– اناتولي الەكسەەۆيچ, ميلانداعى وپەرا ونەرى مەكتەبى ءسىزدىڭ ەسىمىڭىزبەن تىكەلەي بايلانىستى. اكادەميالىق ۆوكالدان وزىڭىزدەن ءتالىم العان قانشاما شاكىرتتەرىڭىز ەۋروپانىڭ ەڭ تانىمال تەاترلارىندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تالىمگەر ۇستاز رەتىندە «استانا وپەرا» ارتىستەرىنىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىنە قانداي باعا بەرگەن بولار ەدىڭىز؟
– «استانا وپەرا» ارتىستەرىنىڭ ماعان تابيعي تازا داۋىستارى ۇنايدى. ومىرلىك تاجىريبەمە سۇيەنىپ تۇيگەن پايىمىم: قازاقستاندا جاندى داۋىستا ءان سالاتىن ساڭلاقتار وتە كوپ. جانە ەڭ باستىسى ولار يتاليان, فرانتسۋز, جالپى قانداي تىلدەگى بولسىن شىعارمالاردى كەرەمەت ورىندايدى. «ماحاببات سۋسىنى» تۇپنۇسقا ۇلگىسىندە ورىندالاتىندىقتان, وسى جاعىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى.
ال جالپى قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرى ساڭلاقتارى تۋرالى ايتاتىن بولساق, بۇرىنعىلاردان كسرو حالىق ارتىستەرى بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ, الىبەك دىنىشەۆ سىندى اتاقتى ارتىستەردىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن اتالادى. مەن ولاردىڭ تابيعي تازا ۇندەرىنە قايران قالامىن. مۇنداي سيرەك قۇبىلىستاردى تۋدىرعان ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ ساحناسى وزىندىك مەكتەبى قالىپتاسقان ورتا دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتى «استانا وپەرا» تەاترى ترۋپپاسىمەن جۇمىس ىستەۋگە قۋانا كەلىستىم.
– پرەمەرا تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.
– گاەتانو دونيتسەتتيدىڭ «ماحاببات سۋسىنى» – 1832 جىلى ۆەنەتسيالىق كارناۆالعا ارناپ جازىلعان ەكى ءبولىمدى وپەرا-بۋففا, كومپوزيتور ونى ەكى اپتادا جازىپ بىتىرگەن. ارينە, بۇل عالامات تۋىندى ءۇشىن تىم قىسقا مەرزىم ەكەنى تۇسىنىكتى, الايدا سوعان قاراماستان, بۇگىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى بۇكىل تانىمال ساحنالار كلاسسيكالىق شىعارمانى وپەرا ونەرىنىڭ ەڭ بيىك شىڭىنا بالايدى. تەنورعا ارنالعان الەمگە ايگىلى «Una furtiva lagrima» ارياسىمەن جانىڭىزدى جادىراتىپ, كوڭىل كۇيىڭىزدى عاجاپ اسەرگە بولەيدى. سوليستەردىڭ ەكى قۇرامىمەن جۇمىس جۇرگىزدىم, ولاردىڭ قاتارىندا جەڭىل ليريكالىق تەنور جان تاپين مەن مەيىر باينەش بار, سونىمەن قاتار سالتانات احمەتوۆا, ايزادا قاپونوۆا, الفيا كاريموۆامەن جۇمىس ىستەدىم. وسى رەتتە ءبىرىنشى قۇرامدا ورىنداۋشى, تاماشا باريتون, ءار دىبىسقا ايرىقشا ۇقىپتىلىقپەن ءمان بەرەتىن ادەمى دە جۇمساق داۋىس يەسى تالعات مۇساباەۆتىڭ ەسىمىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. سونىمەن بىرگە جاس تا بولسا وتە ىزدەنىمپاز ەرجان سايپوۆپەن جۇمىس ىستەۋ ارقىلى دا كوپ نارسەگە قانىققانداي بولدىم. ەۆگەني چاينيكوۆ ەسكى شاراپتى ماحاببات سۋسىنى رەتىندە ساتقان الاياق دۋلكامارانىڭ پارتياسىن ازىرلەدى. سونداي-اق تارتىمدى دا كوركەم مىنەزدى شىڭعىس راسىلحاننىڭ ەشكىمگە ۇقساي بەرمەيتىن بولەك داۋسى قاتتى ۇنادى. سوليستەر ءوز رولدەرىن تۇگەلدەي مەڭگەرگەن دەۋگە تولىق نەگىز بار.
– جالپى وپەرا انشىلەرىنە قانداي تالاپ قويىلادى؟
– وپەرا ونەرى ۇدايى تەر توگۋدى, تىنىمسىز ىزدەنىستى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان ولار كوپ ۋاقىتىن وقىپ-ۇيرەنۋگە جۇمسايدى. وسى تالاپ ەشقاشان وزگەرگەن ەمەس.
– ءارتىستىڭ بويىنداعى قانداي قاسيەتتى ايرىقشا بولە-جارىپ ايتار ەدىڭىز؟
– بۇل ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ اۋقىمىنا سىيمايتىن ۇلكەن اڭگىمە عوي. دەگەنمەن دە ويىمدى قىسقاشا تۇجىرىمداپ جەتكىزۋگە تىرىسىپ كورەيىن. ەڭ الدىمەن, ارينە, ونەر يەسى ءۇشىن داۋىس, ءۇن تازالىعى, دياپازون كەڭدىگى ۇلكەن ءرول اتقارادى. ەكىنشىدەن, وقىپ-ۇيرەنۋ ءۇشىن ادامعا اسقان شىدامدىلىق كەرەك, ۇشىنشىدەن, تىلگە, ونىڭ ىشىندە اعىلشىن تىلىنەن گورى ناقتى رومان توبىنداعى يتاليان, فرانتسۋز, لاتىن تىلدەرىنە ەرەكشە بەيىمدىلىك قاسيەتى بولعانى ابزال. سودان كەيىن ساحنادا ويناۋ قابىلەتىنە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى, ياعني ساحنادان قورىقپاۋعا ءتيىسسىڭ.
– ال ونەر جولىنا جاڭادان تۇسكەن جاستارعا قانداي كەڭەس بەرەسىز, وپەرا ونەرىنىڭ شىنايى تۇلعاسىنا اينالۋى ءۇشىن ولار نە ىستەۋى كەرەك؟
– تاعى دا قايتالاپ ايتامىن – وقۋ, وقۋ جانە وقۋ. سوسىن ەجەلدەن قالىپتاسقان قاعيدادان باس تارتۋعا بولمايدى. ەندەشە, كوپ ءتىل ۇيرەنۋدەن جالىقپاۋ كەرەك, جاقسى ۇستازعا تاپ بولۋ – جارتى جەتىستىك دەگەن ءسوز تاعى بار. وپەرا ونەرىنىڭ نەگىزى مۋزىكادان قۇرالاتىندىقتان, ونىمەن دە قاتار جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. مۋزىكانى تىڭداپ قويۋ جەتكىلىكسىز, ونى جان-تانىڭمەن سۇيە بىلۋگە ءتيىسسىڭ.
– وپەرالىق سيۋجەتتەردى زاماناۋي ۇلگىگە ءتۇسىرىپ, باسقا نۇسقادا ۇسىنۋ يدەياسىنا قالاي قارايسىز؟
– وندايعا مۇلدە قارسىمىن. سەبەبى يتاليالىق نەمەسە فرانتسۋز وپەراسىن قوياتىن ادام پارتيتۋرانىڭ ءار جەرىندە «ەسىك وڭ جاقتا» نەمەسە «اعاش ورتادا», «عيباداتحانا سول جاقتا» ەكەنىن كورسەتەتىن كومپوزيتوردىڭ ەسكەرتپەلەرى بولاتىنىنان حاباردار بولۋى ءتيىس. مەن ساحناداعى ءار زاتتىڭ ورنالاسقان ورنىن اۋىستىرۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىن, ال بىراق قانداي جاعدايدا دا كلاسسيكالىق ونەرگە كلاسسيكالىق كوزقاراس ساقتالىپ قالا بەرۋى كەرەك دەگەن ۇستانىمنان اينىمايمىن. سەبەبى كلاسسيكالىق ونەر تۇرعىسىنان العاندا, كورەرمەن مۇندايعا ءازىر ەمەس. وپەراعا ءلاززات الۋعا كەلگەن ادام كەنەت دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ «ريگولەتتو» وپەراسىندا گەرتسوگ مانتۋانسكي سارايىنىڭ ورنىنا باسسەيندى, ال باردا جەڭىل ءجۇرىستى ايەلدەردىڭ وتىرعانىن كورەتىن بولسا, وندا ول تۋىندى باستاپقى رەڭكىنەن تۇتاستاي ايىرىلىپ قالماي ما؟ مەن مۇندايعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىن. وپەرا – بۇل ەليتالىق ونەر, ساحنادا ءبارى ادەمى, قيسىندى بولۋى قاجەت, ەگەر ءبىر نارسە جاڭعىرتىلىپ قايتادان جاسالعان بولسا, وندا بارلىعى ءوز ءمانىن جويادى. وكىنىشتىسى, ەۋروپادا مۇنداي جايت ءجيى ورىن الىپ جاتادى. سوندىقتان زاماناۋي رەجيسسەرلەر مىنانى ەستە ساقتاعانى ابزال: ونسىز دا عاسىرلار بويى جاساي بەرەتىن جاۋھار تۋىندىعا قايتا ءوڭ بەرىپ, وزگەرتۋگە اۋرەلەنىپ قاجەتى جوق, ودان دا تىكەلەي رەجيسسۋرامەن اينالاسۋ باستى تالاپقا اينالۋعا ءتيىس.
– اۋەلى س.م.كيروۆ اتىنداعى جوعارى اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىندە ءبىلىم العان ەكەنسىز. تەڭىزدى وپەرالىق ونەرگە اۋىستىرۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟
– مارقۇم اكەم الەكسەي گۋسەۆ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان, بارلاۋشى بولعان. مايدانداعى ماراپاتتارى ءالى كۇنگە ساقتاۋلى. مەن دە باستاپقىدا بارلىق جاس جىگىتتەر سياقتى فلوتقا, كەمەگە, جەلكەندى قايىققا, تەڭىز قاراقشىلارى تۋرالى قىزىقتى اڭگىمەلەرگە, قارۋ-جاراققا قاتتى قىزىقتىم, سوندىقتان اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىنە باردىم, بىراق بىرتە-بىرتە كوڭىلىم مۋزىكاعا اۋا بەردى. اكەم ۇنەمى رويالدە وينايتىن, ال انام عاجاپ كولوراتۋرالىق سوپرانو داۋسىمەن ءان ايتاتىن ەدى, سوندىقتان وتباسىمنىڭ مۋزىكادان حابارى بولدى, بىراق بۇل ىسپەن مەن سياقتى كاسىبي تۇرعىدا اينالىسقان جوق. ونەرگە باسى ءبۇتىن كەلۋىم كەزدەيسوقتىق ەمەس, اتا-انامنان دارىعان بولسا كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەgemen Qazaqstan»
