتىپ وتكىزۋگە تۋرا كەلىپ تۇرعانىن, ول ءۇشىن دەمەۋشىلەر ىزدەپ جاتقانىن ايتتى. «دەمەۋشى ىزدەۋدىڭ نە كەرەگى بار, جەكەمەنشىك بايقاۋ جاساۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ بيبىگۇل تولەگەنوۆا قازاقتا بىرەۋ عانا, سوندىقتان ول بايقاۋ مەملەكەتتىك بولۋى ءتيىس», دەدى نۇرەكەڭ. قىزىمنىڭ جانارى وتتاي جانىپ, قاناتتانىپ كەتتى. پرەزيدەنت قولداعاننان كەيىن ءبىز 2001 جىلى ۇكىمەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا حات جازدىق. ول كىسى قول قويدى. مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن حالىقارالىق كونكۋرس, مىنە, جيىرما جىلدان بەرى ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. ءبارى جاقسى. بىراق ۇلكەن باستامانى كوتەرىپ, باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, بارلىق اۋىر جۇمىسىن اتقارعان ماريامگ ۇلىمنىڭ جوقتىعى عانا ءالى كۇنگە وزەگىمدى ورتەيدى. ال قازىر ماريامگۇلدىڭ جاريالاعان بايقاۋىن ورتا جولدا قالدىرماي, اتىن وشىرمەي, رۋحى شات بولسىن دەگەن تىلەكپەن بۇل اۋقىمدى جوبانى ەكىنشى قىزىم گۋزەل قولىنا الىپ, جالعاستىرىپ جاتىر. ح حالىقارالىق بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن يتاليانىڭ جاس ءانشىسى كوزيمو ورەستە جەڭىپ الدى. ول قازىر لا-سكالادا جانە ۆەنا وپەرا تەاترىندا ءان شىرقايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ بايقاۋىمىزدىڭ جاعراپياسى وتە كەڭ ءارى سالماقتى دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. ءبىز جاستارعا جول اشامىز. ءبىزدىڭ كونكۋرستان قانات قاعىپ ۇشىپ شىققان جاس تالانتتار الەمدىك دەڭگەيدەگى باسقا دا بايقاۋلارعا قاتىسىپ, ءوز ەلىنىڭ اتىن پاش ەتىپ, جۇلدەگەر اتانادى. ەسترادا – كەزەڭدىك ونەر, بۋىرقانعان ۋاقىتتىڭ سىنىنا توتەپ بەرە الاتىنى نەكەن-ساياق, ال كلاسسيكا – ماڭگىلىك. ادامنىڭ جان الەمىنە جارىق نۇر شاشىپ, بايىتاتىن رۋحاني ازىق.
– بۇكىل الەمدەگى جەكە مەملەكەتتەردىڭ وڭاشالانىپ, وقشاۋ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىنا ەكى جىلعا تاياپ كەلەدى. اتى جامان ىندەتتەن قالاي قورعاناسىز, ەكپە الدىڭىز با؟
– ارينە, «سپۋتنيك» ۆاكتسيناسىنىڭ ەكى كومپونەنتىن دە سالدىردىم. جىلدىڭ سوڭىندا ءۇشىنشىسىن قابىلداۋعا ءازىر وتىرمىن. بۇل جاعىنان وتە ءتارتىپتى اداممىن. سەبەپسىز دالاعا شىقپايمىن. كوپشىلىك ورىنعا مۇلدە بارمايمىن. ءوزىمدى جۋرناليستەرگە ەڭ اشىق اداممىن دەپ ەسەپتەۋشى ەدىم. سۇحباتتان باس تارتقان, قويعان سۇراقتىڭ جاۋابىنان جالتارعان جەرىم جوق. قازىر دە تەلەارنالارعا سۇحباتقا ءجيى شاقىرادى. باس تارتقانىم ءۇشىن رەنجيدى. ءوزىم تاۋ بوكتەرىندەگى باعاناشىلدا تۇرامىن. اۋلام تولى قاراعاي مەن قايىڭ. ءبىر ۋاق تازا اۋامەن تىنىستاۋعا شىققانىمدا, ورمانداعى قاراعايدىڭ ورتاسىندا وتىرعانداي سەزىنەتىنىم بار. جاسىم 92-گە كەلسە دە, قاراپ وتىرا المايمىن. كۇلاش بايسەيىتوۆادان باستاپ الىبەك دىنىشەۆكە دەيىنگى قازاق انشىلەرىنىڭ ونەرىن قامتىعان «حح عاسىردىڭ جۇلدىزدارى» اتتى انتولوگيانى ازىرلەپ, باسپادان شىعاردىق. ەرمەك سەركەباەۆتىڭ قىزى يرينا سەركەباەۆا ەكەۋمىز ەكى جىل سۇحباتتاسىپ ءجۇرىپ «بيبىگۇل تولەگەنوۆا: ءسۇيۋ, ءۇمىت پەن سەنىم» – «بيبيگۋل تۋلەگەنوۆا: ليۋبيت, نادەياتسيا ي ۆەريت» اتتى ورىسشا-قازاقشا كىتاپتى وقىرمانعا سىيعا تارتتىق. تىنىشتىقتى جاقسى كورەمىن. كىتاپ وقيمىن. ايتەۋىر ومىردەگى بار جاقسى نارسەنى, جارىق دۇنيەنى, سۇلۋلىقتى سۇيەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
الماتى
