ومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ ماسەلەلەرى», «تەرمين جانە ولاردىڭ اۋدارمالارى» سياقتى قوماقتى ەڭبەكتەر جارىق كوردى. عالىم حالىققا 500-دەن استام عىلىمي ەڭبەك, 20-دان اسا مونوگرافيا مەن وقۋلىق, وقۋ قۇرالى مەن سوزدىك اماناتتاپ كەتتى. «قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ جاسالۋ كوزدەرى», «قازاق ادەبي تەرمينولوگيالىق لەكسيكانىڭ دامۋى», «مەملەكەتتىك تىلدە عىلىمي تەرمينولوگيانى قالىپتاستىرۋدىڭ تەوريالىق, عىلىمي-ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق ماسەلەلەرى» اتتى جيناقتار وسى اكادەميكتىڭ باسشىلىعىمەن ازىرلەنگەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم.
ومەكەڭ عىلىممەن قوسا ونەر-مادەنيەت سالاسىنا دا ەڭبەك ءسىڭىردى. بىرنەشە فيلمدە ورىنداعان اندەرى كينو سالاسى مەن تەلەۆيدەنيەنىڭ التىن قورىندا ساقتاۋلى تۇر.
ء«تىل ءۇشىن كۇرەس – تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەس» دەگەن ەلشىل باستامامەن 1989 جىلدان ءتىل تۋرالى زاڭنىڭ قابىلداۋىنا, «قازاق ءتىلى» قوعامىن قۇرۋعا اتسالىسىپ, قوعام قايراتكەرى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ايگىلى «انا ءتىلى» گازەتىن ۇيىمداستىرىپ, قاناتتاندىرۋدا دا ومەكەڭ ءرولى ەرەكشە. اكادەميك ءا.قايداريدىڭ سارا جولىمەن پرەزيدەنتكە ۇمىتكەرلەردەن مەملەكەتتىك تىلدەن ەمتيحان قابىلدايتىن لينگۆيستيكالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى بولىپ, تۋعان ءتىلىمىزدى ايرىقشا تانىمالداندىردى.
جاۋاپتى كەزەڭدە ءتىل تاعدىرىنا اراشا ءتۇسىپ, مەملەكەتشىل ازاماتتاردى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىردى. قيىن شاقتا ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنا قارجى, عىلىمي جوبا تابۋعا دا ەڭبەك ءسىڭىردى.
ومەكەڭ عىلىمنان قولى قالت ەتكەندە قۇيقىلجىتا ءان سالىپ, كوڭىلدىڭ الۋان ءساتىن كۇيمەن جەتكىزىپ, دومبىرانىڭ قۇلاعىندا ويناعانىن, سونداي-اق سەزىمگە تولى سىرلى اندەردى تۋعىزعان كومپوزيتور ەكەنىن ارىپتەستەرى جاقسى بىلەدى. بۇل جاعىنان ول ايگىلى ا.زاتاەۆيچكە مىڭ ءان-كۇيدى نوتاعا تۇسىرتكەن الاش زيالىلارىمەن رۋحتاس.
2003 جىلى اكادەميك الماتىداعى «عالىمدار ۇيىندە» جەكە ءان كەشىن وتكىزگەنى ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمىزدە. كەرەمەت ورىندالعان ايشىقتى سازدى اندەر, كۇمبىرلەتىپ تارتقان كۇيلەرى جادىمىزدا ماڭگىلىك جاتتالىپ قالدى. سوندا ۇستازىمىز اكادەميك شورا سارىباەۆ: «ەگەر ومىرزاق عىلىممەن شۇعىلدانباعاندا, مىندەتتى تۇردە «حالىق ءارتىسى» بولاتىن ەدى» دەپ, جينالعان جۇرتتى دا, ونەرلى عالىمدى دا ءبىر سەرپىلتكەن-ءتىن.
اركىم ماعىنالى دا ءماندى, دۇرىس تا ءدال, شەشەن سويلەگىسى كەلەتىنى ايقىن. مۇنداي قاسيەت ادامنىڭ قوعامدىق كەلبەتىن (يميدج) قالىپتاستىرۋعا, بەدەلىن ارتتىرۋعا اسەر ەتەدى. اكادەميالىق شەشەندىك تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ومەكەڭنىڭ عىلىمي ءماسليحاتتاردا, سيمپوزيۋمدار مەن فورۋمداردا كوسىلە سويلەگەنى, ويىن تەرەڭ, كەمەل جەتكىزەتىنى – ونىڭ وزىق قاسيەتى ەدى. ال عالىمنىڭ جاڭاشىلدىعى رەتىندە حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا تۇركى تىلدەرىنىڭ تەرميندەر جۇيەسىن جاقىنداستىرۋعا, ورتاق تەرميندەر قورىن قالىپتاستىرۋ مەن بىرىزدەندىرۋگە قاتىستى ماسەلە كوتەرىپ, شەشۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ۇسىنۋىن اتار ەدىك.
ومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ قوعامدىق دەڭگەيىن ەلدىك, عىلىمي جيىن-كەشتەردەگى ءسوزى, ويى, اق تىلەگى, باتاسى اڭعارتاتىن. تالاي جىل جانىندا ءجۇرىپ بايقاعانىمىز: ومەكەڭ ەلدىك, مەرەيتويلىق ءىس-شارالارعا باراردا ارقاشان ايتاتىن ءسوزىن جۇيەلەپ, پىكىر سالماعى مەن مازمۇنىن ۇيلەستىرىپ, كەيدە جەڭىل ءازىل ارالاستىرىپ, جەتەر جەرىنە جەتكىزىپ ايتاتىن.
وسى رەتتە ءتىل ءبىلىمى سالاسىنىڭ مارعاسقالارى, اكادەميكتەر ىسمەت كەڭەسباەۆ پەن ماۋلەن بالاقاەۆ, ءابدۋالي قايداري مەن شورا سارىباەۆ, رابيعا سىزدىق پەن شورا سارىباەۆ اراسىنداعى (ىشىندە ءوزى دە بار) كاسىبي قاعىتپالاردى, ينتەللەكتۋالدىق ازىلدەردى ومىرزاق ايتباي ۇلى تاماشا اڭگىمەلەيتىن. ول كىسىنىڭ اركەز جانىندا جۇرەتىن تالايعى جولداسى, كورنەكتى فونەتيست-پروفەسسور ءالىمحان جۇنىسبەك تە تىلشىلەر ورتاسىن كۇلكىگە كومەتىن.
اكادەميك ءو.ايتباي ۇلىنىڭ شەشەندىگى اۋلەتىندەگى اسىل داستۇرمەن, جاستايىنان پوەزيانى, مۋزىكانى, اكتەرلىك شەبەرلىكتى مەڭگەرۋىمەن بايلانىستا ەكەنى انىق.
2008 جىلى «قازاقپارات» باسپاسىنان شىققان «سىر تىڭداپ جۇرگىمنىڭ اۋەزىنەن...» اتتى ولەڭ جيناعى, كومپوزيتور رەتىندە جۇرتشىلىق جۇرەگىنەن جىلى ورىن العان «جار الەمى», «جاس ويشىل», «انا ءتىلى», ء«تىل ونەرى دەرتپەن تەڭ», «اق قويان», «ورەنىم» اندەرى ەلگە بەلگىلى انشىلەردىڭ رەپەرتۋارىنان تۇسپەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. «عالىمدار ۇيىندە» وتكەن ايگىلى ءۇش ساعاتتىق كەشىندە جەكە ورىنداۋىنداعى كونتسەرتتىك باعدارلاما ۇسىنىپ, ءوز ولەڭىنە جازىلعان اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداپ, حالىق اندەرىن اسەم قوڭىر داۋسىمەن ناسيحاتتاعانىن عىلىمي قاۋىم ۇمىتا قويعان جوق.
ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ قاينار كوزى – فولكلور دەسەك, ونەرىمىز بەن ادەبيەتىمىز وسى باستاۋدان ءنار الىپ دامىعانى راس. حالىق اقىندارى ءبىر مەزگىلدە ءارى جىرشى, ءارى ءانشى بولعانى دا بەلگىلى. «قانشا مىقتى بولسا دا, تارتپاي قويماس نەگىزگە» دەگەندەي, اكادەميكتىڭ اكەسى ايتباي بەلگىباي ۇلى ءارى اقىن, ءارى ءانشى ەكەنىن وقىعاندار جاقسى بىلەدى.
شەشەننىڭ شەبەرلىگى شىندىقتان باستاۋ العاندا عانا شىڭدالا تۇسەتىنى, تارتىمدى وي مەن تاعىلىمدى اڭگىمە ايتقاندا عانا جۇيەلى ءسوز جۇيەسىن تاباتىنى انىق.
قازاق الىمساقتان شەشەن حالىق ەكەنى داۋ تۋدىرماسا كەرەك. سوزگە جورعا, وتكىر ءتىلدى, وراق اۋىزدى تۇلعالار تۋرالى كوسىلە جازعان اتاقتى جاھاندىق ساياحاتشى-عالىمدار مۇراسى – سوعان دالەل.
الەمدىك تسيتسەرون مەن دەموسفەن, يسوكرات پەن ليسي, ءوزىمىزدىڭ ايگىلى تولە, ايتەكە, قازىبەك بيلەر, بولتىرىك, بايزاق, ساپاق, بايكوكشە, بايسەركە, تايكەلتىر, اساۋباي شەشەندەر قازىناسى, تاجىريبەسى, شەبەرلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. كەشەگى اكادەميك سالىق زيمانوۆ پەن جازۋشى ءابىش كەكىلباي شەشەندىگى, قاراتاي تۇرىسوۆ پەن شەرحان مۇرتازا كوسەمدىگى قانداي ەدى!
وسى ايادا ءتىل ءبىلىمى سالاسىنىڭ عالىمى, مايتالمانى ومەكەڭنىڭ شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى ۇلتىمىزدىڭ سان عاسىرلىق دانالىعىنان, ءبىلىم العان مەكتەپتەرىنەن, لينگۆيستيكا سالاسىنداعى ۇستازدارىنان سىڭىرگەن ءتالىمى دەپ بىلەمىز. حالىقتىڭ اسىل ءداستۇرىن جالعاستىرۋشى ءارى عالىم, ءارى ءانشى, ءارى قوعام قايراتكەرى ومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ عىلىم مەن ونەردى ۇشتاستىرا بىلگەن مادەنيەتى بيىك تاعىلىمى جاستارعا ونەگە بولسا دەيمىز.
كارىمبەك قۇرماناليەۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورى, اكادەميك
