ءبىلىم • 15 جەلتوقسان، 2020

بىلىمدەگى داعدارىس – كەلەشەككە قاۋىپ

48 رەت كورسەتىلدى

قازىر الەم ەلدەرىنىڭ بارىندەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وسىعان دەيىنگى قول جەتكىزگەن ساپانى جوعالتىپ الماۋ جولىندا جانتالاسىپ جاتىر. سەبەبى دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ءبىلىم بەرۋ وشاقتارى جابىلىپ، قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا كوشتى. جاڭا جولدا تاجىريبەسى جوق جاننىڭ جۇمىسى جەدەل جەمىسىن بەرمەيتىنى سەكىلدى، وقىتۋدىڭ اياق استى ەنگىزىلگەن فورماتى دا بىردەن جوعارى ساپاعا سەپ بولمايتىنى ءسوزسىز. كەرىسىنشە بۇگىنگە دەيىن جيعان جەتىستىك جوعالىپ بارادى. وسىلايشا بىلىمدەگى داعدارىس باستالعانداي. ودان قالاي شىعامىز؟

 

«بىلىمدەگى داعدارىسقا دالەلى­ڭىز بار ما؟» دەرسىز. ءبىز دە بۇل ءسوزدى نەگىزسىز جاز­بادىق. جاقىندا PISA – ءبىلىم الۋشى­لاردىڭ جەتىس­تىگىن حالىقارالىق باعالاۋ باعدار­لاماسىنىڭ كورسەتكىشتەرى جاريا­لاندى. اتالعان كورسەتكىشتەر بىلىمگە ايرىقشا كوڭىل بولەتىن الەم ەلدەرىن الاڭداتىپ وتىر. ويتكەنى وندا قاشىقتان وقىتۋ­دىڭ 3 ايداعى ناتيجەسى بويىنشا دا­مىعان ەلدەردىڭ وزىندە ءبىلىم ساپاسى­نىڭ ايتارلىقتاي ناشارلاپ كەتكەنى كورسەتىلگەن. PISA ناتي­جەلەرىنە كوز جۇگىرتسەك، الەم­دە ءبىلىم بەرۋ ساپاسى جونى­­نەن ال­دىڭ­عى ورىنداردى بەرمەيتىن اۋس­ت­راليا وقۋشىلارىنىڭ ماتە­ما­تيكالىق ساۋاتتىلىعى 16،7 پايىزعا، ال وقۋ ساۋاتتىلىعى 11،5 پايىزعا تومەندەگەن. ال ال­پاۋىت اقش-تا 2019-2020 جىلدار بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كورسەتكىشى ماتەماتيكادان 30 پايىزعا، وقۋ ساۋاتتىلىعىنان ءتىپتى 50 پايىزعا ناشارلاپ كەتكەن.

ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعداي قالاي؟ قازىر بۇل سۇراققا مەكتەپ وقۋشى­سىنا ساباق وقىتىپ وتىرعان اتا-انا نەمەسە جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تەلگەن ەرەسەك جان كەز كەلگەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسىنان ارتىق ايتىپ بەرەتىن شىعار. ۇيدە وتىرىپ-اق وتاندىق ءبىلىم بەرۋدىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە باعا بەرىپ جاتقانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، جاعداي قيىن. ءبارىمىز بىلەتىندەي، بۇگىندە قازاقستاندىق ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وشاقتارى (شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردەن باسقاسى) نەگىزىنەن قاشىقتان وقىتۋعا كوشتى. بالالارى كوپ مەكتەپتەردە ءىشىنارا سىنىپتار اتا-انالاردىڭ وتىنىشىمەن شتاتتىق رەجىمدە وقىتىلىپ جاتىر. مۇعالىمدەر، وقۋشىلار مەن اتا-انالار «توتەنشە توقساننان» (ناۋرىزدا جاريالانعان توتەنشە جاعداي كەزىندە ەلىمىزدەگى ءبىلىم الۋشىلار وقۋ جىلىنىڭ سوڭعى توقسانىن تۇگەل قاشىقتان وقى­دى) بەرى تاجىريبەگە ەنگىزىلگەن جاڭا فورماتتاعى وقىتۋعا ءبىر­شا­ما بەيىم­دەلىپ ۇلگەرگەندەي. بىراق ءبارىبىر بىلىمدەگى ءبىراز بەي-بەرەكەتتىڭ بەتى اشىلىپ قالعان سىڭايلى.

Facebook الەۋمەتتىك جەلى­سىن قول­دانۋشى ءاسيا ەرمۇحام­بەتوۆا ءوزىنىڭ پاراق­شاسىندا: «جيەنىم­نىڭ ساباعىنا قالاي ارالا­سىپ كەتكەنىمدى ءوزىم دە بىل­مەي قال­دىم. بجب، تجب-عى قاتە سۇراق­تار، گرامماتيكالىق قاتەلەر، اعىل­­شىن ءتىلى مۇعالىمىنىڭ سوزدەردى بۇ­رىس ايتۋى، 45 مينۋتتىڭ ورنىنا وتى­لەتىن «WhatsApp»-عى 15 مينۋتتىق ساباق­تار. مۇندايدا قانداي ساپا بولادى؟ بۇل – نەبارى 3-سىنىپتاعى جاعداي. وقۋلىق­تار­داعى سۇراقتاردى قاراي­مىن، مەندە ءبىلىمنىڭ ساپاسى­نا قاتىستى تاعى 99 سۇراق تۋادى. كەزەكشى سىنىپتاردىڭ ساباق كەس­­تە­سىن وزگەرتەدى دە جاتادى. مۇ­نى مەك­تەپ­تىڭ 3 اۋىسىمدا وقى­­تا­تىنىمەن تۇسىن­دىرەدى. مەم­­لەكەتتىك مەكتەپتەردە نە بو­لىپ جاتىر؟ كوپ نارسەنى كادر تاپ­شى­لى­عىنا ىسىرا سالادى»، دەپ جازدى. ونىڭ ويىنشا، ەگەر مۇ­عالىمدەر پاندەميا جاع­­دايىندا دۇرىس وقىتا الماسا، وندا قولى­نان كەلەتىندەرگە بەرۋ كەرەك. بىلىك­تى مۇعالىمنەن ساباق السا بول­عانى، مامانداردىڭ قايدا تۇرا­­تىنى ماڭىزدى ەمەس. سەبەبى ءبارى­بىر ءبىلىم قاشىقتان بەرىلىپ جاتىر.

نەگىزىنەن بۇل يدەيانى مي­نيستر­­لىك «توتەنشە توقسان» باس­تال­عاننان-اق قولعا العانداي بول­دى. مىقتى مامانداردىڭ سابا­عىنان ۆيدەولار ازىرلەپ، ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى مەن تەلە­ارنالار ارقىلى تاراتۋى – سو­نىڭ ايعاعى. دەسەك تە تا­جىري­بە تولىعىمەن جانە جان-جاق­تى قولعا الىنىپ، ىسكە اسىرىلا ال­ماي جاتىر. ايتپەسە ءبىلىم سالا­سىن بىلىكسىزدەردەن تازار­تۋ­دىڭ تاپتىرماس قۇرالى بولاتىن. ويتكەنى وقۋشىلار مەن اتا-انالار تاڭداعان مۇعالىمگە مەملەكەت ەڭبەكاقىسىن تولەسە، ەڭ ماڭىزدى سالادا ساقالارى عانا قالار ما ەدى. ويتكەنى ءا.ەر­مۇ­حامبەتوۆانىڭ ء«بىلىم ساپا­سى جاقسارماسا، بىتپەيتىن ستان­دارتتاردىڭ نە قاجەتى بار. ەڭ قىزىعى، مۇعالىمدەر كەز كەلگەن ءوتىنىش پەن ەسكەرتۋگە باسقا جاقسى مەكتەپ تابۋدى نەمەسە تىپتەن جەكە مەكتەپكە كەتۋدى ۇسىنادى. الايدا گرامماتيكالىق قاتەلەر مەن قاتە سۇراقتاردىڭ ءدال پاندەميادا پايدا بولماعانى انىق قوي»، دەگەن سوزىندە شىندىق بار.

ەلورداداعى №82 مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن ات­قارۋشى گۇلميرا كوكتالقىزى تجب، بجب-عى سۇراقتاردىڭ ماز­مۇنى الدىن الا تەكسەرۋدەن ءوتىپ، بەكىتىلۋى ءتيىس ەكەنىن ايتادى.

«مەكتەبىمىزدە تەستىلەردىڭ مازمۇنىن، ونداعى سۇراقتاردىڭ ساپاسىن تەكسەرىپ، قول قوياتىن ارنايى ماماندارىمىز بار، ولار قاجەتتى كۋرستاردان وتكەن. مەنىڭشە، بۇل جۇيە بارلىق مەم­لەكەتتىك مەكتەپتەرگە ەنگى­زىلگەن بولۋى كەرەك. ال ءبىز ساباقتى 15 مينۋتتا وتكىزبەيمىز، ZOOM پلاتفورماسىندا تولىعىمەن 40 مينۋت بولادى. ودان كەيىن مەكتەپ وقۋشىلارى مەن اتا-انالارى تۇگەل Microsoft Teams-تى قولدانادى، وتە ىڭعاي­لى. البەتتە WhatsApp جەلىسىنەن باسقاسىن قولدانۋدان باس تارتاتىن اتا-انالار بىرەن-ساران كەزدەسىپ جاتادى. سولار ءۇشىن عانا قولدانۋىمىز مۇمكىن. بىراق ساباق وندا وتكىزىلمەيدى. ايتپاقشى، كەزەكشى سىنىپتاردىڭ كەس­تەسى دە مۇلدە وزگەرمەدى. باستاۋىش­تاعى كەزەك­شىلىك سىنىپتاردىڭ كەستەسى قىركۇيەكتە بەكى­تىلگەننەن وزگەر­مەستەن ءالى تۇر. وسى توقساننان باس­تاپ 5-سىنىپتىكىن قوستىق»، دەيدى گ.كوكتالقىزى. وقۋ وشاعى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، پاندەميا كەزىندە ءبىلىم ساپاسى ءتۇسىپ كەتپەدى. دەسە دە بار­لىق مەكتەپتەگى وقىتۋ مەن ءبىلىم بەرۋ­دىڭ ساپاسى ورىنىندا ما؟ مۇعا­لىم­دەردەگى قاتە­لىكتەردى قايدا قويامىز؟

Paperlab توبىنىڭ ساراپشىسى، بەلگىلى الەۋمەتتانۋشى كاميلا كوۆيازينا ماسەلە مۇعالىمدەردە ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.

ء«بىزدىڭ مۇعالىمدەر شىن ما­نىندە جامان ەمەس، ولاردىڭ جاڭا جاعدايعا ارەڭ بەيىمدەلەتىنى جانە زامان تالاپ ەتكەن قاجەتتى قابى­لەتتەردى زورعا يگەرەتىنى قيىن. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋدىڭ ءوزىن ءالى تولىق تۇسىنگەن جوق. TALIS ساۋالنامالارىنا سايكەس ءاربىر ءۇشىنشى مۇعالىم جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋدە، كريتەريالدى باعالاۋدا ءوزىن تولىعىمەن باسەكەگە قابىلەتتى، سەنىمدى سەزىنبەيدى. ەشكىم ولاردان تسيفرلى داعدىلاردى تالاپ ەت­پەدى جانە وقىتپادى دا. سول سە­بەپ­تى پەداگوگتەردى ءاردايىم وقى­تىپ، بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋ كەرەك. بۇدان دا ماڭىزدىسى، ءبىلىم بەرۋگە بولىنەتىن قارجىنى ۇنەم­دەۋدى توقتاتۋ قاجەت. PISA كور­سەت­كىشتەرىنەن نەعۇرلىم ءبىر وقۋشىعا قاراستىرىلعان قاراجات كوپ بولسا، سوعۇرلىم ءبىلىمنىڭ ساپاسى دا جوعارى بولاتىنىنا كوز جەتكىزە الامىز. رەيتينگتىڭ تۇراقتى كوش­باس­شىلارى – سينگاپۋر، جاپونيا، فينليان­ديادا ءبىر وقۋشىنىڭ شى­عى­نى 11-14 مىڭ دوللاردى قۇراي­دى. ال اتالعان سوما قازاق­ستاندا – 560 دوللار (2019 جىلى ءبىر وقۋشىعا ورتا ەسەپپەن 224،3 مىڭ تەڭگە بولىنگەن). وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، بۇل – مۇلدە ماردىمسىز»، دەيدى ك.كوۆيازينا.

ساراپشىنىڭ سوزىنە سەنسەك، پاندەميا­دا انىق بايقالعان بىلىمدەگى داعدارىستان شىعىپ، تەڭسىزدىكتى ازايتۋ ءۇشىن (اۋىل بالالارى، ماسەلەن، قالالىق وقۋشىلاردان 1،5 جىلعا ارتتا قالىپ كەلەدى) تسيفرلى ءبىلىم بەرۋدىڭ كۇشىن قولدانۋ كەرەك. وسى تۇستا الەۋمەتتانۋشىنىڭ ويى جوعارىدا ايتىلعان ءسوزى­مىزدى تولىقتىرا تۇسەدى. ياعني ءبىز قاشىقتان وقىتۋدى دامىتۋ ارقىلى ءبىلىم سالاسىندا بىلىكتى كادر­لاردى ىرىكتەي الامىز. ەكىن­شى­دەن، ساراپشى ايتقانداي، اۋىل مەن قالا بالالارىنىڭ ءبىلىم دەڭ­گەيىندەگى تەڭسىزدىكتى جويۋعا جاردەمدەسەدى.

«ەگەر دەنساۋلىق ساقتاۋ مامان­دارى تەلەمەديتسينانىڭ ما­­ڭىز­­دىلىعى تۋرالى ۇنەمى كوتەر­­سە، ءبىز نەگە قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ جونىندە ايتا الماي­مىز. ەڭ جاق­سى مۇعالىمدەر الىس اۋىل­دار­دىڭ (كەشىرىڭىز، اۋىل­دىق شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر­دە مۇعا­لىم­­دەردىڭ بىلىكتىلىگى قالا­داعى ارىپ­تەستەرىنە قارا­عان­دا تومەن دەڭگەيدە) بالالارىن قاي كەزدە وقىتادى، ال مەكتەپ مۇعا­لىم­دەرى تالىمگەر، رەپەتيتور، كونسۋل­تانت ءرولىن قاشان اتقارادى؟ بىراق بۇل ءۇشىن ارينە الدىمەن ەڭ ماڭىزدى ينۆەستيتسيا ماسەلە­سىن شەشۋگە ءتيىسپىز»، دەيدى الەۋمەتتانۋشى.

ءيا، مەكتەپتەردەگى جارامسىز كومپيۋتەرلەر، تاۋدىڭ ەتەگى مەن توبەدە عانا ۇستايتىن ينتەرنەت، كونتەنتى ساپاسىز پلاتفورمالار پروبلەماسىن پاندەميا كەلگەندە ەسكەرگەنىمىز انىق قوي. شىنتۋايتىندا، تەحنولوگيا زامانىندا تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ينۆەستيتسيانى تارتۋ كەرەك ەدى. ال ءبىزدىڭ توتەنشە جاعداي جاريالانعاندا الداعى جىلدارعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن جانتالاسىپ تەحنيكا ساتىپ العانىمىز «اس ىشەردە» دەگەنگە سايادى.

جالپى، كوروناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن پايدا بولعان بىلىمدەگى داعدارىس قازاقستان سەكىلدى دامۋشى ەلدەردە عانا ەمەس، دامىعان ەلدەردە دە ورىن الىپ وتىر. ايتالىق، ەلىمىزدە اۋىل مەن قالا بالالارىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىندەگى ارا­قاشىقتىق تۇيتكىلگە اينالسا، انگليا­نى الەۋمەتتىك توپ­تار اراسىنداعى ءبىلىم دەڭگەيى­نىڭ تەڭسىزدىگى الاڭداتادى. سەبەبى سوڭعى ۋاقىتتا جاريالانعان كور­سەتكىشتەرگە سايكەس، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وزىق ەلدىڭ ءبىرى سانالاتىن تۇمان­دى البيون­دا ءارتۇرلى الەۋمەتتىك-ەكونومي­كا­لىق توپ­تار وقۋشىلارىنىڭ اراسىن­داعى ال­شاق­تىق 46 پايىزعا ارتىپتى. ال­بەت­تە بۇل ماسەلە بىزگە تاڭ­­سىق دەي ال­ماي­مىز، سەبەبى حا­لىق­ارالىق، اقىلى مەك­­تەپ­تەر قازاق­­ستاندا دا جۇمىس ىستەيدى. دەگەن­مەن شەت­ەلدىك تاجىريبەدە تۇيىقتان شىعۋدىڭ جولى قايسى؟ مىنە، ءبىز ءۇشىن وسى – ماڭىزدى.

ۇلىبريتانيادا «ۇلتتىق رە­پە­تيتورلىق باعدارلاما» جوباسى بيىلعى ماۋسىمنان باستاپ ىسكە اسى­رىلىپ كەلەدى. ويتكەنى انگليا ۇكىمەتى رەپەتيتورلىقتى جاعدايى جاقسى وتباسىنىڭ بالالارى پايدالانا الاتىن قىزمەت ەمەس، ءارتۇرلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق توپ­تار اراسىنداعى وقىتۋ ساپاسىنىڭ ال­شاق­تىقتىعىن جويۋ مۇمكىندىگى رەتىن­دە قاراستىرىپ وتىر. ءىس جۇزىندە COVID-19 پاندەمياسىنا بايلانىستى ۇلىبريتانيادا مەك­تەپتەر جابىلعانعا دەيىن رەپە­تيتورلىق قىزمەتتەر الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسى وتباسىلاردان شىققان وقۋشى­لار ءۇشىن عانا قولجەتىمدى بولدى. ال قازىرگى تاڭدا انگلياداعى اتالعان قىزمەتكە دەگەن قوعامدىق كوزقاراس ۇكىمەتىنىڭ شەشىمى ناتيجەسىندە تۇبەگەيلى وزگەرەتىن سياقتى. جوبا بويىنشا مەكتەپتەر ارنايى بەلگىلەنگەن تىزىمدەگى رەپەتيتورلىق قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىقتارمەن نەمەسە ماماندارمەن جۇمىس ىستەي الادى. ءارى بۇل قىزمەت – تەگىن. مۇنداي قىزمەتتى تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردان شىققان بالالاردىڭ پايدالانۋىنا باسىمدىق بەرىلەدى. وسى ءۇشىن مەملەكەت رەپەتيتورلىق قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەرمەن ارىپتەستىك ورناتقان ەكەن.

ءيا، ءدال قازىرگىدەي بىلىمدەگى داعدارىس ۋاقىتىندا ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جايىندا ءسوز ەتۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. ونى دامىعان ەلدەردىڭ ءبىلىم ساپاسىنا قاتىستى حالىقارالىق كورسەتكىشتەردەن دە انىق كورۋگە بولادى. سول سەبەپتى الەم ەلدەرى وسىعان دەيىن قول جەتكىزگەن ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ساقتاپ قالۋدى كوزدەپ وتىر. ويتكەنى ءبىلىم دەگەنىمىز – ادامي كاپيتال. ال ادامي كاپيتال قۇلدىراعان كەزدە بولاشاق تۋرالى ادەمى اڭگىمە ايتۋ مۇمكىن دە ەمەس. تۇپتەپ كەلگەندە، ءدال وسى داعدارىستى تۋدىرعان پاندەميادان دا ادامزاتتى الىپ شىعاتىن ءبىلىم عوي.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازان-نۇر-سۇلتان اۋە رەيسى اشىلادى

قازاقستان • بۇگىن، 18:45

COVID-19: وڭىرلەردەگى جاعداي كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:03

نۇر-سۇلتاندا قانداي ۆاكتسينالار بار؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 17:19

الماتىدا قويما ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • بۇگىن، 10:30

ۇقساس جاڭالىقتار