پاراقور پەداگوگ قايدان شىعادى؟

«اقشا بەرىپ تە كوردىم»

قالاي ويلايسىز, ءدال وسى ءۋاج پەدا­گوگ­تى اقتاي الا ما؟ ەكىۇشتى ويدا قا­لار­سىز, بالكىم ءسوز تالاستىرۋعا, بار­لىق سا­لا­نى جايلاعان جەمقورلىق جا­يىن جەلەۋ ەتىپ لايىقتى ارگۋمەنت تە تابارسىز. بىراق مۇنداي مۇعا­لىم­دەر­دىڭ كوپ ەكەنىن اقتاۋعا كەلمەس. جاقىندا Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى «قازاقستان ۇستازدارى» اتتى 100 مىڭعا جۋىق جازىلۋشىسى بار اشىق توپقا قۇرالاي جول­دا­­سوۆا اتتى جەلى قولدانۋشى: «سالە­مەتسىزدەر مە؟ مەن مەكتەپكە جۇمىسقا تۇرا الماي ءجۇرمىن. بارلىق مەكتەپكە تۇيىندەمە تاستادىم. بىراق جاۋاپ جوق. اقشا بەرىپ تە كوردىم. ورتاداعى ادامدار جوق بولىپ كەتىپ, الدانىپ قالدىم. جۇ­مىسقا تۇرۋدىڭ ەندى قانداي امالى بار؟», دەپ جازىپتى.

دىمى قۇرىعان كەيىپكەرىمىز ايت­قان­داي, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بۇل باس­سىز­دىققا بالتا شابۋدىڭ ەندى قانداي اما­لى بار؟

«بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باع­­دارلاماسى: ءبىلىم يندەكسى 2019» زەرت­تەۋ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك ۇشتىك­تە تۇرعان اۋستراليادا مۇعالىم بولىپ ەڭ­بەك ەتۋ ءۇشىن ءسىز جۇمىس ىستەگىڭىز كەلەتىن شتات­تاعى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ تالاپتارى­نا ساي بولۋىڭىز كەرەك جانە ءتيىستى باقى­لاۋ ورگانىندا پەداگوگ رە­تىن­دە تىركە­لۋگە ءتيىسسىز. كوردىڭىز بە, باقىلاۋ ور­گانى ۇر­پاق تاربيەسىمەن اينالىسقىسى كە­لەتىن ادامنىڭ كىم ەكەنىن الدىمەن ءجىتى تەك­سەرەدى.

ال بىزدە قالاي؟ مۇعالىمدى جۇمىسقا مەك­تەپ ديرەكتورى الادى. پەداگوگ بولۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر ورگاننىڭ باقى­لا­ۋى­نان ءوتۋ قاجەت ەمەس. مىنە, ءبىز ءدال وسى جەردە جەمقورلىققا قولدان جول بەرىپ وتىرعان سەكىلدىمىز. سەبەبى ەلىمىزدە ءالى كۇنگە دەيىن مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قا­بىلدايتىن مەكتەپ ديرەكتورلارىن تاعايىنداۋ­دىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى جوق. ولار جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ شەشىمىمەن قىز­مەتكە قول جەتكىزەدى. ءبىر پروبلەما­دان سوڭ ەكىنشى پروبلەماعا تاپ بولامىز. ويتكەنى تۇيتكىلدىڭ تامىرى تە­رەڭدە. ءبىلىم سالاسىنداعى ءبىراز ماسە­لە­­نىڭ شەشىمىن تابۋعا, سونداي-اق ءدال وسى ءبىز كوتەرىپ وتىرعان جەمقورلىقتى جويۋ­عا, تىم بولماسا الدىن الۋعا ىقپال ەتە الار ءبىر قادام بار. بۇل – مەكتەپ دي­رەكتورلارىن تاعايىنداۋدىڭ تا­لاپ­­­تارىن كۇشەيتۋ, بىرىڭعاي ءتيىمدى جۇ­يە­سىن ەنگىزۋ. نەگە؟ ءوزىڭىز بىلەتىندەي, مۇ­عالىمدى جۇمىسقا الاتىن ادام – سول مەك­تەپ ديرەكتورى.

مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ەڭبەكاقىسى كەي مۇعالىمدىكىنەن تومەن

ماسەلەگە تۋرا قاراساق, پارا بەرەتىن مۇ­عالىم بار دەلىك, دەمەك الاتىن دا ديرەك­تور بولىپ تۇر عوي. سول سەبەپتى ما­سە­لە­نىڭ سالدارىن ەمەس, سەبەبىن وسى جەر­دەن ىزدەۋ كەرەك سەكىلدى.

ەلوردادا ورنالاسقان رايىمبەك باتىر اتىنداعى №50 قازعارىش مەكتەپ-لي­تسەيىنىڭ ديرەكتورى روزا بولاتاەۆا كەيبىر مەك­تەپ باسشىلارىنىڭ قىلمىستىق قا­دام­عا بارۋىنا جالاقىسىنىڭ ازدىعى سە­بەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

ء«بىز مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قابىل­دا­عاندا ءبىر ورىنعا ۇمىتكەر بولىپ تۇرعان پەداگوگتەردى اڭگىمەلەسۋدەن وتۋگە قاتار شاقىرامىز. اڭگىمە بارىسىندا مۇعالىم ماماندىعىن جانە ءدال ءبىزدىڭ مەكتەپتى تاڭداۋداعى ماقساتىن, قانداي جاڭالىق ەنگىزىپ, نە وزگەرتكىسى كەلەتىنىن سۇرايمىز. سودان سوڭ وسى سۇراقتارعا جاۋابىن جازدىرتامىز. سول ارقىلى ونىڭ ويىن, ويىنداعىسىن جۇيەلەپ جەتكىزۋ قابىلەتىن, سونداي-اق ساۋاتىن تەكسەرەمىز. ءوزى قاتە جازاتىن مۇعالىم بالالاردىڭ ساۋاتىن قالاي اشادى؟ كەيدە ءوزى قوبالجىپ وتىرعان ۇمىتكەردى دە ابىرجىتپاي, ءوزى­مىز­دىڭ دە ۋاقىتىمىزدى كوپ الماي سال­ماق­تى سۇراقتارعا جاۋاپ رەتىندە ءبىر ەسسە ەمەس, قاراپايىم ءومىربايانىن جازىپ بەرۋدى وتىنەمىز. باسقا دا تالاپتار بو­لادى, ارينە. ماسەلەن, ماتەماتيكا پانىنەن جوعارى سىنىپتارعا ساباق بەرەتىن مۇعالىمگە ەسەپ شىعارتامىز. مىنە, وسىنداي سىناقتاردان وتە العان ماماندى جۇمىسقا قابىلدايمىز. مەنىڭشە, مۇعالىم وزىنە, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن قابىلەتىنە سەنىمسىزدىكتەن پارا بەرۋى مۇمكىن. بۇل – شىندىعىندا پەداگوگيكالىق ەتيكاعا جاتپايتىن جات قىلىق, اۋىر قىلمىس. سوندىقتان وعان قانداي جاعدايدا دا, ءتىپتى جالاقىنى دا سىلتاۋراتىپ جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى ر.بولاتاەۆا.

ءيا, مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ الاتىن جالاقىسى جايىندا بۇعان دەيىن دە كوپ كوتەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ ديرەكتورلارىن اتتەستاتتاۋ جۇيەسى ەن­گىزىلىپ, ودان وتكەن جانە ءوزى­نىڭ بى­لىك­تى­لىگىن دالەلدەي العان وقۋ وشاق­تارى باسشىلارىنىڭ جالاقىسىنا بىلىك­تى­لىك دەڭگەيىنە قاراي 30-دان 100 پايىزعا دەيىن ۇستەمەاقى قوسىلادى.

بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمي­نيس­ترى اسحات ايماعامبەتوۆ (ۆيتسە-مينيستر كەزىندە) 2 جىلداي بۇرىن: «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, مۇعالىمدەردىڭ ۇستەمەاقىسى ءوسىپ وتىر. بىراق مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن ديرەكتور ورىنباسارلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىنا قاتىستى ماسەلە بار. ءبىز بۇل ماسەلەنى اتتەستاتسيا ارقىلى شەشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىر مەكتەپ ديرەكتورلارى ازاماتتىق قىزمەتكەرلەر رەتىندە ءۇش جىلدا ءبىر رەت اتتەستاتسيادان وتەدى. شاعىن مەكتەپ بولسا دا, ۇلكەن مەكتەپ بولسا دا, ءتىپتى ديرەكتوردىڭ ءتيىمدى جۇمىسىنا قاراماستان ونىڭ جالاقىسى وسپەيدى, ۇستەماقى جوق», دەگەن ەدى. مىنە, ەندى سول ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ جاتىر. بىراق بۇل مەكتەپكە مۇعالىمنىڭ جەمقورلىقسىز جۇ­مىسقا تۇرۋىنا كەپىلدىك بولا الا ما؟ مەكتەپ باسشىلارىنىڭ جالاقىسى وسسە, ولاردىڭ ءبارى پەداگوگتى پاراسىز جۇمىسقا قابىلدايدى دەگەن ءسوز بە؟

پەداگوگتەردى پورتالمەن ىرىكتەيدى

نەگىزىنەن تەك جالاقىنى وسىرگەننەن تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تۇبەگەيلى تارقاتىلىپ كەتپەسى انىق, ايتەۋىر جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا ءسوزسىز سەپ بولادى. الايدا وسى قاداممەن عانا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرا بەرسەك, ماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرعاننان وزگە ەشتەڭە ۇتپايتىنىمىز بەسەنەدەن بەلگىلى. سوندا تاعى قانداي امال بار؟ ونى, بىزدىڭشە, جاقىندا شىمكەنت قالا­سى­نىڭ اكىمدىگى قولعا العان سەكىلدى.

شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى شىڭعىس مۇقان: ء«بىلىم سالاسىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى جاعى بار. سىرتقى جاعى – ينفراقۇرىلىم مەن قۇرال-جابدىقتار. ىشكى جاعى – وقۋ باعدارلاماسى مەن ۇجىم. سىرتقى جاعدايىن تەز وزگەرتۋگە بولادى. مەكتەپ اپاتتى جاعدايدا بولسا, 1-2 جىلدا ورنىنا جاڭا مەكتەپ سالا الاسىز. ال ءبىلىم سالاسىنىڭ ىشكى جاعى, ياعني ءمانىن بۇلاي جىلدام وزگەرتە سالۋ قيىن. ءبىلىم سالاسىنىڭ ساپاسىن ارتتىراتىن بىردەن-ءبىر ادام – ساۋاتتى مۇعالىم. سوندىقتان مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىم-بىلىگى ءبى­لىم سالاسىنىڭ ساپاسىن ايقىندايدى. لايىقتى مۇعالىمدەر باسەكەلەستىك جاع­دا­يىندا تاڭدالادى. تامىز ايىندا hr-process.kz پورتالى ىسكە قوسىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە جاريالانعان 511 ورىندىق بايقاۋعا 692 ۇمىتكەر قاتىسىپ, 349 مۇعالىم تاڭداپ الدىندى. ولاردىڭ 133-ءى قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ, 17 مۇعالىم شە­تەلدە ءبىلىم العان. بۇل جۇيەگە با­لاباقشا تاربيەشىلەرى مەن كوللەدج مۇ­عا­لىمدەرىن ىرىكتەۋدى قوستىق. كەلەر جى­لى پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىك ساناتى وسى پورتال ارقىلى اتتەستاتسيالانادى», دەپ جازدى.

بىراق ۇمىتىنەن كۇدىگى باسىم جۇرەتىن قوعامدا ء«بىر عانا پورتالمەن پارانىڭ پروبلەماسىن شەشىپ تاستاۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن سىڭايداعى سەنىمسىز سوزدەر ايتىلدى. سوندا ش.مۇقان: «شىمكەنتتىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى بوس ورىندار وسى سايتقا جاريالانادى. قازىرگى تاڭدا 47 بوس ورىن تۇر. ماسەلەن, №23 مەكتەپكە تاريحشى, №115 مەكتەپكە اعىلشىن ءتىلىنىڭ مۇعالىمى, №129 مەكتەپكە دەفەكتولوگ, №57 مەكتەپكە ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى كەرەك. وسىلاي كەتە بەرەدى. الايدا پەداگوگيكالىق ديپلوم بولسا بولدى, جۇمىسقا الادى ەكەن دەپ ويلاپ قالماڭىز. تالاپ جوعارى», دەدى.

تالاپ جوعارىلاسا, ءتارتىپ ورالار. پورتال تاجىريبەسىن وزگە وڭىرلەرگە دە ەن­گى­زۋگە بولاتىنداي كورىندى. بىراق ءبارى­بىر مۇعالىمدەردى مەكتەپكە قابىل­داۋ­دىڭ شەتەلدىك تاجىريبەدەگىدەي جۇيە­لەن­گەن ارنايى بايقاۋى بولۋى كەرەك. بايقاۋدان تەك مىقتىلار عانا ىرىكتەلۋى ءتيىس. بايقاۋدىڭ ءوزى باقىلاۋدا بولعانى ءجون. جالپى ءبىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرى ءالسىز ەمەس ەكەنىن, كەرى­سىنشە ىقپالدى ەكەنىن وسى تۇستا دالەل­دەي الۋى قاجەت.

جاقىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستە­رى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اليك شپەكباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لىگىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە بەلسەندىلىك تانىتىپ جات­قانىن مالىمدەدى. ءيا, كەيىنگى كەزدە مينيسترلىك ۇبت-عا, «بولاشاق» حالىق­ارا­لىق باع­دار­لامالار ورتالىعى مەن بالا­باق­شا­عا بالانى ورنالاستىرۋعا قاتىستى جۇمىستاردى جۇيەلەۋدە اگەنتتىكپەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەدى. ۆەدومستۆو تارات­قان اقپاراتقا سۇيەنسەك, اگەنتتىك پەن ۇلت­تىق تەستىلەۋ ورتالىعى بىرلەسىپ جۇر­گىزگەن مونيتورينگتىڭ ناتيجەسىندە مەم­لەكەت 2,7 ملرد تەڭگە ۇنەمدەپتى. ال «بو­لاشاق» حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنا قاتىستى بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە جىل سايىن 1,3 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى ۇنەمدەلمەك.

جاقسى عوي, دەسە دە مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسقا تۇرۋ ماسەلەسىن دە اگەنتتىكپەن بىرلە­سىپ رەتتەسە, بايقاۋ نەگىزىندە قىز­مەت­­كە قابىلداۋدى جولعا قويسا, ءبىلىم ساپاسى قانشاما ەسە كوپ تابىسقا كەنەلەر ەدى-اۋ. ويتكەنى ساۋاتتى, قىلمىسقا بارمايتىن, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن كاسىبيلىگىنە سەنەتىن پەداگوگ قانا ءبىلىمدى, رۋحاني باي, جاڭا زاماننىڭ تالاپتارىنا ساي ۇرپاق تاربيەلەي الادى. ال اقشا بەرۋدى جانە الۋدى قالىپتى قابىلدايتىن پاراقور پەداگوگ قوعامعا قاۋىپتى لەكتى تاربيەلەپ شىعادى. بىلىمدەگى ورنى تولماس وراسان شىعىن وسى ەمەس پە؟