ونەر • 27 قازان، 2021

جۇبايلار جىرى

79 رەت كورسەتىلدى

ءسىز كۇلەسىز-اۋ قازىر، كەڭەستىك كەزەڭدە ۇيلەنۋ تويىنا ارنالعان حيت اندەر تىم از بولعان. ىزدەي قالساڭىز، ويىڭىزعا ءبىر-ەكەۋى عانا ورالادى. ءبىز بىلەتىن ەڭ سۇلۋ اۋەن دوس-مۇقاساننىڭ «توي جىرى» تۋىندىسى. ءتىپتى، كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءتۇر-ءوڭى كەتكەن جوق، ەكى جاستىڭ ماڭگىلىك ماحابباتىنىڭ مۇناراسىنداي كورىنەدى. سوسىن باياعى ءمۇسلىم ماگوماەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى «ۇيلەنۋ تويى» ءانى ەسكە تۇسەدى. اسقاق شىعارمانى سەزىم قۇدىرەتى ءالى دە الديلەپ تۇرعانداي. بۇگىنگى اڭگىمە سول جايىندا.

ءاندى ايگىلى «حيتمەيكەرلەردىڭ» ءبىرى ارنو بابادجانيان ءوزىنىڭ سۇيىكتى ءانشىسى ءمۇسلىم ماگوماەۆقا لايىقتاپ شىعارعان ەكەن. بۇعان دەيىن ەكەۋى بىرلەسىپ، «سۇلۋلىق پاتشايىمى» مەن «جەردەگى جاقسى قالا» دەگەن شىعار­مالاردى ومىرگە اكەلگەن ەدى. ەندى وتاۋ قۇرعان جاس جۇبايلارعا ارناپ، وسىنداي ءبىر تاماشا تۋىندىنى دۇنيەگە اكەلۋدى ويلايدى. بۇعان كەڭەس وكىمەتىندە مەليزمگە تولى، ىرعاقتى، بي كەشتەرىندە نە بولماسا توي-تومالاقتاردا قويىلاتىن مۋ­زىكانىڭ ازدىعى نەگىز بولسا كەرەك. بۇل تۇستا كومپوزيتوردىڭ ورىنداۋشىنى تاڭداۋدا قاتەلەسپەگەنى كورىنىپ-اق تۇر. سەبەبى ايگىلى ءانشى «ۇيلەنۋ تويى» ءانىن شىرقاپ قانا قويعان جوق، ونى حالىقتىڭ جۇرەگىنەن وتكىزە الدى.

بۇل جەردە اقىن مەن سازگەردىڭ سيمبيوزى ەمەس، ءانشىنىڭ دە قولتاڭباسى بار. مۇنى كسرو حالىق ءارتىسى ارنو با­بادجانيان دا جاسىرماعان. شىعار­ماسىنىڭ شەدەۆرگە اينالۋى تۇركى پەر­­زەنتىنىڭ تۇنىق داۋسىنىڭ ارقاسى ەكەنىن جەتكىزىپتى.

«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، ءان ءۇش كومپونەنتتەن تۇرادى: كومپوزيتور، اقىن جانە ورىنداۋشى. بىراق ءمۇسلىمدى زاڭدى تۇردە «كومپوزيتور جانە اقىن­مەن بىر­لەسكەن اۆتور» دەپ اتاۋعا بولادى. سىزگە «ۇيلەنۋ تويى» انىنەن قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىن. ونى مەن الدەبىر مۋ­زىكالىق قويىلىمنىڭ ساتيرالىق بولىمىنە ارناپ جازعان بولاتىنمىن. نە­گىزگى كىلت – «دۇيسەنبى – اۋىر كۇن» دەگەن ماعىناعا سايادى. كومپوزيتسيا دايىن بولعان بەتتە روبەرت روجدەستۆەنسكي ەكەۋمىز مۇسلىمگە كورسەتتىك. مۇنى ەستىگەن ول، بۇل ءاندى باسقاشا جەتكىزۋ كە­رەك­تىگىن ايتتى. ورىنداۋعا جەڭىل ءارى تار­تىمدى ەتىپ، مەرەكەلىك كەشتەرگە لا­يىق­تاپ شىعارساق دەگەن نيەتىن ءبىل­دىردى. بىزگە ونىڭ ويى ۇنادى. ءمۇسلىمنىڭ شە­بەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءان بىردەن جاندانىپ شىعا كەلدى»، دەيدى كومپوزيتور ءوز ەستەلىگىندە.

ايتا كەتۋ كەرەك، اۆتور «ۇيلەنۋ تويى» انىنە ءوزىنىڭ بۇرىنعى حيت ان­دەرىنىڭ نوتالارىن قوسقان. ونىسى وڭاي بايقالادى. سىعان اندەرىنە ءتان كوڭىلدى ەلەمەنتتەر بار. حورمەن ايتىلاتىن تۇستارى دا كەزدەسەدى. ىشىندە ءارتۇرلى اسپاپتىڭ نازىك ىرعاقتارى ءجۇزىپ جۇرگەندەي. تەگى ارمەنيالىق تالانتتى تۇلعا ارنو بابادجانيان رۋحى جاتقانىن بىردەن اڭدايسىز.

ورىستىڭ ايتۋلى اقىنى روبەرت روجدەستۆەنسكي ولەڭگە ءومىر اعى­مىنداعى قاراما-قايشىلىقتاردى قوسقان. ءان ءۇشىنشى جاقتان، ياعني سىرت­­تاعى باقىلاۋشىنىڭ اتىنان ورىن­­دالادى. ءماتىن مازمۇنىنا ۇڭىل­سەڭىز، ۇيلەنۋ تويىنىڭ بەينەبايانىن كەز­دەيسوق كورىپ قالعان جالعىزباستى ادام ءالى وتاۋ قۇرماعانىنا وكىنەدى. تۇ­تاستاي العاندا، ونىڭ ومىرىندە ءبارى ويداعىداي سەكىلدى، بىراق مۇڭ مەن قۋا­نىش ءبىر بوتەلكەگە قۇيىلعان. جو-جوق، مۇندا ىشىمدىك ءىشۋ مەن ماس كۇيىندە توبەلەسۋ تۋرالى ءسوز جوق. وقيعانىڭ جەلىسى قىزىق ءوربيدى. ۆلاديمير ۆى­سوتسكيدىڭ ساتيرالىق اندەرىمەن ماز­مۇنداس. وسى رەتتە ەسكى ءاننىڭ قايىر­ما­سىن تۇپنۇسقاسىن ۇسىنساق.

«ا ەتا سۆادبا، سۆادبا،

سۆادبا پەلا ي پلياسالا،

ي كرىليا ەتۋ سۆادبۋ ۆدال نەسلي.

شيروكوي ەتوي سۆادبە بىلو

مەستا مالو،

ي نەبا بىلو مالو ي زەملي».

العاش رەت «جىل ءانى-71» تەلەۆي­زيالىق بايقاۋىندا ءمۇسلىم ماگو­ماەۆتىڭ ورىنداۋىندا «ۇيلەنۋ تويى» ءانى كوپشىلىككە ۇسىنىلدى. قا­زىلار القاسى بىردەن وعان «ەڭ ۇز­دىك ءان» جۇلدەسىن تابىستادى. ەڭ وكىنىشتىسى، ارنو بابادجانيان ءاننىڭ ءجيى شىرقالۋىنا جول بەرمەي، ءبىر تۋىندىسى بيىككە جەتپەي جاتىپ، كەلەسى ءبىرىن ۇلكەن ساحناعا الىپ شىعۋعا اسىققان. سوندىقتان كوپ ءانى كولەڭكەدە قالىپ قويعان ەكەن. مۇنى ماگوماەۆ كۇندەلىگىندە جازىپ قالدىرىپتى.

«كەمشىلىكتەر – ءبىزدىڭ ونەرىمىزدىڭ ءبىر ساتىسى. ارنونىڭ تەمپەرامەنتى ونىڭ ءوزىن ءوزى كورسەتۋگە اسىعۋىمەن عانا شەكتەلدى. سونىمەن قاتار ول ۇلى وقيعالاردىڭ ءوزى كەلەرىن ويلامادى، وعان قاراي جۇگىردى. سوندىقتان كوپتەگەن جاقسى ءانىن سۋعا باتىرىپ الدى. اندەرى دۇنيەگە كەلە سالىسىمەن تانىمالدىلىقتان تىس قالدى. ءتىپتى ارنو «ۇيلەنۋ تويى» ءانىن تولىق كولەمدە ەل ىشىندە تارالۋىن كۇتپەي، باسقا تۋىندى شىعاردى.

اۋەندەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى تۋىپ، جانىن قويارعا جەر تاپپادى. بابادجانيان ماعان بۇتاقتان-بۇتاققا سەكىرگەن بۇل­بۇل قۇس سەكىلدى كورىنەدى. بويىنان «دانىشپاننىڭ اڭعالدىعى» دا باي­قالادى. «كوردىڭىز بە، قاريا، تاعى ءبىر اۋەن جازدىم. جانە ول – وتە جاقسى! جاق­سى ەمەس پە، ءا؟» دەيدى تەلەفوننىڭ ارعى جاعىنان قۋانا سويلەپ. ءاربىر شى­عارماسىنىڭ اسقاق اۋەنىنە يمانداي سەندى. بىراق ول تاقىرىپ جاعىنان ۋا­قىتپەن ساناسپادى. جاستارعا ۇناۋدان قالدى، ال جىلدار جاڭارا بەردى»، دەپتى ايگىلى ءانشى.

سودان با ەكەن، كىم بىلەدى ايتەۋىر ءمۇسلىم ماگوماەۆ «ۇيلەنۋ تويى» ءانىن اسا جاقسى كورمەگەن دەسەدى. تەك كو­رەر­مەندەردىڭ سۇراۋىمەن عانا ورىن­دايدى ەكەن. ءاندى كەيىن دەگدار دوسى يوسيف كوبزون مەن ارىپتەسى لەۆ لە­ششەنكو سياقتى كەڭەس ءداۋىرىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى شىرقادى. قازىر رەسەي ەستراداسىنىڭ ەركەسى نيكولاي باسكوۆ ورىس تويىنىڭ سانىنە اينالىپ ءجۇر. عاسىر الماسسا دا اۋەزدى ءان ءالى دە جاس پەن كارىنىڭ كوڭىلىنە مەيىرىم مەن قۋانىش قۇيادى. جاس جۇبايلار جىرىنداي جانىڭدى ەلىتە تۇسەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار