حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قازاقستان, تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, تاتارستان (رەسەي), حاكاسيا (رەسەي) جانە اقش-تان 60-قا جۋىق ابايتانۋشى عالىم قاتىسادى.
كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا ەگەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور نەجدەت بۋداك بايانداما جاساپ, تۇركيانىڭ ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسى ەكونوميكالىق مۇددەگە ەمەس, ەڭ الدىمەن ادەبي-مادەني بايلانىستارعا قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى. «سيمپوزيۋم تاقىرىبى – قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اباي قۇنانباي ۇلى. وسى جيىننىڭ ارقاسىندا ونىڭ تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ, جاريالانعان كوپتەگەن شىعارمالارىنىڭ بار ەكەنىن ءبىلدىم. بۇگىنگى سيمپوزيۋمدا ۇسىنىلاتىن ماقالالار مەن زەرتتەۋلەردىڭ ارقاسىندا اباي جانە ونىڭ ءداستۇرى جاقسى تانىمال بولادى دەپ سەنەمىن. ء«سوز ۇشادى, جازۋ قالادى» دەگەن ماقال بار. جازۋ ارقىلى انىقتالاتىن جانە تۇراقتى بولاتىن ءاربىر ورتاق ىزدەنىستەر ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدى, ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ءارى بەكىتەرى انىق. بىرلىك ءبىزدىڭ رۋحىمىزدى نارلەندىرىپ, مىقتى ءارى قايراتتى حالىق بولۋىمىزعا قىزمەت ەتەدى» دەدى ن.بۋداك.
ءوز كەزەگىندە ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى پرورەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى تۇركى جۇرتىنىڭ ىنتىماعىن بەكىتە تۇسەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇلعالاردىڭ قاتارىندا ۇلى ابايدىڭ دا ەسىمى بار ەكەنىن باياندادى.
«اباي مۇراسىنىڭ دارىپتەلۋى, ونداعى شىن مانىندەگى گۋمانيزم مەن ادامسۇيگىشتىك يدەيالارىن تۇسىنۋگە دەگەن ىقىلاس وتانداستارىمىزدىڭ شىنايى ريزاشىلىعىن تۋعىزادى. سونىمەن قاتار ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. اباي شىعارماشىلىعى – قازاق حالقىنىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, ەل بولىپ ەڭسەسىن كوتەرۋىنە قىزمەت ەتكەن اسا قۇندى مۇرا. وسى مۇرا ەندى تۇركى جۇرتىنىڭ ىنتىماقتاسۋىنىڭ – عىلىمي, رۋحاني, مادەني, ادەبي, جالپى گۋمانيتارلىق باستاۋلارىنىڭ توعىسۋىنىڭ دا كەپىلىنە اينالۋدا. تۇركى جۇرتىنىڭ ينتەگراتسياسى بۇگىن باستالعان ءۇردىس ەمەس. ابايدىڭ ولەڭدەرىنەن دە, قارا سوزدەرىنەن دە ونى انىق بايقاۋعا بولادى. ايتالىق,
فزۋلي, شامسي, سايحالي,
ناۋاي, ساعدي, فيردوۋسي,
قوجا حافيز – بۇ ءھامماسي
مەدەت بەر يا شاعيري ءفاريات
– دەگەن ولەڭىنەن جالپى شىعىس ينتەگراتسياسىنىڭ سانداعان عاسىرلار بۇرىن باستالعانىن بايقاۋعا بولادى. ابايدان باستالعان مادەني ينتەگراتسيا جاڭا ءمان مەن ماعىناعا يە. بۇگىنگى اباي بولمىسى – تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني اۋىزبىرلىگىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالۋدا», دەدى د.قامزابەك ۇلى.
پرورەكتور سيمپوزيۋمنىڭ ۇيىتقىسى بولعان ەگەي ۋنيۆەرسيتەتى مەن ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا ون شاقتى جىل بولعانىن, ەندى وسى يگىلىكتى قارىم-قاتىناس ۋنيۆەرسيتەتتە جاڭادان قۇرىلعان «اباي اكادەمياسى» عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن ەگەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇركى الەمىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى اراسىندا جالعاسىن تاۋىپ, جاڭا ساتىعا وتەتىنىن جەتكىزدى.
حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى قۇتتىقتاۋ سوزىندە جيىندى ۇيىمداستىرۋشى تاراپتارعا راحمەتىن ايتتى. ول بيىل اباي جىلى اياسىندا تۇركى اكادەمياسى اتقارعان ءىس-شارالار قاتارىندا ۇلى ويشىلدىڭ شىعارمالارىنىڭ باۋىرلاس تۇركى تىلدەرىنە اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى مەن يۋنەسكو بىرلەسىپ بىرنەشە كونفەرەنتسيالار وتكىزگەنىن دە جەتكىزدى. «شىعارماشىلىق قاينارى فزۋلي, ناۋاي سياقتى ويشىل اقىنداردان باستاۋ العان جانە مارجاني, گازالي سياقتى الىپتارمەن زامانداس, يدەيالاس بولعان اباي تەك قازاق حالقىنىڭ ەمەس, ءتۇبى تۇركى جۇرتىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى» دەدى اكادەميا پرەزيدەنتى.
تۇركيا مەملەكەتتىك Tۇرىك ءتىلى قۇرىلىمى پرەزيدەنتى, پروفەسسور گۇرەر گۇلسەۆين بايانداماسىن ارىدەن باستادى. ول 1933 جىلى «كەڭەس ۇكىمەتى ىدىراۋى مۇمكىن. سول كەزدە باۋىرلاس تۇركى ەلدەرىنىڭ جانىنان تابىلۋىمىز كەرەك» دەپ اتاتۇرىك ايتقان ايگىلى ءسوزدى قايتالاپ, وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىنەن باستاپ تۇركيادا تۇركى حالىقتارىمەن قارىم-قاتىناستى دامىتۋ ءۇشىن جاسالعان بىرنەشە يگىلىكتى ىستەردى اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن زەرتتەيتىن ينستيتۋتتىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. بيىل ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى تۇركيادا دا جالعاسىن تاۋىپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق ءساۋىر ايىندا ءوتۋى ءتيىس ۇلكەن سيمپوزيۋمنىڭ پاندەميا كەسىرىنەن وتكىزىلمەي, كەيىنگە شەگەرىلگەنىن دە جەتكىزدى. گۇرەر گۇلسەۆين بايانداماسى ابايدىڭ تىلىنە قاتىستى ءوربىدى. ول ابايدا وعىز تىلىنە ءتان سوزدەر مەن فورمالار كەزدەسەتىنىن, بىراق ول تۋرالى كەيىنگى جيىنداردا باياندايتىنىن حابارلادى.
ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان «اباي اكادەمياسى» عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەرلان سايلاۋباي وسى جىلدىڭ ەرەكشە بەرەكەلى بولعانىن اتاپ ءوتىپ, ورتالىق 18 كەشەندى زەرتتەۋ جوبالارىنىڭ نەگىزىندە 20 كىتاپتى جارىققا شىعارعانىن ايتتى. «اكادەميادا «اباي الىپپەسى» ينتەراكتيۆتى كەشەندى جوبا دا ىسكە اسىرىلۋدا. ينستيتۋت جۇمىسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە دامىتۋدىڭ العاشقى قادامى يگىلىكتى سيمپوزيۋمنان باستالۋىن جاقسى ىرىمعا بالايمىز», دەدى ول.
ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق سيمپوزيۋمدا باۋىرلاس تۇركى ەلدەرى زەرتتەۋشىلەرى اباي مۇراسى جونىندە قۇندى پىكىرلەر, ماڭىزدى اقپاراتتار ايتپاق. سەكتسيالىق وتىرىستاردا تۇرسىن جۇرتباي, شاكىر يبراەۆ, ديحان قامزابەك ۇلى, ەردەن قاجىبەك, شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى, يۋلاي شاميلوعلۋ, ماقسات الپىسبەس, قۇنىپيا الپىسباەۆ, جامبىل ارتىقباەۆ, راقىمجان تۇرىسبەك, جانات اسكەربەكقىزى, نەرگيس بيراي, گۇلجانات ەرجيلاسۋن, ەلمان گۋليەۆ, جاببار يشانقۋل, باحودير كاريموۆ, ورحان سويلەمەز, مەحمەت تەميزكان, جىلدىز باكاشوۆا جانە ت.ب. ەلدە جانە شەتەلدە تانىمال بەلگىلى ادەبيەتشى, ءتىلشى, تاريحشى, ەتنوگراف پروفەسسورلار قاتىسادى. عالىمدار ۇلى ويشىل, حاكىم ابايدىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ باعىتىنداعى عىلىمي ىزدەنىستەرىمەن بولىسەدى. سيمپوزيۋمدا وقىلعان باياندامالار مەن ماقالالار جيناق كىتاپ بولىپ شىعارىلادى.
