دجوكەردىڭ كۇلكىسى

بۇل تۋرالى ءتىپتى ويلاۋ­دىڭ ءوزى قورقىنىشتى سياقتى. جۇرت­تىڭ ءبارى ارتۋر فلەك قۇ­ساپ مۇزداتقىشقا كىرىپ كە­تە بەرمەيدى. وعان دا باتىل قادام قاجەت. ءبىز كەيدە جۇرت­تان ۇيات بولادى دەپ جانى­مىزداعى جازىلماس جارالار­دى ەمدەۋگە ءومىر بويى قورقىپ وتەمىز. ونىڭ ەرتەڭگى سالدا­رى تۋرالى ءتىپتى ويلامايمىز. ماسەلە, ءسىزدىڭ بۇگىن ال­عان رۋ­حاني جاراقاتىڭىز ەر­تەڭگى ۇر­پاقتىڭ الدىنان ۇل­كەن كەسەل بولىپ كولدەنەڭ شىعا­تىنىن ەسكەرە بەرمەيسىز.

بەيشارا ارتۋر, كەيىن قان­ىشەر دجوكەر سول كىرگەن مۇز­داتقىشتان ماڭگىلىككە شىق­پاۋعا بەكىندى. ويتكەنى ونىڭ ءومىرىن ءارى قاراي ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى ەدى. عۇمىر بويى سەنىپ, ۇمىتتەنىپ كەلگەن جارىق ساۋلە ءبىر-اق ساتتە جالپ ەتىپ ءسوندى دە قالدى. اكەم دەپ بارعان باي سەناتور ۋەين ونى بەتىنەن شاپالاقپەن تار­تىپ جىبەردى. «سەنىڭ اكەڭ سول, توماس ۋەين» دەپ ءومىر بويى وتىرىك ايتىپ كەلگەن اۋىش شە­شە دە ءوز اناسى بولماي شىق­تى. ءتىپتى ونىڭ وسىنداي پسي­حولوگيالىق تۇرعىدان اۋرۋ بولىپ قالۋىنا وگەي شە­شە­سى تىكەلەي كىنالى ەكەنى اش­كە­رەلەندى. ءتىپتى وگەي اكە­سى­نە مۇنى كىشكەنتاي كەزىندە سابا­تىپ كەلگەن دە سول اناسى بولىپ شىقتى. ءارى قا­راي­عى جاعداي بەلگىلى, وسى سۇم­دىق­تاردىڭ بارىنە ادام جانى­نىڭ ءتوزۋى ەكىتالاي ەدى, ارتۋر مۇزداتقىشقا كىرىپ, ەسىگىن ىشى­نەن ءبىرجولا جاۋىپ الدى.

رەجيسسەر تودد ءفيلليپس­­تىڭ 2019 جىلى جارىققا ­شىق­­قان «دجوكەر» ءفيلمى وسىلاي كو­­رەرمەندەردى كوپ سۇراققا باتىرىپ كەتكەن بولاتىن. ايتار ويىنىڭ استارى الپىس قابات تريللەردى تۇگەل قامتىپ ايتۋ ارينە مۇمكىن ەمەس. ءبىز تەك باستى كەيىپكەر ارتۋر فلەكتىڭ كومپلەكستەرىنە عا­نا قىسقاشا توقتالىپ كەت­كىمىز كەلەدى. سونداي-اق رەجيس­سەر وسى تۋىندى ارقىلى قو­عام­نىڭ قوردالانعان قانداي ماسەلەلەرىن اشكەرەلەپ وتىر­عانىن تىلگە تيەك ەتسەك دەيمىز.

كەيدە ادامدار وزدەرىنىڭ سانالارىنداعى ايىقپاس جا­را­قاتتاردىڭ جالپاق جۇرتقا اشىلىپ قالعانىن قالاماي­دى, ول اۋىر تاقىرىپتى ءتىپتى ءوزى دە مويىنداپ, ەسىنە العى­سى كەلمەۋى مۇمكىن. الايدا ارتۋر فلەكتىڭ كومپلەكستەرىن قوعام كوزىنە شۇقي بەرەتىن ەدى. ءتىپتى ونىڭ ارماندارى مەن يدەالدارىنا ەل كۇلە ق­ارايتىن. ول ءوزى اۋەل باس­تان سايقىمازاق كيىمىن كيىپ الىپ, جاس بالالاردى كۇلدىرىپ اقشا تاباتىن قاراپايىم ءار­تىس بولاتىن. بىراق وعان ەل سايقىمازاقتىعى ءۇشىن ەمەس, ساناسىنىڭ كەمىستىگىن ما­زاقتاپ كۇلەتىن. البەتتە, ول كەم­سىتۋلەر بولاشاق قاندى­­قول دجوكەرگە ەش ۇنامايدى.

ارتۋردىڭ ساناسىنداعى ەڭ ۇلكەن تىرتىق – ونىڭ جال­عىزدىعى دەر ەدىك. اناسىمەن عانا ءبىر ءوزى ءومىر سۇرگەن اۋرۋ بالا, كەيىن دە قوعامنان ءوز ورنىن تابا المايدى. فرانتسۋز جازۋشىسى جيلبەر سەسبرون ايتقانداي, جالعىزدىقتا ءومىر سۇرە بەرۋگە بولادى, ارينە ەگەر بىرەۋدى كۇتكەن بولساڭ... جالپى ءبىزدىڭ كەيىپكەر كىسى ءولتىرىپ قىلمىسكەر اتان­عان­عا دەيىن ومىردەن كوپ دۇ­نيە كۇتكەن ەدى. بىراق سول ۇمىت­تەرىنىڭ تەرەزەلەرى قيراي شا­عىلىپ, ارتۋر كۇتەتىن ەشقان­داي ادام جوعى بەلگىلى بوعان سوڭ ول ءوزى تىرمىسىپ شىعىپ كەلە جاتقان بيىك ساتىدان ءىشى قۋىس قۇر سۇلدەرىن ءبىر-اق ساتتە تومەنگە قۇلاتا سالدى. قۇلاتا سالعاندا, ءسىز بەن ءبىز ويلاعانداي ءوز-وزىنە قول جۇمساعان جوق, ءوزىنىڭ ىشكى «مەنىن» تاپتاعان ادامدار­دى ماڭايىنداعى وتىرىك ­«دوس-­­­­­­
تارى» ادەيى قاستاندىق­پەن­ سىي­­لاعان تاپانشاعا تى­رەپ تۇ­­رىپ قىرىپ سالدى.

دجوكەر دەگەن ءوزى تۇسىنىك­تى تىلمەن ايتساق, ارتۋردىڭ ىشىن­دەگى ەكىنشى ز ۇلىم مىنەز بەي­نەسى. بىلايشا ايتقاندا, بەيسانا ەكىگە بولىنگەن ادام جا­نىنىڭ قارا تۇنەگى, التەر ەگوسى. سول دجوكەر ار­تۋر تۇل­عاسىنان ول قاتتى قو­بال­جى­عاندا باس كوتەرەتىن. ەڭ قا­سى­رەت­تىسى, ارتۋدى جاس كۇ­نىندە اۋرۋ شەشەسى ۇرىپ-سوعىپ قانا قوي­ماي, بەيشارا بالادان ۇنەمى كۇ­لىپ ءجۇرۋدى تالاپ ەتىپ كەلگەن. بالا سانا­سى سول ۇرەيدەن اۋرۋعا شال­­دىققانى سونشالىق, قاتتى قورىقسا, قوبالجىسا, اشۋلانسا ول ەرىكسىز كۇلەدى. ايعاي­لاپ, ءوز-ءوزىن ۇستاي الماي ىرىق­سىز كۇلەدى. دۇنيەدەگى ەڭ قور­­قى­نىشتى نارسە كەيدە كوزدەن قاندى جاسپەن قوسا شىققان كۇلكى. ارتۋردىڭ كۇلكىسى تۋرا سونداي, قاسىرەتتى كۇلكى بولاتىن.

جۇمىستان تاپانشا ۇستاپ جۇرگەنى ءۇشىن شىعىپ قالىپ, الەۋمەتتىك كومەكپەن كەلىپ تۇ­راتىن ءدارىسى تاۋسىلىپ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا دەپرەسسيا­عا سونشالىق تۇسكەن ارتۋر كەشكە قاراي مەترونى باسىنا كوتەرىپ كۇلە باستايدى. ونىڭ ىڭعايسىزداۋ كۇلكىسىنە اشۋ­لانعان كوشەدەگى ءۇش جىگىت باس-كوز جوق اۋرۋ بەيشارانى تەپكىلەي جونەلەدى. سول كەزدە جەردە تەپكىلەنىپ جاتقان ارتۋر ەمەس, كەنەت دجوكەر ويانىپ, الگى ۇشەۋدى تاپانشامەن جايراتىپ سالادى. قوعام سول كىسىلەردىڭ ولىمىنەن كەيىن ءتىپتى تولقىپ كەتەدى. قالا جاس­تارى بەتتەرىنە دجوكەر سياق­تى سايقىمازاق بەتپەردەلەر كيىپ الىپ كوتەرىلىسكە شىعىپ كەتەدى.

حالىقتىڭ تولقۋىنا جالپى سەبەپ كوپ. دەپۋتاتتىققا ءتۇ­سىپ جاتقان ۋەينگە دەگەن نا­رازىلىقتى قالا الدىمەن كوشەلەردەگى قوقىستاردى جي­ناماۋدان باستايدى. بىر­نەشە اپتا بويى قوقىسى شىعا­رىل­ماعان قالانى ەلەستەتە بە­رىڭىز. رەجيسسەر بۇل ارقىلى كو­شەدەگى قوقىستى ەمەس, قو­عام­داعى بىلىق-شىلىقتى ايت­قىسى كەلگەنى بايقالادى. ادام ساناسىنداعى قوقىس تا قوعامدى ءبىر-اق ساتتە حاوس­قا اينالدىرىپ جىبەرۋى مۇم­كىن. البەتتە دجوكەر دە سول قوعامنىڭ اينىماس ءبىر كەي­پى. سىرتى ك ۇلىپ, ءىشى قان جىلاپ, قوقىسقا تولى ءومىرىن تا­زارتا الماعان بەيشارا اقى­رى جۇيكەسىنىڭ سىر بەرگەن ساتىن­دە وزىنە ءوزى يە بولا الماي قا­لادى.

دجوكەر, نەگىزىنەن قارتا ويىنىنداعى اشىق قارتا. سونداي-اق ول قارتانى كەز كەل­گەن باسقا قارتاعا ايىرباستاپ الۋعا بولادى. مىنە, اۆتور وسى شتريحتى ارتۋر فلەكتىڭ قاسىرەتى ارقىلى ءساتتى اشا بىلگەن. شىنىندا دا ارتۋردىڭ شىققان تەگى, ءتۇپ-تامىرى بەلگىسىز ادام. ونى قوعام كەز كەلگەن جەردە ءتۇرلى قۇندىلىقتارعا قارتا سياقتى وڭاي ايىرباستاي بە­رەدى. اناسى ۇرىپ-سوعىپ زور­لىقپەن كۇلدىرەدى, جۇمىس ور­­نى دا سايقىمازاق بولۋىن تا­لاپ ەتەدى. شىندىعىندا ار­تۋردىڭ ەشقاشان كۇلگىسى كەل­گەن ەمەس. ەڭ سوڭىندا ونىڭ ءتۇ­بى جوق تۇنەك بەلگىسىزدىگى قاي­­­­­عىلى وقيعاعا اپارىپ سوق­­تى­رادى. جالپى, الىپ قا­راساق ءبا­رىمىز دە سايقىمازاق ەكە­نىمىز وتىرىك ەمەس. بارىمىزگە قوعام بىرەۋدىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, وتىرىك كۇلگەنىمىز ءۇشىن اقشا تولەيدى. ءبىز دە رەتى كەلسە كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن بار اقشامىزدى اياماي, بىرەۋدى كۇلدىرىپ ءلاززات الامىز.

ارتۋر ەڭ سوڭىندا حالىق­تىڭ ۇلكەن قاھارمانىنا اي­نالادى. قالاداعى كوتەرىلىس­تىڭ كوشباسى دەڭگەيىنە كو­تە­رىلىپ, مۇرنىنان اققان قى­­­زىل قاندى ەزۋىنە جا­عىپ-جا­عىپ جىبەرگەندە نا­عىز ساي­قىمازاققا اينالىپ شى­­عا كە­لەدى. بۇل جالپى بەل­گى­لى ستسە­ناري دەۋگە دە بو­لا­دى. تا­ريحتان بۇعان دە­يىن دە بىر­نەشە رەت كۋا بولعا­نى­مىزداي, ەگەر ز ۇلىم قاھارمان جاساپ شىققىڭ كەلە, اقىلى كەمتار, ساناسى تىرتىق-تىرتىق ادامدى اياق-قولىنداعى كىسەنىن شەشىپ اشىق قوعامعا اكەل دە قويا بەر. دجوكەر, تۋرا سونداي تيپ.

ايتا بەرسەك, اتالعان فيلم­­دە توقتالۋىمىز كەرەك تا­­قى­رىپتار وتە كوپ. جالپى, ارتۋردىڭ ومىرلىك كۋميرى تە­لە­ديداردان اناسى ەكەۋى ۇنە­مى ۇزبەي تاماشالاپ وتىراتىن ميۋررەي دەگەن ازىلكەش شال بولاتىن. فيلمدە سول ازىلكەشتىڭ ارنايى حابارىنا دا ارتۋر قوناق بولىپ بارادى. ەڭ قيىنى, ءوز-وزىنە يە بو­لا الماعان دجوكەر سول ءوز كۋ­ميرىن دە تىكەلەي ەفيردە تا­­­پانشامەن جايراتىپ سالادى. قالا اكىمى بولۋعا داۋىس جيناپ جاتقان, شەشەسى سەنىڭ اكەڭ سول دەپ كەلگەن ۋەين دە ارتۋردىڭ سوڭىنان ەرگەن ساي­قىمازاق توپتىڭ قولىنان ولە­دى. تۇسىنگەن ادامعا ۋەيندى دە ارتۋر ولتىرەدى. شەشەسىن دە ار­تۋر, كۋميرىن دە ارتۋر, ءوزىن قورلاعان, ءومىرىن تاس-تالقان ەتكەن جانداردىڭ ءبارى ارتۋر­دىڭ قولىنان قازا تابادى.

ال ەندى فيلمگە شىعار­ماشىلىق تۇرعىدان قاراساق, فيلم ءاۋ باستا ارتۋر فلەك بارلىق قىلمىسىن مويىنداپ, پسيحولوگكە اڭگىمەلەپ وتىرعان ەپيزودتان باستالا­دى. پسيحولوگ وعان وزىنە ۇناي­تىن ەڭ قىزىقتى ءازىلدى ايتىپ بەرۋىن وتىنەدى. دجوكەر سول كەزدە وسى ءبىز ءسوز ەتكەن وقيعالاردى بايانداپ شىعادى. بالكىم ارتۋر ەشكىمدى دە ول­تىرگەن جوق, مۇمكىن بۇل وقي­عانىڭ بارلىعى ونىڭ قيا­لىندا عانا شىعار. بالكىم ول ءوز تاعدىرى تۋرالى بۇكىل شىندىقتى بىلگەن سوڭ ءبىز جو­عارىدا ايتىپ كەتكەن مۇز­داتقىشقا كىرىپ كەتكەن بە­تى سول جەردە وتىرىپ, وسى قىل­مىستاردى ويلاپ جاتىپ كوز جۇمدى. قايتكەندە دە ار­تۋر­دىڭ بويىنداعى ەكى ءتۇرلى بولمىس ونى وسىنداي قاھارمان­عا اينالدىردى.

جالپى, سايقىمازاق دە­گەن­گە كەلسەك, ونىڭ تاريحى, ونىڭ ارحەتيپى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. ادامزات دامۋىندا سايقىمازاقتاردىڭ ءرولى وتە ىقپالدى بولعا­نىن جاقسى بىلەمىز. پات­شا سارايلارىنداعى سايقى­ما­­زاقتار ارقىلى نەبىر سايا­سي ويىندار, كوزقاراستار, قار­سىلىقتار اشىق ايتىلىپ جات­تى. اتالعان ءفيلمدى باس­قا دا تالداۋشىلار مىنا جايت­قا ەرەكشە نازار اۋدارا­دى, جالپى سايقىمازاقتىڭ ەن­تسيكلوپەديالارداعى انىقتا­ماسىن وقىعان بولساق, ول قاي­دان كەلە جاتقانى جانە قايدا بارا جاتقانى بەلگىسىز ادام. جالپى, بەتپەردەنى كەز كەلگەن ادام كيە بەرە مە؟ بالكىم ونى ىشكى جان دۇنيەسىندە ەش­تەڭە قالماعان, ايتار ويى, ۇستانىمى, مىنەزى, تۇلعاسى ءبىرجولا جوعالعان ادام كيەدى.

ارتۋر ىلعي كۇندەلىك تولتىرىپ جۇرەدى. ونداعى مىنا ءبىر سويلەمگە تاعى نازار اۋدارماۋ مۇمكىن ەمەس. «مەنىڭ ومىرىمنەن گورى ولىمىمدە كو­بىرەك ماعىنا بار» دەيدى ءبىز­دىڭ كەيىپكەر. ارتۋر فلەك ءوزى­نىڭ ىشىندەگى قاڭىراعان بوس كەڭىستىكتى نەمەن تولتىرا­رىن بىلمەي دال بولعان كىش­كەنتاي بالا ەدى. تاعى ءبىر فيلوسوف ايتادى, بالا ۇي­دەن ەشقانداي جىلۋلىق تاپ­پا­عاندا, ول كوشەنى ءوزىنىڭ ۇيى­نە اينالدىرا باستايدى. ار­تۋرعا ادامداردىڭ نازارى جە­تىس­پەيتىن. ونى ەشكىمنىڭ ەلە­مەيتىنى قينايتىن. ول سوندا دا قوقىسى بىقىپ جاتقان كوشەنى ءوزىنىڭ ءۇيى سانادى. ادام جالپى وزىنە نازار اۋدارتۋ ءۇشىن بارلىعىنا باراتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ارتۋر التەر ەگوسىنا سۇراقتى ىلعي بىلاي قويادى, بارلىق كىنارات مەندە مە, الدە قوعامدا ما؟ شىنىمەن, كىم كىنالى؟ بەس-التى ادامنىڭ ءولىمىن ار­قا­لاپ وتىرعان ارتۋر ما, ال­دە ميلليونداعان ادامدار­دى وسىن­داي دجوكەرگە اينال­دىرعان قوعام با؟

دجوكەردىڭ كۇلكىسى – جان­ايقاي داۋىسى. تىنىش­تىق­تى, قاتىپ قالعان قاعيدا­لار­دى, مىندەتتەۋلەردى, ستەرەو­تيپتەردى, شتامپتاردى بۇزعى­سى كەلگەن اششى داۋىس.

«كۇلە ءبىلۋ – ءومىر, كۇلدىرە ءبىلۋ – ونەر, كۇلكى بولۋ – ءولىم».

دجوكەر كۇلكىسى وسى كۇلكى­لەردىڭ قايسىنا جاتادى, جالپى؟ بالكىم ەشقايسىنا دا جات­پايدى.