شيپا ىزدەپ شەتەل اسۋدىڭ قاجەتى جوق

كەيىنگى وزگەرىستەر قاتارىندا تارگەتتىك جانە يممۋنوتەراپيا­نى ەنگىزۋ, دياگنوزدى بيوپسيا ارقىلى ناقتىلاۋ, سونداي-اق ناۋقاستى جۇيەلى باقىلاۋ بار. ال نەگىزگى ايىرماشىلىق ەمدەۋ سىزبالارىندا ەمەس, جاڭا دارىلەر مەن تەحنولوگيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگىندە كورىنەدى. ونكولوگ-دارىگەر يليا فومينتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن عىلىمي جاڭالىقتار ىسىك بيولوگياسىن ءدال سارالاۋعا جول اشىپ وتىر. دەگەنمەن دەرتتىڭ بۇل ءتۇرىن جەڭىل-جەلپى تۇماۋ سەكىلدى اۋرۋمەن سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى تۇماۋ ەت پەن سۇيەكتىڭ اراسىنداعى جەل ءتارىزدى, ونى اعزاداعى تابيعي يممۋندىق جۇيە ارقىلى دا جەڭۋگە بولادى.

 «جاقىن ارادا قاتەرلى دەرتتىڭ قۇپياسى تابىلاتىنىنا سەنەمىن. بىراق وبىر تۇماۋ سياقتى جەلمەن كەلىپ, تەرمەن كەتەتىندەي وڭاي اۋرۋ ەمەسى تۇسىنىكتى», دەيدى ي.فومينتسەۆ.

مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سۋريا ەسەنتاەۆا ەسىمى حيميا تەراپياسى سەگمەنتىندە جاقسى تانىس. ونىڭ ايتۋىنشا, حيرۋرگيا, دارىلىك تەراپيا, ساۋلەلىك ەمدەۋ, مولەكۋلالىق دياگنوستيكا بىرىڭعاي جۇيە رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. قولدانىستاعى ونكوماركەرلەر وبىردى باستاپقى كەزەڭدە دە انىقتاي الادى. بىراق وبىر ىسىگى جاسۋشاسىن قاي كەزەڭدە تانيدى دەگەن ماسەلە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس.

ء«بىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى, قول­دانىستاعى تەحنولوگيانىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى. «بىزدە ەمدەۋدى بىلمەيدى», «پرەپاراتتار مەن حاتتامالار ەسكىرگەن» دەگەن اڭگىمەنى مەن دە ەستيمىن. ەمدەۋ حاتتامالارى بىردەي, پرەپاراتتار دا كەم ەمەس ەكەنىن ايتا-ايتا شارشادىم. مەنىڭ ويىمشا, بۇل سەنىمسىزدىك ءبىرىنشى كەزەڭدە دارىگەردەن قاجەتتى اقپاراتتى, ءوز سۇراقتارىنا جاۋاپ الماعان, ءوز پروبلەمالارىمەن وڭاشا قالعان ساتتە تۋىندايدى. وسى تۇرعىدا حالىقتىڭ مەديتسينالىق ساۋاتى دا اسا ماڭىزدى», دەيدى س.ەسەنتاەۆا.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى توق ىشەك, وكپە, مەلانوما, ميدىڭ قاتەرلى ىسىگىندەگى كەيبىر گەنەتيكالىق ماركەرلەردى انىقتاۋ ارقىلى مولەكۋلالىق دياگنوستيكا دامي باستادى. ماركەرلەردىڭ ءتىزىمى وسى قاتەرلى ىسىك لوكاليزاتسياسىن ەمدەۋ حاتتامالارىنا ەنگىزىلگەن.

وسى ۋاقىتقا دەيىن دياگنوز پتر ادىسىمەن انىقتالىپ كەلسە, قازىر گەنەتيكالىق پروفيلدەۋ ءادىسى (NGS) قولدانىلىپ ءجۇر. بۇل دەرتتىڭ قاي ساتىدا عانا ەمەس, گەندەردىڭ جەتكىلىكتى ۇلكەن سانىنىڭ (52-دەن 161, 300-گە دەيىن) جاي-كۇيى تۋرالى اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەندىگى جەردە گيستولوگيالىق ماتەريالداردى شەتەلگە جىبەرۋدىڭ قاجەتى جوق. مولەكۋلالىق, گەنەتيكالىق ىسىك ماركەرلەرى ءاربىر جەكە ناۋقاستا اۋرۋدىڭ تولىق كورىنىسىن الۋ, تەراپيانى دارالاۋ تۇرعىسىنان دۇرىس ەمدەۋ تاكتيكاسىن تاڭداۋ ماقساتىندا انىقتالادى.

حيميوتەراپيا تۋرالى ءسوز بولعاندا, كوپشىلىك رەسەي, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا ەلدەرىندە قولدانىلاتىن پرەپاراتتاردى سالىستىرىپ, سوڭعىسىنا باسىمدىق بەرىپ جاتادى.

س. ەسەنتاەۆانىڭ ايتۋىنشا, ونكولوگيادا عانا ەمەس, جالپى مەديتسينادا قولدانىلاتىن تۇپنۇسقا دارىلەر بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە پاتەنتپەن قورعالادى. وسى مەرزىم اياقتالعان سوڭ, ولاردىڭ بالامالارى – گەنەريكتەر مەن بيوسيميليارلار – ءارتۇرلى ەلدەردە وندىرىلە باستايدى. مۇنداي پرەپاراتتاردى شىعارۋعا فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىس ورىندارى حالىقارالىق GLP, GCP, GMP تالاپتارىنا تولىق ساي بولۋعا ءتيىس. بۇل تالاپتارعا سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا ءوندىرىس جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى.

سوندىقتان رەسەيدە, يزرايلدە, وڭتۇستىك كورەيادا, تۇركيادا نەمەسە قازاقستاندا وندىرىلگەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ اراسىندا تۇبەگەيلى ايىرماشىلىق جوق.

ەلىمىزدە ىسىككە قارسى بىرنەشە يممۋندىق پرەپاراتتار: پەمبروليزۋماب, اتەزولەزۋماب, دۋرۆالۋماب, اۆەلۋماب تىركەلگەن. ولاردىڭ بارلىعى رەسپۋبليكالىق ەمدەۋ حاتتامالارىنا ەنگىزىلگەن.

«بىلتىردان باستاپ وتاندىق  پەمبروليزۋماب قولجەتىمدى بولدى. ءبىز ونى وتاندىق فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىنىڭ باستى جەتىستىگى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن دامىتۋ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن ءاردايىم ەستە ۇستاعان ءجون», دەيدى س.ەسەنتاەۆا.

بۇگىندە ونكولوگيانى ەمدەۋ ءتاسىلى ارتاراپتاندىرىلعان, حيرۋرگيالىق ءتاسىل ار­­قىلى دەرتتى پايدا بولعان وشاعىندا جويىپ جىبەرۋگە مۇمكىندىك بار. وسى ورايدا حي­رۋر­گيالىق ەمدەۋ تاسىلىمەن ىسىك وشاعىنىڭ اعزاعا تارالىپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋعا بولا ما؟ حيرۋرگيالىق ءتاسىل  قاتەرلى ىسىكتىڭ قاي كەزەڭىندە ناتيجە بەرەدى؟ بۇل ساۋالدارعا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعى توراكالدى حيرۋرگيا سەكتورىنىڭ اعا ورديناتورى ۆالەري ماكاروۆ تياناقتى جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قان جۇيەسىنىڭ ىسىك­تەرى, وكپەنىڭ ۇساق جاسۋشالى وبىرى, سونداي-اق بىرقاتار جوعارى اگرەسسيۆتى ىسىكتەر حيرۋر­گيانىڭ مۇمكىندىگىنە باعىنبايدى. كەيبىر جاعدايدا ىسىكتى ەرتە الىپ تاستاعاندا دا اۋرۋ تەز ءورشۋى مۇمكىن. مىسالى, مەلانوما ءوزىنىڭ جوعارى اگرەسسيۆتىلىگىمەن بەلگىلى, سوندىقتان ەمدەۋ ارقاشان كەشەندى بولۋعا ءتيىس. III, IV ساتىلاردا حيرۋرگيا ناتيجە بەرمەۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا جۇيەلىك تەراپيا, يممۋنوتەراپيا, ساۋلەمەن ەمدەۋ نەعۇرلىم ءتيىمدى.

«وپەراتسيالاردى ىسىكتىڭ ازايۋىن نەمەسە ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن اسقىنۋلاردىڭ: قان كەتۋدىڭ, ىسىكتىڭ ىدىراپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جاسايمىز. مۇنى مەديتسينا تىلىندە سالۆاجدىق نەمەسە قۇتقارۋ حيرۋرگيا­سى دەپ اتايدى», دەيدى ۆ.ماكاروۆ.

دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, قاتەرلى ىسىكتى ءبىر عانا اعزانىڭ دەرتى دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. بۇل – جاسۋشاداعى گەنەتيكالىق بۇزىلۋلارمەن, يممۋندى باقىلاۋدى جوعال­تۋمەن بايلانىستى جۇيەلى ۇدەرىس. دەرتتىڭ كەيبىر تۇرلەرىن ەرتە كەزەڭدە دە زاماناۋي دياگنوستيكا ادىستەرىمەن انىقتاۋ مۇمكىن. ولار ءتىپتى العاشقى ساتىلاردا دا ميكرومەتاستازدى بەرە الادى.

دەرت باستاپقى ساتىسىندا, بىرقاتار جاعدايدا II ا (ەكىنشى ا) ساتىسىندا حيرۋرگيا ارقىلى جازىلادى. كەڭ تارالعان ۇدەرىستەردە ەمدەۋ ادەتتە جۇيەلى تەراپيادان – حيميوتەراپيادان نەمەسە حيميويممۋنوتەراپيادان باستالادى. بۇدان كەيىن پاتسيەنتتىڭ جاعدايىن قايتا باعالاۋ جۇرگىزىلەدى. ەگەر حيرۋرگيالىق ارالاسۋ كەيىنگى اديۋۆانتتىق تەراپيامەن بىرگە بولجامدى جاقسارتاتىن بولسا, وپەراتسيا تۋرالى شەشىم قابىلدانادى.

ۆ.ماكاروۆ ايتىپ وتكەندەي, ۇلتتىق ونكولوگيا ورتالىعىندا ىسىككە قارسى جۇيەلى تەراپيانىڭ بارلىق زاماناۋي ءتۇرى قولدا­نىلادى. دارىگەرلەر حالىقارالىق كونگرەس­كە قاتىسىپ, تاجىريبە الماسادى. دەگەنمەن ءبىزدىڭ ەلدەگى ەمنىڭ ناتيجەسى دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا كەنجە قالعان دەگەن پىكىردى ۆ.ماكاروۆ بىرنەشە دالەلمەن جوققا شىعارىپ بەردى.

«ەگەر وبەكتيۆتى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە قارايتىن بولساق, پاتسيەنتتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن كورسەتكىشتەرى كوبىنەسە ءبىزدىڭ رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرىلادى», دەيدى ۆ. ماكاروۆ.

جالپى, حيرۋرگيالىق, ءدارى-دارمەكپەن ەمدەۋ دەڭگەيى تۇتاستاي العاندا سالىستىرمالى. ايىرماشىلىقتار دياگنوستيكا كەزەڭىندە تۋىنداۋى مۇمكىن. مىسالى, كەيبىر كلينيكالاردا ىسىكتى مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋ تەز جۇرگىزىلەدى, بۇل دەربەس ەمدەۋدى ەرتە باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. گيستولوگيالىق قورىتىندىنى العان ساتتەن باستاپ, يممۋنوگيستوحيميانى قوسا العاندا, تولىق مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق تالداۋ جۇرگىزۋ, قاجەت بولعان جاعدايدا جاڭا ۇرپاقتى سەكۆەنيرلەۋ (NGS) 14 كۇننەن اسپاۋعا ءتيىس.

ەلىمىزدە NGS-دياگنوستيكا ەندى عانا قولدانىسقا ەنە باستادى. كلينيكالاردا تسيتوپاتومورفولوگيا, يممۋنوگيستوحيميا, ترانسلياتسيالىق ونكولوگيا ورتالىعى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا پاتسيەنت تىندەرىنىڭ ۇلگىلەرى ارقىلى ىسىكتىڭ ءتۇرى مەن ونىڭ مولەكۋليارلىق ەرەكشەلىكتەرى انىقتالادى, بارىنشا ءتيىمدى تەراپيانى تاڭداۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

«يممۋنوگيستوحيميالىق زەرتتەۋلەر ءادىسى ىسىك جاسۋشالارىنداعى سپەتسيفيكالىق اقۋىزداردى انىقتاۋعا جاعداي جاسايدى. ماماندار ىسىكتە قانداي مولەكۋليارلىق ماركەرلەر بار ەكەنىن انىقتايدى. ۇلتتىق ورتالىق زاماناۋي اۆتوماتتى يممۋنوگيستوحيميا­لىق جۇيەلەرمەن, ساندىق ميكروسكوپ­تار­مەن جابدىقتالعان, بۇل زەرتتەۋلەردى جىلدام, حالىقارالىق ستاندارتتار دەڭگەيىندە جۇرگىزۋگە جول اشادى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ۆ.ماكاروۆ.

الماتى