تاريح • 26 قىركۇيەك، 2021

پياندج وزەنىندەگى ەرلىك

217 رەت كورسەتىلدى

ءومىر، شىركىن، سىناپتاي سىرعىپ وتەدى. كوپ نارسە ۇمىتىلىپ جاتادى. تاجىكستانداعى ازاماتتىق سوعىستىڭ اياقتالعانىنا دا از ۋاقىت بولعان جوق. ايتسە دە، رادجان باتىرحانوۆ قابىرعاداعى پورترەتىنەن بىزگە ءباز-باياعى جاس قالپىندا كوز تاستاپ تۇرعان سىڭايلى. ونىڭ اناسى، باۋىرلارى مەن مەكتەپتەگى كەزىندە تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ وسكەن دوستارى، تۋعان ولكەسى كاتون-قاراعايدان شىعىپ، كۇركىرەپ اققان پياندج وزەنىندەگى «ىستىق نۇكتەنى» يىق تىرەسە ءجۇرىپ بىرگە قورعاعان جاۋىنگەرلەر ارامىزدا ءجۇر.

شەكارا شەبىندە

كىشى سەرجانت رادجان باتىرحانوۆتىڭ ەر­لى­گى ەل جادىندا. باتىر-شەكاراشى تۇر­عان، ءبىلىم العان اۋىلداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ، كاتون-قارا­عاي­داعى كوشە جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى شەكارا زاستاۆاسى بۇگىندە ونىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

رادجان ءور التاي وڭىرىندەگى تابي­عا­تى تاڭداي قاقتىراتىن، تازا اۋاسى تىنىسىڭدى اشاتىن شاعىن كاتون-قاراعاي اۋىلىندا تۋىپ، كامەلەت جاسىنا جەتكەنشە تۇردى. بۇل ءوڭىردىڭ تۇمسا تابيعاتى مەن وسىمدىك الەمى، تابيعي باقتارى مەن قاراعاي، بالقاراعايعا تولى القاپتارى كوز سۇيسىندىرەدى. بارقىت بەل، جاسىل جەلەگى تەڭدەسى جوق سۇلۋلىعىن پاش ەتىپ تۇرعانداي. قۇم باسقان كونە قازىنالارىمەن قۇندى مەكەننىڭ قاي توبەسىن قازساڭ دا مادەنيەتتىڭ وشاعىنا اينالعانىن انىق اڭعارار ەدىڭىز. وسى­نىڭ ءبارى قازاق جىگىتىنىڭ جىگەرىن قايراپ، قاناتىن قومدادى. مىنەزىنەن دە، سالعان سۋرەتتەرىنەن دە (ول كىشكەنتاي كەزىنەن سۋرەت سالۋعا قۇمار بولدى) تازالىق پەن اسقاقتىقتى بايقايسىز.

رادجان بالا كۇنىنەن ادىلدىككە ۇمتى­لىپ، جۇرتتىڭ بارىنە اركەز قولداۋ كور­سەتۋگە ءازىر تۇردى. قاتارلاستارىنىڭ بارى­مەن بىردەي دوس ەدى. توبەلەسكە جولاماسا دا ءوزىن ەشكىمگە باسىندىرعان ەمەس. جەرلەستەرى ونىڭ ۇستامدى ءارى تاربيەلى بولعانىن ايتادى. كوپ وقىدى. اعالارى كەيدە اۋىلدان شارق ۇرىپ ىزدەپ تاپپاعاندا كىتاپحاناعا بارادى ەكەن. كىتاپتىڭ قىزىعىنا تۇسكەن رادجان سوندا ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن سەزبەي قالاتىن كورىنەدى.

مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە-اق ول شەكاراشى وفيتسەر بولۋعا بەكىنگەن. بۇل ونىڭ ۇلكەن ارمانى ەدى. ەرجۇرەكتىگى مەن ادالدىعىن وسى قىزمەتتە كورسەتكىسى كەلدى. جاتسا دا، تۇرسا دا ويىندا شەكارا تۇردى. جولاق قورشاۋ، قىراعى نازارداعى تىنىشتىق، شەكاراشىلاردىڭ ايبارلى ءجۇزى، مۇزداي قارۋلانعان ارام پيعىلدىلار، تۇنگى قاربالاس، اتىس... اركەز كوز الدىنا وسى كارتينا كەلەتىن. ويشا مىندەتتى تۇردە جاۋىن قۋىپ جە­تەدى. باسقاشا مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى شەكا­را شەبى سەنىمدى جىگىتتەردىڭ قولىندا ەمەس پە؟! ولاردىڭ اراسىندا، ارينە، رادجان دا بار. ءيا، بالا قيالى نەتكەن جۇيرىك دەسەڭىزشى؟!

ۋاقىت ءوتتى. التىن ۇيامەن قوشتاسار ءسات تە جەتتى. جاس تۇلەك بارلىق ەمتيحان­نان سۇرىنبەي ءوتىپ، شەكارا ۋچيلي­ششە­سىنە وقۋعا تۇسۋگە دايىندالىپ ءجۇر. ماڭ­دايىنا جازىلعانى شىعار، ۋچيليششە كۋرسانتى بولۋ بۇيىرعان جوق. رادجان مەكتەپتە وزات وقۋشى بولعانىنىڭ ارقاسىندا وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىن ءساتتى تاپسىرار ەدى. دەنە شىمىرلىعى جونىنەن دە ەشكىمنەن قالىسپادى. بوكسپەن اينالىستى، ۆولەيبول ويناۋدى وتە جاقسى كوردى. گىر تاسى، شتانگاسى مەن گانتەلى دە گاراجدا شاڭ باسىپ جاتپايتىن. الايدا الماتىعا كەلىپ جەتكەنى سول ەكەن، اياق استىنان ارا شاعىپ، اللەرگياسى قوزىپ، اۋىرىپ قالدى. دەرتىنىڭ بەتى قايتقاندا ءبارى كەش ەدى. ءسويتىپ، راد­جاننىڭ جولى بولماي، اۋىلىنا ورال­عان.

1993 جىلى مامىردا بوزبالا شۇعىل تۇردە اسكەرگە شاقىرتۋ الدى. وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن كۇرشىم شەكارا وتريادىندا وتەدى. ارمانىنا وسىلاي قول جەتكىزدى. رادجان اۆتوروتادا كولىك جۇرگىزۋشىسى بولىپ، تىنىشتىققا ىرىتكى سالعانداردى يت جەتەكتەپ قۋماسا دا، ونىڭ كامۋفلياجىنا دا جاۋىنگەر تەرى ءسىڭدى.

اسكەري قىزمەتتەگى ءبىر جىلدان كەيىن بو­لىمدە تاجىكستانداعى تمد-نىڭ سىرت­­قى شەكاراسىن كۇزەتەتىن كوماندا ىرىكتەلدى. رادجان تىزىمگە ءوز ەركىمەن جازىلدى. ەشتەڭەدەن قايمىققان جوق. كەرىسىنشە، سونداعى كۇردەلى جاعدايدا ءوزىن سىناعىسى كەلدى. ونىڭ ۇستىنە، وتانىمىز ول كەزدە ەلجاندى ۇلدارعا ءزارۋ ەدى. رادجان وسىلايشا وتقا ورانعان ولكەگە بارۋدى مىندەت سانادى.

تاجىكستانداعى جاۋىنگەرلىك ءىس-قي­مىل­دارعا دايىندىقتان ءوز بولىمىندە ءوتتى. «ەستە ساقتاڭدار. بۇل سەندەرگە پياندجداعى شەكارادا قاجەت بولادى»، دەپ ەسكەرتتى تاجىريبەلى تالىم­گەر-وفيتسەرلەر. ولاردىڭ كوبى اۋعان­­ستانداعى سوعىستى باستارىنان وت­كەرگەندىكتەن، وزدەرىنىڭ ايتقان سوز­دەرىنىڭ پارقىن جاقسى ءبىلدى.

ۇزدىكسىز جاتتىعۋ، تالاي شاقىرىمعا سوزىلعان جۇگىرۋ، اتىس الاڭىنداعى شە­بەرلىك، ساياسي ساباق ءبارى ارتتا قال­دى. دۋشانبە اۋەجايىنىڭ قايناعان ىستىقتان قىزىپ تۇرعان ۇشىپ-قونۋ الاڭى كەزەكتى كۇرشىم روتاسىنىڭ شەكاراشىلارىن قابىلدادى.

رادجان باتىرحانوۆ ەڭ اۋەلى دۋشان­بەنىڭ ماۋسىمداعى ساعىم ويناعان اپتابىمەن جانە جان-جاقتان تونگەن جارتىلاي اسكەري كيىمدەگى قارۋلانعان ادامدارمەن بەتپە-بەت كەلدى. سودان كەيىن «كەۆرون» كومەنداتۋراسى مەن شەكارا زاستاۆاسى ورنالاسقان كالاي-حۋمبكە اپارار ۇزاق جول كۇتىپ تۇردى. شىعىس قازاقستاننان شىققان جيىرما جاستاعى اۋىل بالاسى سول جەردە شەكارا شەبىن قورعاۋعا ءتيىس ەدى.

جاڭا ءومىر، وزگەشە قىزمەت باستالدى. بارىنەن بۇرىن جاعدايعا قاراي اۋىسىپ وتىراتىن ەرەجەلەردى ەسكەرۋ قاجەت. ونىڭ ءبىرىنشىسى – قارۋلانباعان بوپ كورىنسە دە ەشقاشان قارسىلاسقا ارقاڭمەن بۇرىلماۋ. البەتتە، جەرگىلىكتى تاجىكتەر جاۋ بولعان جوق. بىراق ەلدەن مازا كەتكەن كەزدە ءوزىمىز نەمەسە وزگە دەپ ءبولىپ-جارۋ مۇمكىن ەمەس-ءتى. مۇندا قۇرامىندا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بارىنا قاراماستان، «قازبات» اتالعان بىتىمگەرلەر وڭەشتە تۇرعان سۇيەكتەي بولدى.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلەرگە وزدەرىنە بەكىتىلگەن شەپتى جاي كۇزەتۋ عانا ەمەس، قولدارىنا قارۋ الىپ قورعاۋعا تۋرا كەلدى. ولاردىڭ تىلىندا تاجىك كلاندارى بيلىككە تالاسىپ جاتتى. ال الدا مودجاحەدتەرى كەز كەلگەن مينۋتتا شەكارانى كەسىپ وتۋگە دايىن اۋعانستان جاتتى. سودىرلار شەكارانىڭ قانشالىقتى بەرىكتىگىن ۇدايى سىناپ كورىپ وتىردى. پياندج وزەنىنىڭ اۋعان جاعىنداعى جاعاسىندا تالىبتەردىڭ ۇلكەن كۇشى شو­عىرلاندى. شەكارانىڭ كوپتەگەن ۋچاس­كەسىندە اسكەري قاقتىعىستار بولۋى ۇيرەنشىكتى وقيعاعا اينالعان.

بىراق سودىرلاردىڭ تۇتقيىلدان تاپ بەرۋى عانا قاۋىپ تۋدىرعان جوق. «قاز­باتتىڭ» اسكەري قىزمەتشىلەرى ناركوترا­فيك قىسىمىنا دا قارسى تۇردى. ال ەسىرتكى بيزنەسىندە قاتال دا اياۋسىز «ويىن» ءجۇردى. ونىڭ ىشىندە شەكارا اي­ماعىندا تىرشىلىك ەتەتىن تاجىكتەردى عانا ەمەس، بىتىمگەرلەردى دە تۇتقىنعا الۋ، ولاردى اۋعانستان تەرريتورياسىنا الىپ كەتۋ جانە تۋعان-تۋىستارىنا ءوز تالاپتارىن قويۋ دا بار.

رادجان مەن اسكەري قىزمەتتەستەرى ءۇشىن تاجىكستانمەن شەكارانى كەسىپ وتىسىمەن-اق قىزمەت ادەتتەگىدەي بولۋدان قالدى. مۇندا ولاردى قاتال ءومىر مەكتەبى كۇتىپ تۇردى. ءسال بوساڭسىساڭ نەمەسە شالىس قادام جاساساڭ، شارۋاڭ ءبىتتى دەي بەر.

كۇركىرەپ اققان پياندج وزەنىندەگى تىرشىلىك جاعدايى قولايسىز-تۇعىن. جەكە قۇرام بلينداجدا تۇردى. اۋا تەمپەراتۋراسى ەلۋ گرادۋستىڭ ماڭىندا. تاۋلى ايماقتا ءومىر سۇرگەن رادجاننىڭ وزىنە دە العاشقى كەزدە اۋا جەتپەي، تىنىستاۋ قيىنعا سوقتى. بىراق بەرتىن وتە كەلە جاس اعزا وعان دا ۇيرەندى.

ۋاقىت مۇندا باياۋ ءوتىپ جاتتى. تا­جىك-اۋعان شەكاراسىنا تەك «دەمبەل» دارەجەسىنە جەتۋگە شاق قالعان­دار عانا جىبەرىلەتىن. الايدا ساربازدار تا­جىكستاندا كەلىسىمشارتتا كور­سە­تىل­گەندەي ءۇش اي ەمەس، التى اي بولدى. سوندىقتان شەكارا ساقشىلارىنىڭ قاي-قايسىسى دا وتباسىن قاتتى ساعىندى. رادجان اناسىن ءجيى ويىنا الاتىن. ول ۇلىنىڭ قايدا ەكەنىنەن بەيحابار بولاتىن. قايدا كەتىپ بارا جاتقانىن تەك اپكەسىنە عانا ايتقان ەدى. ء«ۇنسىز كەتكەنىم، ءسىزدى سارىۋايىمعا سالعانىم ءۇشىن كەشىر مەنى، اناشىم! – دەپ، رادجان ەڭ جاقىن ادامىمەن ويشا سويلەسۋشى ەدى. – كوپ ۇزاماي ورالامىن. شامالى عانا قالدى...».

سول ءبىر زۇلماتتى كۇنى زاستاۆا جاۋىن­گەر­لەرى قازاقستاندا وزدەرىن اۋىستى­راتىن روتا دايىندالىپ جاتقانىن ءبىلدى. ەندەشە، «دەمبەلدەر» ۇيگە قاي­تاتىن كۇن جاقىن. رادجاننىڭ دا، وزگە قىز­مەتتەستەرىنىڭ دە كوڭىل كۇيلەرى كوتە­رىڭكى. ساربازدار ۇلكەن قازان مەن ەت تاۋىپ، جاقسى جاڭالىقتى كەشكە پالاۋ باسىپ اتاپ وتپەكشى بولدى.

الايدا تاعدىر جولى باسقاشا ءورىلدى.

 تەك سەن عانا ۇرىستان ورالمادىڭ...

سول كۇنى حاكيم بانداسىنىڭ قارۋ­لانعان 200 سودىرى ۆيسحارۆ شاتقا­لىنداعى 5 جانە 6-شى شەكارا زاستا­ۆا­لارىنىڭ تۇيىسكەن اۋماعىنا باسىپ كىرمەك بولدى. ولاردىڭ جولىندا 38 قا­زاقستاندىق جانە رەسەيلىك شەكاراشى كەسە-كولدەنەڭ تۇردى.

توعىز جۇك كولىگىنە مىنگەن سودىرلار كالاي-حۋمب اۋدانىنىڭ ورتا­لى­عى ارقىلى مەملەكەتتىك شەكارا بو­يىنداعى حوروگ باعىتىنا قاراي ءجۇردى. ماقساتتارى – اۋعانستان يسلام مەم­لەكەتىنە ءوتۋ. سودىرلار كالاي-حۋمب قىستاعىنان شىعا سالىسىمەن قالاي بولسا سولاي وق جاۋدىردى.

شەكارالىق كومەنداتۋرا گارنيزونى «شايقاسقا!» دەگەن كوماندامەن ورە كوتەرىلدى. كومەندانت 5-ءشى شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعىنا كولوننانى رەزەرۆپەن توقتاتۋدى بۇيىردى. شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى لەيتەنانت بەز­ۆەسەلنىح كولوننانى توقتاتىپ، ءوزىنىڭ ورىنباسارى لەيتەنانت سەليۋكتى سودىرلارمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە جى­بەردى. الايدا ولار وفيتسەردىڭ وزىنە تاپ بەرىپ، ونى كەپىلدىككە العاندارىن جاريالادى. سودىرلار كولوننانىڭ ودان ءارى كەدەرگىسىز ءجۇرۋىن تالاپ ەتتى.

شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى وفي­تسەرىن قۇتقارىپ، قىستاقتاعى (شەكارا زاستاۆاسى قىستاقتىڭ شەت جاعىندا ور­نالاسقان) كىناسىز ادامداردىڭ ولىمىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن قارسى تاراپتىڭ تالابىنا كەلىستى. كولوننانىڭ جۇرۋىنە رۇقسات بەردى. بىراق لەيتەنانت بوساتىلعاننان كەيىن كومەندانتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋدى جالعاستىردى.

سودىرلاردى قۋعىنداۋ شاراسىن لەيتەنانت سەليۋك باستاعان شەكاراشىلار توبى جۇرگىزدى. ونىڭ قۇرامىندا كۇرشىم شەكارا وتريادىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى بولدى. ۇرىس باستالعان سوڭ حوروگ شەكارا وتريادىنداعى «كەۆرون» شەكارا زاستاۆاسىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى كو­مەك­كە كەلىپ جەتتى.

سودىرلار «ۆيسحارۆ» بەكەتىنەن ۇزاپ كەتە العان جوق. ۆيسحارۆ شاتقالىنا جەتكەن سوڭ ولاردىڭ دجۋما بانديتتەرىمەن الدەنە تۋرالى كەلىسسوز جۇرگىزگەنى بەل­گىلى بولدى. ءارى قاراي ولاردىڭ الدارىندا ەنى وتە تار كوپىر بار ەدى. ودان اسا ساقتىقپەن وتپەسە بولمايتىن. سودىر­لاردىڭ العا جىلجي بەرگەندەرى سول ەدى، شەكاراشىلار دا قۋىپ جەتتى.

ءىڭىر بايلانىپ، جاعدايدى كۇردە­لەندىرىپ جىبەردى، بىراق شەكارا ساقشى­لارىندا تاڭداۋ جوق ەدى.

سودىرلاردىڭ ەكىگە ءبولىنۋ نيەتى بولعان. الايدا شەكاراشىلار ولاردىڭ ويلارىن ىسكە اسىرمادى. لەيتەنانت ۆ.سەليۋك كىشى سەرجانت ر.باتىرحانوۆپەن بىرگە سودىرلارعا قاراي جاقىنداپ، ولار­دىڭ ماشينالاردان كەتىپ، قارۋلارىن تاس­تاۋلارى قاجەتتىگىن حابارلادى.

ال جەكە قۇرام ەكى توپقا ءبولىنىپ، شايقاسقا دايىندىقتى باستاپ كەتتى. سەليۋك پەن ءدميتريشيننىڭ باسقا­رۋىن­داعى توپ تۋرا جولدىڭ ۇستىندە قالىپ، جەكە قۇرامنىڭ تەڭ جارتىسى اعا لەيتەنانتتار فەدوروۆ پەن نەجدانوۆتىڭ باسقارۋىمەن جوعارى جاققا، جاقىن ماڭداعى شوقىعا شىعۋعا تالپىندى. تاۋداعى سوعىس كەزىندە «كىم جوعارىدا –
سونىكى دۇرىس» ءپرينتسيپى ءاردايىم سەنىمدى. جاۋىنگەرلەر ول شوقىدا دجۋما بانداسىنىڭ پوزيتسياسى بارىن بىلگەن دە جوق.

سودىرلار اراسىنان كولوننانىڭ سوڭىنا شىققان «قارا اراب»:

– توقتاڭدار، كەلىسەيىك! – دەدى ايعايلاپ.

– كەلىسىم اياقتالدى! – دەدى سەليۋك.

– ەندەشە، سوعىسامىز با؟ – دەپ سۇرادى جالدامالى.

– سوعىس! – دەدى لەيتەنانت.

جاۋاپ رەتىندە سودىرلار قولدارىندا بار بارلىق قارۋدان وق جاۋدىردى.

شوقىعا اتويلاعان جاۋىنگەرلەر دجۋما سودىرلارى كۇتپەگەن جەردەن ولار­دىڭ پوزيتسيالارىنا سەكىردى. «سا­قال­دىلارمەن» ءبىرىنشى بولىپ بەتپە-بەت كەلگەندەر – قاتارداعى جاۋىنگەر بولشاكوۆ پەن سەرجانت احمەتوۆ.

جاراتىلىسىنان مىقتى بولشاكوۆ قويان-قولتىق ۇرىسقا كوشتى. قارسى كەلگەن سودىردىڭ ەسىن جيدىرماستان، پۋ­لەمەتىن تارتىپ الدى. ول قاشا جو­نەلدى. ارىق بولسا دا شىمىر ءارى ەپتى احمەتوۆ ءبىر سودىردى تاقاپ اتىپ، ونىڭ پوزيتسياسىن يەلەندى. ىلە شوقىعا فەدوروۆ توبىنىڭ قالعان جاۋىنگەرلەرى دە جۇگىردى. ال دجۋمانىڭ بانديتتەرى پوزيتسيالارىن تاستاي قاشتى. الەكسەي فەدوروۆ سودىرلارعا تيەسىلى كولىكتەردىڭ ءبىرى (وندا حاكيم وتىرعان ەكەن) كوپىردەن ءوتىپ، جوعارى جىلدامدىقپەن بوي تاسالاعان. ونىڭ ءىزىن الا تاعى ءبىر كولىك كوپىرگە شىققان.

– ولجاباەۆ، ات! – دەپ بۇيىردى فەدوروۆ گراناتااتقىش ۇستاعان سار­بازعا. «كوڭىلدى» دەگەن لاقاپ ەسىمى بار، «الەكسەەۆكا» شەكارا كومەن­داتۋراسىنىڭ وكىلى، قاتارداعى جاۋىنگەر ولجاباەۆ بۇيرىقتى بۇلجىتپاي ورىندادى. الايدا گراناتا جوعارى قا­راي جاڭساق كەتتى. جاۋىنگەر كەلەسى جولى دۇرىس كوزدەپ، اتقاندا «زيل» وتقا وراندى.

كىشى سەرجانت باتىرحانوۆ تومەنگى جاقتا بەتون جول قورشاۋىن تاسالاپ، قارسى تاراپقا قاراي كوزدەپ وق جاۋدىرىپ تۇرعان. ول سودىرلار توبى­نىڭ جوتانىڭ تاساسىمەن ءبىزدىڭ شە­كاراشىلاردىڭ الدىن وراعىتىپ، تۋ سىرتىنان پىشاق ۇرۋعا ىڭعايلانعانىن بايقاپ قالدى. رادجان دەرەۋ اۆتوماتتان مەرگەندىكپەن وق اتىپ، ولاردىڭ جولىن كەستى. ناتيجەسىندە، 5 سودىردى جايراتىپ سالدى.

ونىڭ سەنىمدى قورعانىسقا ىعىسىپ، كەيىن شەگىنۋىنە دە، وق جەتپەيتىن وزەنگە سىرعىپ تۇسۋىنە دە بولاتىن ەدى. بىراق رادجان ولاي ىستەگەن جوق. سودىرلاردىڭ نەگىزگى سوققىسىن وزىنە الىپ، باتىرلىق ۇلگىسىن كورسەتكەن كىشى سەرجانت اياعىنان جارالاندى.

بۇل ساتتە جولداستارى جارالى قارۋ­لاستارىنا كومەك قولىن سوزا المادى. تەك لەيتەنانت ۆلاديمير سەليۋك رەتىن تاۋىپ، باتىرحانوۆقا جەتىپ، قارشا بوراعان وق استىنان الىپ شىقتى. الايدا ول كوپ قان جوعالتقاندىعىنىڭ سالدارىنان ەسىن جيا الماي، كوز جۇمدى.

مىنە، وسىلاي رادجان باتىرحانوۆ وشپەس ەرلىك جاسادى. قارۋلاس جولداس­تارىنىڭ اماندىعى ءۇشىن ءوزىن قۇربان ەتتى.

كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ناق وسى كىشى سەرجانت باتىرحانوۆ شايقاستىڭ ءساتتى وتۋىنە ىقپال ەتتى. ول بولماسا، ءبىز­دىڭ تاراپتىڭ جەڭىسكە جەتۋى نەعايبىل ەدى. لەيتەنانت سەليۋكتىڭ توبى گراناتامەن قارۋلانعان سودىرلاردىڭ كۇتپەگەن جەردەن، تاپ بۇيىردەن شىعىپ جاسايتىن شابۋىلىنا تويتارىس بەرە الماس ەدى. 20-25 مينۋتتان كەيىن جەتكەن رەزەرۆتىڭ ءوزى دە قۇرىلعان تۇزاققا تۇسەر ەدى.

رادجان اسكەري تاپسىرمانى ورىنداۋ جولىندا ايانىپ قالعان جوق. كومەنداتۋرا رەزەرۆتەرىنىڭ العا جىل­جۋى مەن وڭتايلى ورىن تاۋىپ، حاكيم سودىرلارىنىڭ قيمىلىنا نۇكتە قويىپ، ۆيسحارۆ شات­قالىنان شىعار جولدى يەلەنۋىن قام­تا­ماسىز ەتتى. ول باتىرعا، قازاقستان شە­كا­را قىزمەتىندەگى ەرجۇرەكتىك پەن ەر­لىك­تىڭ سيمۆولىنا اينالدى.

بۇل شايقاسقا كۇرشىم شەكارا وتريا­دىنان ۆزۆود كومانديرى لەيتەنانت دميتريشين جانە باتالوننىڭ مە­دي­­تسينالىق كومەك پۋنكتىنىڭ باستىعى اعا لەيتەنانت حاكيموۆ باستاعان 29 شەكاراشى قاتىستى. ەكەۋى دە جاراقات الدى. ءبىرىنشىسى كونتۋزيا السا، ەكىنشىسىنە وق تيگەن. قازاقستاندىقتار قۋعىنداۋ توبىنىڭ باستاۋشى كولىگىندە وتىرعان. شايقاسقا ءبىرىنشى بولىپ كىرگەن دە سولار.

شەكاراشى قازاقستاندىقتار وتە سا­ۋاتتى، ۇتىمدى ءارى بايسالدى قيمىلدادى. ءبارى دە ەرلىگىمەن ەرەكشەلەندى. مىسالى، قاتارداعى ولجاباەۆ وق قورى تاۋ­سىلعاندا جاۋدان الىنعان سناريادتارمەن قول گراناتااتقىشتان وق جاۋدىردى. قاتارداعى كۋلەمين سودىرلار پوزيتسياسىنا ءبىرىنشى بولىپ باسىپ كىرىپ، ولارعا وق جاۋدىردى. شايقاس كەزىندە جاۋدىڭ كوپتەگەن قارۋ-جاراعىن ولجالادى. قاتارداعى جاپاروۆ جارالانعان سەرجانتتى مەرگەندىكپەن وق اتىپ، قورعادى. قاتارداعى كادىرباەۆ العاشقىلاردىڭ قاتارىندا كىشى سەرجانت باتىرحانوۆ اتقان وق اتۋ نۇكتەسىنە كوتەرىلدى. مۇندا جاۋدان قالعان پۋلەمەت لەنتاسىن پايدالانىپ، دۇشپانعا ءوز پۋلەمەتىنەن وق بوراتۋدى جالعاستىردى.

بۇل زۇلماتتى شايقاس اياقتالعانمەن، جانعان اۆتوكولىكتەر كوپكە دەيىن جان-جاقتى سامالاداي جارىق قىپ تۇردى. زاستاۆا جاۋىنگەرلەرى مەن قازاقستاندىق ۆزۆود بۇيرىققا سايكەس پوزيتسيانى اۋىسىمشىلارعا وتكىزىپ، وزدەرى تومەندە جينالدى. كومەندانت قازاقستاندىق باتالوننان ءبىر اتقىشتار ۆزۆودىن، مانەۆرلىك توپتىڭ جەكە قۇرامىن تارتىپ، شاتقال كۇزەتىن ۇيىمداستىردى. كومەندانت كوپ ۇزاماي زاستاۆانىڭ جەكە قۇرامى مەن كۇرشىم ۆزۆودىن «كەۆرونعا» جونەلتتى. ولار قازا تاپقان جاۋىنگەر مەن تۇتقىندا بولعانداردى بىرگە الىپ باردى. تۇتقىنعا تۇسكەندەر تاجىكستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى بولىپ شىقتى. ولار شىلدە ايىنىڭ باسىندا پامير تۇسىندا سودىرلار قولىنا تۇسكەن ەكەن. ارالارىندا جارالىلار دا بار بولىپ شىعىپ، بىرەۋى ىلە كوز جۇمدى.

رادجاننىڭ زۇلماتتى شايقاسى وسىلاي اياقتالىپ، ون توعىز جاستاعى قازاق جىگىتى ماڭگى وشپەس داڭققا بولەنىپ، باقي­عا اتتاندى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى كاتون-قاراعاي اۋدانىنىڭ تۋماسى، شەكاراشى كىشى سەرجانت ر.باتىرحانوۆ «حالىق قاھارمانى» اتاعىنا ۇسىنىلعانىمەن، ول بەلگىسىز سەبەپپەن بەرىلمەدى. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جار­لى­عىمەن تمد-نىڭ سىرتقى شەكاراسىن قورعاۋداعى ەرجۇرەكتىگى مەن ەرلىگى ءۇشىن مارقۇم ءىى دارەجەلى «ايبىن» ور­دە­نى­مەن ماراپاتتالدى. ناگرادا شى­عىس قا­زاقستان وبلىسىنىڭ كاتون-قاراعاي اۋىلدىق كلۋبىندا باتىردىڭ اناسىنا تابىس ەتىلدى. رادجاننىڭ ونى­مەن اماندىقتا قاۋىشا الماعانى وكى­نىشتى-اق...

شايقاس ناتيجەسى: حاكيم سودىر­لا­رى­نىڭ توبى تالقاندالدى: 32-ءسى ءولىم قۇش­تى، 4-ەۋى حابار-وشارسىز كەتتى، 1-ەۋى تۇت­قىندالدى، 50-گە جۋىعى جارالاندى، 9 جۇك كولىگىنىڭ 7-ەۋى جويىلدى.

تاجىكستان قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى قۇرامىنان 1994 جىلعى شىلدەنىڭ سوڭىندا سودىرلار قو­لىنا تۇسكەن 12 تۇتقىن (ولاردىڭ قا­­تارىندا موتواتقىشتار باتالونى شتابىنىڭ باستىعى، پودپولكوۆنيك كارپۋحين بار) بوساتىلدى. سو­دىر­­لار قاتارىندا تۇتقىنداعى اسكەري قىز­­­مەتشىلەر بارىن بىزدىكىلەر بىلگەن جوق. ال ولاردىڭ سانى 40-تان استام ەدى. قالعاندارىنىڭ تاعدىرى بەلگىسىز. وكى­نىش­كە قاراي، كىناسىز ءتورت ازاماتتىق جۇر­گىزۋشى مەن قىستاقتىڭ ەكى تۇرعىنى قۇر­بان بولدى.

 

بەكزات مولداحمەتوۆا،

 اعا لەيتەنانت

سوڭعى جاڭالىقتار

6 ءوڭىر «جاسىل» ايماقتا تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:20

ۇقساس جاڭالىقتار