سۇحبات • 29 قاراشا، 2021

تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاعدىرىنا ەڭ قيىن كەزەڭ تۋرا كەلدى

54 رەت كورسەتىلدى

– بيبىگۇل احمەتقىزى، ءبىر عا­جابى، 16 جەلتوقساندا ءسىز قوس بىردەي قۋانىشتى – ءوزىڭىزدىڭ جا­نە تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋعان كۇنىن قا­تار اتاپ وتەدى ەكەنسىز. جەتىمدىك­تى، اشتىق پەن سوعىستى كورگەن ءسىز ءۇشىن بۇل قاستەرلى كۇننىڭ با­عاسى مەنشىكتى مەرەكەڭىزدىڭ قۋانىشىمەن قوسىلعاندا ارتا تۇ­سەتىنى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك ال­عاننان كەيىنگى العاشقى جىل­داردىڭ اقەدىل شاتتىعى مەن قيىندىعىنا الدىمەن وزدەرىڭىز كۋا بولدىڭىزدار، سوندىقتان ءسىز ايتاتىن ەستەلىك تە ەرەكشە بولۋى ءتيىس...

– وتكەن عاسىرلاردا ات ۇستىنەن تۇسپەي ازاتتىق اڭساپ وتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمان-اڭسارى ءبىز ءومىر سۇرگەن عاسىردا، ءبىز جازىپ جاتقان تاريحتىڭ پاراقتارىن­دا بەدەرلەنىپ، التىن اراي شاپا­عىن شاشتى. بۇل – ولشەۋسىز باقىت. ەل باسىنداعى اۋىر داعدارىس­قا قاراماستان جاڭا مەملەكەتتىڭ ىر­گەسىن قالاۋعا قۇلشىنا كىرىسكەن ەلباسى باستاماسى قوعامنان كە­دەرگىسىز قولداۋ تاۋىپ وتىردى. كەشە عانا ءبىر تۋ، ءبىر ۇراننىڭ استىندا ۇيىسىپ وتىرعان وداقتاس رەسپۋبليكالار جەكە مەملەكەت بولىپ ءبو­لى­نىپ شىعىپ، ەنشىسىن العاننان كە­يىن دەربەس تىرلىكتى نەدەن باستارىن بىلمەي داعدا­رىپ وتىرعاندا، كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى ىركىلمەستەن ءىرى شارۋالاردى شەشۋدى قولعا الدى. ول كىسىنىڭ ەل باسشىسى رە­تىندەگى ەڭ ۇلكەن ات­قارعان ءىسى دەپ ءوز باسىم شەكارانى شەگەندەگەنىن ايتار ەدىم. تاۋەلسىزدىگىمىز ءۇشىن انا ءتىلىنىڭ ورنى قانداي بولسا، ۇلتاراقتاي جەرىن كوزىنىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاعان ءبىز ءۇشىن شەكارا دا سون­داي قاستەرلى. ءتىل مەن جەر وزى­مىزدىكى بولماي، وزگەنىڭ الدىندا «ازاتپىن، ەركىنمىن، ەلمىن» دەپ ايتا المايمىز. شەكارا – وتە نازىك ماسەلە، ءار ۇلت ءۇشىن كيەلى سا­­نا­لاتىن جەر ماسەلەسى دۇرىس شە­شىل­مەگەننەن كەيىن زاردابىن ۇر­پاعى تارتادى. وعان مىناۋ ار­مەنيا مەن ازەربايجان، رەسەي مەن ۋكراينا ەلدەرى اراسىنداعى جەر داۋى مىسال. قۇدايعا مىڭ تاۋبە، قازاق ەلى وسىنداي قانتوگىس پەن قىرعي قاباق سوعىستان امان وتىر. ال بۇل تىكەلەي ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.

مىنە، بوستاندىققا قولىمىز جەتىپ ەگەمەندىك العانىمىزعا وتىز جىل بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەن­تىمىزدىڭ تاعدىرىنا ەڭ قيىن كە­زەڭ تۋرا كەلدى. كەشە عانا سارتىلداپ جۇمىس ىستەپ تۇرعان زا­ۋىت-فابريكانىڭ وكپەسىن ۇر­لەپ تۇرعان وتتەگىنىڭ كوزىن رەسەي، ۋك­راينا، بەلارۋس سياقتى جە­تەك­شى مەملەكەتتەر جاۋىپ تاس­تا­­عان سوڭ، ونسىز دا جارتىلاي شيكى­­زات وندىرەتىن ەلىمىز قول-اياعى شىدەر­لەنىپ، ءبىرجولا تۇرالاپ قال­دى. پرەزيدەنتىمىز قالىڭ تۇمان اراسىنان قارمانىپ جول تاۋىپ، قيىننىڭ ءوزىن قيىستىرىپ، ادام ايتسا سەنبەيتىن جەتىستىكتەرگە ­جە­­­تەلەدى. ءالى ەسىمدە، العاش «استا­نا اقمولاعا اۋىسادى» دەگەن حا­باردى ەستىگەندە، قيماس كوڭىل­مەن كوزىمنىڭ جاسىن تىيا الماي جى­لاعانىم ەسىمدە. ال قازىر سترا­تە­گيالىق جاعىنان دۇرىس قابىل­دان­عان شەشىم ەكەنىن ۋاقىت ءوزى دا­لەلدەپ وتىر. قازاقستاننىڭ قاق جۇ­­رەگىندە ورنالاسقان نۇر-سۇل­­­تان قالاسى قازاق ەلىنىڭ ءتورت بۇ­­­رىشى كەلىپ تۇيىسەتىن، بۇ­كىل وب­­لىس ورتالىقتارىمەن، شار­تا­­راپ­­تاعى شەت مەملەكەتتەر­مەن قا­رىم-قا­تىناس جاساۋعا قولاي­لى، ەكونو­ميكالىق تۇرعىدان، ەكو­لو­­گيا­­لىق جاعىنان تيىمدىلىگىن تا­نى­­تىپ وتىر­عان ءىرى ورتالىققا اينالدى.

– ءسىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بەس كۇننەن سوڭ، 1991 جىل­دىڭ 21 جەلتوقسانىندا سو­تسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى اتانىپسىز. كۇيرەپ، كەلمەسكە كەتىپ با­را جات­قان كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ جو­­عارعى ماراپاتىنىڭ سوڭ­عى يەگەرى ءسىز ەكەنسىز. قالاي العا­نى­ڭىز ەسىڭىزدە مە؟

–ول تاريح كۇنى بۇگىنگىدەي ەسىم­دە. مەن ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي ەدى. كەڭەس وداعى قۇلاپ جاتقان­دا، سوڭعى رەت تۇياق سەرپىگەندەي، شاماسى، وتار رەسپۋبليكالاردى جارىلقاپ، سىي جاساعان م.گور­باچەۆ سىپىرا جاساۋدى ءجون كورىپ، شىن جۇرەگىمەن وسى بۇيرىققا قول قويعان ەكەن. مەنىڭ ونەرىمدى قاشان دا بيىك باعالايتىن جانە وسى جوعارى ناگراداعا لايىق ساناعان ن.نازارباەۆ كەڭەستىڭ بيىك ماراپاتىن ءوز قولىمەن تابىستادى. مەنىڭ دە قۋانىشىمدا شەك بولمادى. ەڭبەك پەن قاراپايىم جۇ­مىسشىنىڭ ماڭداي تەرىن ەرەك­شە قۇرمەتتەپ، ناسيحاتتاعان وداق­تىڭ يدەولوگياسى سۇيەگىمىزگە دە­يىن ءسىڭىپ كەتكەنى سونشا، مۇنى مەن ناگرادا دەگەننەن گورى حالىق­تىڭ ماعان دەگەن قۇرمەتى مەن ىقى­لاسىنىڭ جەمىسى دەپ قابىلدادىم. مەن ءاربىر ماراپاتىما ماڭداي تەرىممەن قول جەتكىزدىم دەپ ماقتا­نىشپەن ايتا الامىن. جارتى الەمدى، تۇتاس كەڭەس وداعىن، بۇ­كىل قازاق دالاسىن وڭىنان دا، سولىنان دا كوكتەپ، الىستاعى اۋدان، قيانداعى اۋىل دەمەي، ەگىن دالاسىندا، بەل جازباي جەر تىرمالايتىن كۇنقاقتى جانداردىڭ الدىندا، زاۋىتتار مەن فابريكالاردا، شاحتانىڭ استىندا، ءتىپتى 7-8 مالشىنىڭ الدىندا تالاي رەت كونتسەرت بەرىپ، ءان سالدىم. «ماعان سالتاناتتى ساراي، ۇلكەن ساحنا كەرەك» دەپ تاكاپپارلىق تانىتپادىم، ساحنا تالعامادىم. بۇل ماراپاتتار – سول ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى.

– تاۋەلسىزدىكتىڭ جەكە باسى­ڭىزعا اسەرىن قالاي سەزىندىڭىز؟

– تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن قيىن­دىقتى كورگەن ءبىزدىڭ ۇرپاق، مەنىڭ زامانداستارىم بارىنەن گورى بيىك­تەۋ سەزىنەدى. سەبەبى كەڭەستىك جۇيە­نىڭ وزبىر ساياساتىنىڭ سالقىنى ءبىز­دىڭ وتباسىمىزعا وڭاي تيگەن جوق. اكەمىزدى «حالىق جاۋى» اتان­دىر­دى، ءبىزدى بالالىق شاعىمىز­دان ايىردى، بۇعانامىز بەكىمەي تۇرىپ اۋىر جۇمىستارعا جەگىلدىك. بۇل ناۋبەت اياقتالماي جاتىپ سو­عىس باستالدى. اتالارىمىز بەن اكە­لەرىمىزدى مايداننىڭ العى شە­بىنە سالىپ، وت پەن وقتىڭ اۋزى­نا بايلادى. جەتى جاسىمنان جە­تىم قالىپ، كونسەرۆى زاۋىتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جەرىمنەن سەمەيگە جەر اۋدارىلعان گالينا سەرەبرياكوۆانىڭ كەڭەسى­مەن الما­تىعا كەلىپ، كونسەرۆاتوريا­عا وقۋ­عا ءتۇسىپ، ءبىلىم الدىم. جە­تىم­دىكتى ­دە، جوقشىلىقتى دا، ادى­لەت­سىزدىكتى دە كوردىك، بىراق، ادام بالاسى بارىنە توزەدى ەكەن. ەڭبەك ەتسەڭ، ءتۇبىنىڭ قايىرى بار. قازىر وسىنىڭ ءبارى كورگەن تۇستەي، وزگە تۇگىلى ءوز بالاڭا ايتساڭ دا، ەرتەگى سياقتى ەستىلەدى. بۇگىن، مىنە، قادىرلى اجە بولىپ، جاستارعا باتا بەرىپ، اقىل-كەڭەس ايتامىز. بۇل سىي-قۇرمەت­تىڭ ءبارى ماعان تەگىن كەلگەن جوق. جاقسى كورگەن ادامىنا جارتى الەم­دى سىيلاپ جىبەرگىسى كەلىپ تۇرا­تىن جانى جومارت، جۇرەگى تازا اۋىل ادامدارى، ەگىنشىلەر مەن مال­شىلاردىڭ ارقاسىندا بيبىگۇل اتاندىم، ەل ەركەسى بولدىم، داڭققا بولەندىم. مەنى الدىمەن ەل توبەسىنە كوتەرگەننەن كەيىن عانا ۇكىمەت ماعان نازارىن سالىپ، اتاق-لاۋازىمىن بىرتىندەپ بەرە باستادى. كۇش – كوپتە. مۇنى مەن ەشۋاقىتتا ۇمىتپايمىن.

– 1967 جىلى كەڭەستىك دەلەگاتسيا قۇرامىندا مونرەالدا وتكەن ەكسپو-عا قازاقستان ونەر شەبەرلەرى دە قاتىسىپ، ءان سا­لىپ، كونتسەرت بەرگەن ەكەن­سىز­دەر. كانادا كورمەسىنە كەلگەن قو­ناق­تار سىزدەردى قالاي قارسى الدى؟

–1967 جىلعا دەيىن «حالىق جا­ۋى­نىڭ قىزى» دەپ، ساياسي جاعى­نان سەنىمسىز ادام ساناعانى بولار، مەنى شەتەلگە شىعارعان جوق. ىرگەدەگى قىتايعا، پولشاعا، ۆەت­نام سياقتى ەلدەرگە بارامىن، بىراق ءىرى كاپيتاليستىك مەملەكەتتەرگە جول جابىق بولدى. باتىس ەۋروپاعا جول وسى مونرەال ساپارىمەن اشىلدى. جاي ساپار ەمەس، تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەحنيكالىق جە­تىستىگىن تاۋار سياقتى ءتىزىپ تاس­تاعان ەكسپو-نىڭ وزىنە باردىق. دەلەگاتسيا قۇرامىندا بايكەن ءاشىموۆ، ساتتار يماشەۆ، ءىلياس وماروۆ سەكىلدى بەلگىلى مەملە­كەت قايراتكەرلەرى، ەرمەك سەركە­باەۆ، روزا جامانوۆا، ريشات اب­دۋل­لين، روزا باعلانوۆا، بولات ايۋحا­نوۆ، بايعالي دوسىمجانوۆ سياق­تى ونەر قايراتكەرلەرى بولدى. ءبىز روزا جامانوۆا ەكەۋمىز قوناق­ۇيدىڭ ءبىر بولمەسىندە تۇر­دىق. ءبىزدى مونرەالدىڭ مودەرن ستيلىندەگى ارحيتەكتۋراسى، شىنى عيماراتتار، ءتىپتى بولمەمىزدەگى قابىرعاعا جاپسارلاس جاسالعان شكاف تا تاڭعالدىردى. ءالى ەسىم­دە، قازاق كسر-نەن كەلگەن ونەر شەبەرلەرىنىڭ گالا-كونتسەرتى سۇم­دىق انشلاگپەن ءوتتى. ءبىزدى جان-جاعى­مىزدان تۋريستەر كەلىپ قور­شاپ: «قىتايسىڭدار ما، الدە جا­پون­سىڭدار ما؟» دەپ قىزىقتاپ سۇ­رايدى. «قازاقپىز» دەيمىز. كور­­مەگەن، ەستىمەگەن، بىلمەيدى. قا­لاي ايتساڭ دا، تۇسىنبەيدى. ءبىزدىڭ كون­تسەرتىمىزگە اشتىق جىلدارىن­دا ەلدەن جىراقتاپ كەتكەن وتانداس­تارىمىز دا كەلدى. قىزىن جە­تەكتەپ كەلگەن ءبىر ساليقالى قازاق ءبىزدىڭ جانىمىزعا كەلىپ ەڭكىلدەپ تۇرىپ جىلادى. قورقىپ قالدىق. تۇركيادان وسى ەكسپو-نى ارنايى كورۋگە كەلگەن ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ پروفەسسورى ەكەن. ەلگە دەگەن ساعىنىشىن ايتىپ جەتكىزە الماي ەڭىرەگەنى كوپكە دەيىن ەسىمنەن كەتپەي ءجۇردى. ال وسىنداي ەشكىم ەستىمەگەن، بىل­مەگەن، بىلگەنى ورىستىڭ باسىبايلى ءبىر بودانى دەپ قانا قاراعان قازاقستانىمىزدى كۇللى الەمگە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تانىتتى. بۇل شىندىقپەن ەشكىم دە داۋلاسا المايدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان كۇننەن باستاپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي، شارتاراپتاعى ەلدەردى شارلاپ، قازاقستاننىڭ ساياسي قارىم-قاتىناسىن رەتتەگەن ابىرويلى مۇراتى كوز الدىمىزدا جۇزەگە استى. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دە­گەن، وسى ماقالدىڭ مازمۇنىن كەش تە بولسا، شىن ۇقتىم. كانادا ەلىن­دەگى اۋزىمىزدى اشتىرىپ، كوزى­مىزدى جۇمعىزعان ەرتەگىدەي «ەكسپو – 67» تۇپ-تۋرا ەلۋ جىل وت­كەن سوڭ، 2017 جىلى ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە، ءوز وتانىمىزدىڭ تورىندە وتە­دى دەپ ويلادىق پا؟ قول جەتپەس ارماندى شىندىققا اينالدىرعان ادام نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عوي، قانە، بۇل شىندىقپەن كىم تالاسا الادى؟ اسۇيدە وتىرىپ اڭگىمە ايتقان جەڭىل، ال ءبىر مەملەكەتتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ، كوشىن الىپ ءجۇرۋدىڭ قيىندىعىن ەلباسى ءوزى عانا بىلەدى. سەبەبى يىعىنا اۋىر جۇكتى ارتقان دا ءوزى، سالماعىن سەزىنگەن دە ءوزى. قازىر زامان كەڭ عوي، قايدا بارىپ وقيمىن دەسەڭ دە، قاي ەلدە دەمالامىن دەسەڭ دە، ءتىپتى قاي جاققا كوشىپ كەتەمىن دەسەڭ دە، الدىڭدا جول سايراپ جاتىر. باستا ءبىلىم، بويدا باتىلدىق، قالتادا اقشا بولسا، ەش كەدەرگى جوق. بۇل – قا­زىر، ال وسىدان وتىز جىل بۇرىن وسى­نىڭ ءبىرى دە مۇمكىن بە ەدى؟ ويلان­عانىمىز ابزال.

– توقسان جاسقا تولعانىڭىزدا ەلباسى ءسىزدى قابىلدادى. ءسىز نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىن ەرتەرەكتەن تانيتىن بولارسىز؟

– مەن نۇرەكەڭدى تانىعالى جەت­پىس جىلعا جۋىقتادى-اۋ، شاماسى. ول كەزدە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىن جاڭا يەلەنگەن­مىن. ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىنا گاسترولدىك ساپارمەن بارعانىمدا مەتاللۋرگ ما­مان­دىعىندا وقىپ جۇرگەن ءبىر توپ قازاق بالاسى كونتسەرتىمە كەلىپ قاتىستى. سول كونتسەرتتە نۇرەكەڭ ماعان گۇل سىيلادى. «اپاي، ءبىز وسىندا ءبىر توپ قازاق بالاسى وقىپ جۇرگەن ەدىك. بىتىرگەن سوڭ ەلگە با­رىپ جۇمىس ىستەيمىز» دەدى. سو­دان كەيىن ول كىسىنى تەمىرتاۋدىڭ مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا، كومسومول ورىندارىندا، پارتيا كومي­تەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كە­زىندە كەزدەستىردىم. تەمىرتاۋعا گاسترولدىك ساپارمەن بارعان كە­زىمدە ءبىر جىگىتتەر كەلىپ: «بۇگىن ءسىز­دىڭ كونتسەرتىڭىزگە ءبىرىنشى حاتشىمىز كەلىپ قاتىسادى» دەدى. كەشكە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەن سارا الپىسقىزى ەكەۋى كەلىپ ونەرىمدى تاماشالادى. «نۇرەكەڭمەن بىرگە ءجيى شاي ىشەتىن ەدىك» دەپ ماقتانا المايمىن. بىراق سيرەك تە بولسا سالتاناتتى جيىنداردا، مەرەكەلىك باسقوسۋلار مەن ءتۇرلى شارالاردا كوزى شالىپ قالسا، كەلىپ امانداسىپ، قولىمىزدى الادى. كوڭىل شىرايىن كورسەتىپ، كىشىپەيىلدىك تانىتىپ، نيەتتەستىگىن بىلدىرەدى، ءبىز دە ارقاشان ول كىسىنىڭ ءار ءىسىن قولداپ، سىرتتاي تىلەكشى بولىپ وتىرامىز. ەلباسى 2019 جىلى 90 جىلدىق مەرەيتويىما وراي مەنى قابىلداپ، ءىلتيپات تانىتىپ، قۇرمەتىن كورسەتتى. ول ءۇشىن تەك راحمەتىمدى عانا ايتامىن.

– ءسىز شاكەن ايمانوۆتىڭ فيلمدەرىنە ءتۇستىڭىز. ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىندەگى تاڭعى شىقتاي تامىلجىعان «كوكتەم ءۆالسى» مەن «تاقيالى پەرىشتەدەگى» «انا» ءانى قازاق ەستراداسىنىڭ ەسكىرمەيتىن حيت ءانى بولىپ تىڭدارمان قاۋىمنىڭ قۇلاعىندا ماڭگى قالدى. بىراق وسى فيلمگە تايلاقتىڭ اپكەسى بولىپ ءسىز تۇسەسىز دە، ءاندى بەلگىلى ءارتىسىمىز باقىت ءاشىموۆا ورىندايدى. نەگە؟

– بۇگىنگى كورەرمەن بىلە بەر­مەيتىن ءبىر جايت بار. سول كەزدىڭ فيلمدەرىندە ءبىر شۋماق بولسا دا ءان ايتىلۋى ءتيىس دەيتىن جا­­زىلماعان قاعيدا ءتان ەدى. ايەل دا­ۋى­سىمەن شىرقالاتىن ان­گە شا­كەن اعا مىندەتتى تۇردە مەنى شا­قى­راتىن. «دالا قىزى» فيل­مىنە دە سولاي تۇسكەنمىن. ال ء«بىز­دىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىنە شاقىرعاندا، شاكەن اعا: «بيبىگۇل، بۇل فيلمدە سەن ءوزىڭدى وينايسىڭ. بارلىق ارتىستەردى شاقىرىپ وتىرمىن، سولاردىڭ ارقايسىسى ءوز ءرو­لىن وينايدى» دەدى. شىنىمدى ايت­سام، ءوز كوڭىلىمە جاققانى دا وسى فيلم بولدى. بىراق ونەر كۇت­پەگەن، توسىن جايتتارعا تولى بو­لادى ەكەن. «تاقيالى پەرىشتە» فيل­مىندە مەن ەپيزودتىق رول­دە ويناي­مىن. ءان ايتىپ، ءبىر-ەكى ­كادردا توبە كورسەتكەنىم بولماسا، جاۋاپ­كەرشىلىگى بار سالماق­تى ءرول ەمەس-ءتىن. بىراق ء«بىزدىڭ سۇيىك­تى دارى­گەردەگى» جالت-جۇلت جاسان­عان ءرو­لىم «تاقيالى پەرىشتەدەگى» ­تانا شە­شەمنىڭ ءبىر-ەكى تۇستا بو­لار-بول­ماس جىلت ەتكەن قىزىنىڭ رولىنە استار بولۋعا جاراماي قال­دى. قىزىق بولدى. وسى فيلم جارىققا شىققاننان كەيىن قاي اۋىلعا بارسام دا، قاي قالادا كونتسەرت بەرسەم دە، كورەرمەنىم «مامانى ايت» دەپ ماعان قولقا سالىپ، قول سوعىپ وتىرىپ الاتىن بولدى. «فيلمگە تۇسكەنمەن، ول ءاندى مەن ورىنداعان جوقپىن. ءاندى باقىت ءاشىموۆا ايتادى» دەسەم دە، «قالايشا ايتپايسىڭ؟ فيلمنەن سەنى كورگەنىمىز راس قوي، ەندەشە ءاندى دە سەن ايتاسىڭ» دەپ جۇرت جەر تەپكىلەپ وتىرىپ الاتىن. اقىرى ءاندى جاتتاپ، اۋەزىن كوتەرىپ، ءوزىمنىڭ ليريكالىق سوپرانو داۋىسىما لايىقتاپ ايتۋىما تۋرا كەلدى.

– ايتپاقشى، ءسىزدى رۇستەم ابدىراشەۆتىڭ «بالالىق شا­عىم­نىڭ اسپانى» فيلمىندە ەلبا­سىنىڭ اجەسىنىڭ رولىنەن دە كور­گەن ەدىك. باعالاعان ادام ءۇشىن بۇل كەيىپكەرىڭىز دە بىرەگەي بەي­نە بولىپ شىققان. شاكەن اعا­مىز بەكەر قولقا سالماعان، ءانشى بولماعاندا، اكتريسا بولا­تىنداي قابىلەتىڭىز بار، كينو ونە­رىنىڭ يىرىمىنە تۇسپەگەنىڭىز تاڭ­عالدىرادى...

– بىردە رۇستەم تەلەفون سوعىپ: ء«سىزدى ءبىر قارت اجەنىڭ رولىنە شا­قىرساق، قالاي قارايسىز؟» دەپ ءوتىنىشىن ايتتى. «كاسىبي اكتري­سالار تۇرعاندا، قانداي اجەنىڭ ءرولى ول؟» دەپ قانشا قار­­­سى­لاس­سام دا، رۇستەم اقىرى كينو­­­سى­نا قاتىسۋ­عا كوندىردى. «بەل­گىلى اكتريسالار­­دىڭ ءوزى ات-تونىن الىپ قاشىپ ويناۋ­­دان باس تارتىپ جۇرگەن قانداي اجە ول ءوزى؟» دەپ اقىرى شاقىرعان ستۋدياسىنا كەلدىم. بەتىمدى ارلەپ، كيمەشەك كيگىزىپ، الدىما قول ديىرمەنىن قو­يىپ، قاسىما ءبىر بالانى جۇگىرتىپ قويدى. ءسويتىپ وتىرعاندا قولىما ءبىر پاراق قاعاز بەرىپ، «مىنا ءما­تىندى وقىپ كورىڭىز» دەدى. وقىسام، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اجەسىنىڭ ءسوزى. شىن جۇرەكسىندىم. «قوي، اينالايىن» دەپ مەن دە اتىپ تۇرىپ، الگى اكتريسالار سياقتى كەتۋگە ىڭ­عاي­لاندىم. رۇستەم تاباندى جىگىت ەكەن، «مۇنىڭ ءالى فيلم ەمەس، جاي عانا سىناق» ەكەنىن ايتىپ، ءرولدى اياعىنا دەيىن ويناتتى. ءسوزدىڭ قىسقاسى، كوركەمدىك كەڭەس مەنى بەكىتىپتى. فيلم جامبىل اۋدا­نىندا، ۇزىناعاش اۋىلىندا ءتۇسى­رىلدى. سونداعى اۋىل ادامدارىنان، اعايىندارىنان كەيىپكەرىم تۋرالى مالىمەت جيناپ، «قانداي ادام ەدى؟» دەپ سۇراستىرىپ، وزىمشە زەرتتەۋ جۇرگىزدىم. سويتسەم، نۇرەكەڭنىڭ اجەسى ۇزىن بويلى، مىنەزى سۇستى، ەشكىمنىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن وتە وتكىر ادام بولعان ەكەن. اۋىل­داستارى كوزىنە تۋرا قاراي الماي تايساقتاپ، ءجۇزىن تومەن سالاتىن كورىنەدى. «مەنىڭ بويىم تاپال عوي» دەپ تاعى دا شەگىنگىم كەلىپ ەدى، بىرنەشە قابات كورپەشەنىڭ ۇستىنە قوقيتىپ وتىرعىزىپ، رەجيسسەر ول ماسەلەنى دە شەشىپ قويدى. رەجيسسەر «سۇستىلاۋ قاراڭىز»، «قاتتىراق ايتىڭىز» دەگەن ءسوزىن قايتالاي بەرەدى. «اينالايىن، بىرەۋگە ءتىلىم ءتيىپ، بالاعاتتاماسام، بۇدان ارتىق قاتتى سويلەي المايمىن» دەيمىن. ءاجىمدى تەرەڭ سالىپ، تىرناعىمنىڭ استىنا قارا بوياۋ جاقتى. ءسويتىپ سەكسەننەن اسقان شاعىمدا اكتريسا بولدىم. فيلم كورەرمەنگە جول تارتتى. «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانىن» كورگەن نۇرەكەڭ: «بيبىگۇل اپام­نىڭ اجەسى وتە كرەاتيۆنىي بولىپ شىعىپتى. بۇكىل قازاقتىڭ اجەسى سياقتى اسەر بەرەدى» دەگەن ەكەن. ءفيلمدى كورگەننەن كە­يىن كەي ادام: «ال بيبىگۇل تولە­گە­نوۆا قايدا؟» دەپ سۇرايتىن كورى­نەدى. تيتردە اتى بار، ءوزى جوق. بۇل قا­لاي؟ «فيلم بيبىگۇل تولەگە­نوۆانىڭ ديىرمەنمەن ۇن تارتىپ وتىرعانىنان باستالماي ما؟» دەگەندە عانا «ادامدى دا وسىنشاما وزگەرتۋگە بولادى ەكەن-اۋ» دەپ تاڭىرقاعاندار كوپ بولدى. ال داريعا نۇرسۇلتانقىزى ەكراننان ۇلكەن اجەسىن كورىپ اعىل-تەگىل جىلاپتى. «مەنىڭ اجەم دە وسىنداي وجەت بولعان ەدى، سوندا اجەم ءوز ەنەسىنە ۇقساعان ەكەن عوي» دەپ ءوز اجەسىن ەسكە الىپ، كوزىنىڭ جاسىن ءبىر بۇلاپ الىپتى.

– بيبىگۇل تولەگەنوۆا اتىن­داعى حالىقارالىق ۆوكاليستەر كونكۋرسى – ناعىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول تۋىندىسى. جاس ورىنداۋشىلار باعىن سىنايتىن بۇل بايقاۋدىڭ ارقالاعان مۇراتى، ۇيىمداستىرىلۋ سەبەبى بەلگىلى. پاندەمياعا قاراماستان كۇنى كەشە ءحى كونكۋرستى وتكىزىپ، تىنىستاپ وتىرسىز. ءان ونەرىندەگى بۇل سالماقتى بايقاۋ جاس تا­لانت­تارعا اتاقتان باسقا نە بەرەدى؟

– ەل ەسىندە بولار، مەنىڭ ما­ريام­گۇل دەگەن قىزىم بولدى. وكى­نىشكە قاراي، 2007 جىلى مەزگىلسىز دۇنيەدەن ءوتتى. سول جىلدارى ماس­كەۋدە يرينا ارحيپوۆا، ەلەنا وبرازتسوۆا سىندى رەسەيدىڭ وپەرا جۇلدىزدارى وزدەرىنىڭ اتىنا كونكۋرس جاريالاپ، تۇكپىر-تۇك­پىردەگى تالانتتاردى شاقىرىپ، باعىن سىناتىپ، ولارعا جول اشىپ جاتتى. قىزىم: «ماما، بۇ­كىل رەسپۋبليكالارداعى مىقتى ان­شىلەر بايقاۋ وتكىزىپ جاتىر. قا­زاقستاننىڭ اتىنان ءسىز دە ۇيىم­داستىرساڭىز قالاي بولادى؟» دەدى. مەن ادەتتەگىدەي باسىمدى الىپ قاشىپ، بىردەن قارسىلىق تانىت­تىم. ءماريام اقىرى مەنى كوندىرىپ، كونكۋرس ۇيىمداستىرۋدى ءوز موينىنا الدى. ءۇش-ءتورت جىل قاتارىنان ماسكەۋدى، باسقا دا شەت مەملەكەتتەردى ارالاپ، ارحيۆتە­رىن اقتارىپ، قۇجاتتارىمەن تانى­سىپ، حالىقارالىق بايقاۋ وتكىزۋ­دىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەدى. «ساباق­تى ينە ساتىمەن» دەگەن، عارىشتا­عى تالعات مۇساباەۆ پەن جەردەگى نۇر­لان ونەرباەۆتىڭ «كوزىمنىڭ قاراسىن» قوسىلا شىرقاعان دۋەتىن تىكەلەي بايلانىستان تاماشالاۋ ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ستۋدياعا شاقىرىلعان ەكەن. نۇرلان ءبىزدى دە شاقىرعان. جينالعان وتىز شاق­تى ادامنىڭ اراسىندا نۇرەكەڭ كەلىپ اماندىق سۇرادى. بايقاۋ ۇيىمداستىرعالى جاتقانىمدى ايتتىم. سول-اق ەكەن، جانىمداعى ماريامگۇل ەلباسىعا كونكۋرس­تى جەكەمەنشىك ەتىپ وتكىزۋگە تۋرا كەلىپ تۇرعانىن، ول ءۇشىن دەمەۋ­شىلەر ىزدەپ جاتقانىن ايتتى. «دەمەۋشى ىزدەۋدىڭ نە كەرەگى بار، جەكەمەنشىك بايقاۋ جاساۋدىڭ قا­جەتى قانشا؟ بيبىگۇل تولەگەنوۆا قازاقتا بىرەۋ عانا، سوندىقتان ول بايقاۋ مەملەكەتتىك بولۋى ءتيىس»، دەدى نۇرەكەڭ. قىزىمنىڭ جانا­رى وتتاي جانىپ، قاناتتانىپ كەتتى. پرەزيدەنت قولداعاننان كەيىن ءبىز 2001 جىلى ۇكىمەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا حات جازدىق. ول كىسى قول قويدى. مەم­لەكەت باسشىلارىنىڭ تىكەلەي قول­داۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن حالىق­ارا­لىق كونكۋرس، مىنە، جيىرما جىلدان بەرى ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. ءبارى جاقسى. بىراق ۇلكەن باستامانى كوتەرىپ، باسى-قاسىندا ءجۇرىپ، بارلىق اۋىر جۇمىسىن اتقار­عان ماريامگ ۇلىمنىڭ جوقتىعى عانا ءالى كۇنگە وزەگىمدى ورتەيدى. ال قا­­زىر ماريامگۇلدىڭ جاريالاعان بايقاۋىن ورتا جولدا قالدىر­ماي، اتىن وشىرمەي، رۋحى شات بولسىن دەگەن تىلەكپەن بۇل اۋقىمدى جوبانى ەكىنشى قىزىم گۋزەل قولىنا الىپ، جالعاستىرىپ جاتىر. ح حالىقارالىق بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن يتاليانىڭ جاس ءان­شىسى كوزيمو ورەستە جەڭىپ الدى. ول قازىر لا-سكالادا جانە ۆەنا وپەرا تەاترىندا ءان شىرقايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ بايقاۋىمىزدىڭ جاعراپياسى وتە كەڭ ءارى سالماقتى دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. ءبىز جاستارعا جول اشامىز. ءبىزدىڭ كونكۋرستان قانات قاعىپ ۇشىپ شىققان جاس تالانتتار الەمدىك دەڭگەيدەگى باسقا دا بايقاۋلارعا قاتىسىپ، ءوز ەلىنىڭ اتىن پاش ەتىپ، جۇلدەگەر اتانادى. ەسترادا – كەزەڭدىك ونەر، بۋىرقانعان ۋاقىتتىڭ سىنىنا توتەپ بەرە الاتىنى نەكەن-ساياق، ال كلاسسيكا – ماڭگىلىك. ادامنىڭ جان الەمىنە جارىق نۇر شاشىپ، بايىتاتىن رۋحاني ازىق.

– بۇكىل الەمدەگى جەكە مەم­لەكەتتەردىڭ وڭاشالانىپ، وق­شاۋ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىنا ەكى جىلعا تاياپ كەلەدى. اتى جامان ىندەتتەن قالاي قورعاناسىز، ەكپە الدىڭىز با؟

– ارينە، «سپۋتنيك» ۆاكتسي­نا­سىنىڭ ەكى كومپونەنتىن دە سالدىردىم. جىلدىڭ سوڭىندا ءۇشىنشىسىن قابىلداۋعا ءازىر وتىرمىن. بۇل جاعىنان وتە ءتارتىپتى اداممىن. سەبەپسىز دالاعا شىقپايمىن. كوپ­شىلىك ورىنعا مۇلدە بارمايمىن. ءوزىمدى جۋرناليستەرگە ەڭ اشىق اداممىن دەپ ەسەپتەۋشى ەدىم. سۇح­باتتان باس تارتقان، قويعان سۇراقتىڭ جاۋابىنان جالتارعان جەرىم جوق. قازىر دە تەلەارنالارعا سۇحباتقا ءجيى شاقىرادى. باس تارت­قانىم ءۇشىن رەنجيدى. ءوزىم تاۋ بوكتەرىندەگى باعاناشىلدا تۇرامىن. اۋلام تولى قاراعاي مەن قايىڭ. ءبىر ۋاق تازا اۋامەن تىنىستاۋعا شىققانىمدا، ور­مانداعى قاراعايدىڭ ورتاسىندا وتىرعانداي سەزىنەتىنىم بار. جاسىم 92-گە كەلسە دە، قاراپ وتىرا المايمىن. كۇلاش بايسەيىتو­ۆا­دان باستاپ الىبەك دىنىشەۆكە دەيىنگى قازاق انشىلەرىنىڭ ونە­رىن قامتىعان «حح عاسىردىڭ جۇل­دىزدارى» اتتى انتولوگيانى ازىر­­لەپ، باسپادان شىعاردىق. ەرمەك سەركەباەۆتىڭ قىزى يري­نا سەركەباەۆا ەكەۋمىز ەكى جىل سۇحباتتاسىپ ءجۇرىپ «بيبىگۇل تو­لە­گەنوۆا: ءسۇيۋ، ءۇمىت پەن سەنىم» – «بيبيگۋل تۋلەگەنوۆا: ليۋبيت، نادەياتسيا ي ۆەريت» اتتى ورىسشا-قازاقشا كىتاپتى وقىرمانعا سىي­عا تارتتىق. تىنىشتىقتى جاقسى كورەمىن. كىتاپ وقيمىن. ايتەۋىر ومىردەگى بار جاقسى نارسەنى، جارىق دۇنيەنى، سۇلۋلىقتى سۇيەمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت پەن شاراپ

ادەبيەت • بۇگىن، 22:13

ديلەتانتتان داۋىرگە دەيىن

ادەبيەت • بۇگىن، 21:57

ەرتەڭ اۋا رايى قانداي بولادى؟

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

اندرادەنى مۋنگيا الماستىرۋى مۇمكىن

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:25

ۇقساس جاڭالىقتار