ونەر • 23 قازان، 2020

بەگاليندىك بەينەلەر

101 رەت كورسەتىلدى

قىلقالام ۇشىنداعى قيال-عاجايىپ الەم بۇل ەسىممەن بۇرىننان جاقسى تانىس دەپ ويلايمىز. ال ەندى بىلايعى جۇرت بەگالين بولمىسى تۋرالى، ونىڭ شىعارماشىلىق شتريحتارى تۋراسىندا كوپ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. جالپى، تانىمالدىق تالانتقا تۇساۋ بولماسا كەرەك. قاراعاندىلىق سۋرەتشى ايبەك كالەن ۇلى بەگاليننىڭ كارتينالارىنا ۇڭىلگەن سايىن ءبىز وسىنى اڭعارامىز. سۋرەتشىلەردىڭ شەبەرلىگى تۋراسىندا ايتىلعان تاماشا ءتامسىل بار: قاتارداعى قاراپايىم سۋرەتشى بەينەلەگەن ارۋعا ءسىز قاراپ تۇراسىز، ال ۇلى سۋرەتشىنىڭ حانشايىمى سىزگە قاراپ تۇرادى.

 

ءبىر قىزىعى، ايبەك قىلقالا­مىنان تۋعان قۇبىلىستارعا ۇزاق قاراپ تۇراتىن بولساڭىز، الدەبىر ۋاقىتتاردا سول قۇبىلىستار وزى­ڭىزگە اينالىپ كەتكەندەي كۇي كە­شە باستايسىز. بىرتە-بىرتە بەگالين ­بوياۋلارى سىزگە بۇرىننان تانىس سياقتى بولىپ شىعادى. مىنە، ونەر!

الەمدىك كەسكىندەمەلەردىڭ ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىن بويىنا سىڭىر­گەن ايبەك بەگالين باتىس پەن شى­عىستىڭ كوركەمدىك داستۇرلەرىن، ولاردىڭ كۇردەلى سيمۆوليكالارىن ءبىر ۋاقىتتا سينتەزدەي بىلەتىن سەزىمتال سۋرەتشى رەتىندە ءبىزدى وزىنە بىردەن باۋراپ اكەتتى. قاراپايىم قىلقالام شەبەرىنىڭ جۇمىستارىنا وسى تۇر­عىدان ءمان بەرمەي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ارقايسىسى جەكە الەم سىرلى بوياۋلار ءسىزدى وزىنە ءا دەگەننەن قاراتىپ الادى. جوعارىدا دا ايتقانىمىزداي، ونىڭ ۆيرتۋالدى تۋىندىلارىنا نەعۇرلىم ۇزاق قا­راساڭ، شىعارمانىڭ ماعىنا­سىنا، قۇپياسىنا سونشالىق تەرەڭ­دەي بە­رۋگە بولادى.

«امازونكا»، «جان»، «كوكپار»، «ۋاقىت ماشيناسى»، «ەدەم»، «مە­گاپوليس» سياقتى تۋىندىلا­رى اۆتوردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كور­سەتەتىن عاجايىپ ەڭبەكتەر. اتال­عان كارتينالارداعى سيمۆوليزم، مەتافورا، ونداعى ۋاقىت پەن كەڭىستىك ءسىزدى مىندەتتى تۇردە پىكىر­تالاسقا شاقىرادى. ەڭ باس­تىسى، بۇل بوياۋلارعا ءۇڭىلۋ ۇلكەن دايىندىقتى قاجەت ەتەدى.

سۋرەتشى قۇپياسىنىڭ ءوزى سون­دا، ونىڭ ەڭبەكتەرىندەگى كوپ ورنەكتەر كونە رامىزدەرگە سۇيە­نەدى، ال ەندى ونداعى بەينەلەرگە تەرەڭ ۇڭىلەتىن بولساڭىز ادامزات تاريحىنىڭ تىل­سىم قاتپارلارى جاسىرىنعان ارحەتيپتەرگە، ماڭگى قۇپيا تاقى­رىپتارعا تاپ بولاسىڭ.

ماسەلەن، «ەركەك پەن ايەل» كار­تيناسىنان ەر مەن ايەلدىڭ باس­تاپقى ارحەتيپىن بايقاساڭىز، عا­رىش تۋرالى ميف موتيۆتەرىنەن كوبىنە كەمە وبرازىن كوپ كورەسىڭ. كەمە – ادامزات باستاۋىنداعى كونە ارحەتيپتەردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. كەمە – وزگەرىس ارحەتيپى. دۇنيەنىڭ جاڭارۋ جىرى دا وسى كەمە تۋرالى كوپتەگەن اڭىز-اپسانامەن تىكەلەي بايلانىستى. بەگالين بۇل رەتتە «ارمان كەمەسى» سياقتى كار­تينالاردى وسى تاقىرىپتار نەگى­زىندە ءوز زەرتحاناسىنا وزەك ەتەدى.

جالپى، ايبەك پولوتنولارىندا ابستراكتىدەن اقيقاتقا، نەومودەرن­نەن داستۇرگە وڭاي كوشىپ جۇرە بەرۋگە بولادى. ونىڭ «ومىردەن ءمان ىزدەگەن ادام»، «كوشپەندىلەر»، «اقىل-وي» سياقتى كارتينالارىنا قاراپ وتىرىپ اۆتوردىڭ ۋاقىتپەن قالاي ۇندەستىك تاپقانىنا ەرىكسىز تاڭعالاسىڭ. بەگالين بەدەرلەگەن ۋاقىت پەن ءبىزدىڭ ۋاقىتتىڭ ارا­سى جەر مەن كوكتەي ەكەنىن بى­لە تۇرىپ، ەكى كەڭىستىك اراسىن ءبو­لىپ تۇرعان ەشقانداي كەدەرگى جوق­تىعىن سەزىنەتىنىڭ عاجاپ. بۇل سۋ­رەتشى تالانتىنىڭ تاماشا نا­تيجەسى ەمەي نەمەنە؟! ۋاقىت تۋرالى ايبەك سۋرەتشىنىڭ ءوزى دە: ء«بىز مىنا الەمگە اسەر ەتە الاتىن جالعىز رەسۋرس ول – ۋاقىت»، دەپ تاماشا ءتۇيىن ايتادى.

سونداي-اق ءبىزدىڭ بۇگىنگى كە­يىپ­كە­رى­مىزدىڭ شىعارماشىلىق الە­مىنەن ەتنومادەني ماسەلەلەردىڭ دە مايلى بوياۋلارىن كوپ كەزدەستىرۋ­گە بولادى. «سۇلتان بەيبارىس»، «تات­تىمبەت»، «بۇركىت»، «كوكپار»، «كۇرەس»، «كوشپەندىلەر» سىندى كارتينالاردان كونە تۇركى الەمىنىڭ باي تاريحىن، ولاردىڭ كۇرەسكەر رۋحىن، شەرلى شەجىرەسىن بويىندا قازاق قانى بار كەز كەلگەن قاراكوز ۇعادى.

وسى جەردە ەرەكشە ايتا كەتەتىن ءبىر جايت، بەگالين قىلقالامىندا­عى قىلقۇيرىقتاردىڭ وبرا­زى ەش­قانداي سۋرەتشىدە بۇرىن-سوڭدى ­كەزدەسپەگەن تىڭ جاڭالىقتارعا تولى. كەسكىندەمەشىنىڭ كەنەپ­تە­رىندە كىسىنەگەن كوكمويناق تۇل­پارلار جاي عانا جانۋار ەمەس، ۇلى دالا توسىندە مىڭداعان جىلدار بويى بيلىك قۇرعان، جارتى الەمنىڭ تاريحىن بولات تۇياقتارىمەن جازعان تۇلپارلاردىڭ رۋحى اتوي سالىپ جاتقان سياقتى اسەر قالدىرادى. ولاردىڭ دۇنيەنى كوشىرىپ كىسىنەگەن داۋسىن كارتينانىڭ الدىندا تۇرىپ ەستىمەۋ مۇمكىن ەمەس. ويىڭا اقىن جاركەن بودەشتىڭ «قۋ باس اتى» تۇسەدى.

و، قۋ باس ات،

قۋ باس ات.

قۋ باس ات.

تولارساعىڭمەن تۋسىرىلعان

قۇمدى اساپ.

و دۇنيەدەن كىسىنەشى، كۇمبىرلەپ،

بۇ دۇنيەدە قالايىن مەن مىڭ جاساپ.

بەگاليننىڭ بايشۇبارلارى – ءبىز­دىڭ بولمىسىمىز. اتا تاريحى­مىزدىڭ التىن باستاۋىنان سۋ ىش­كەن ارعىماقتاردان ايبارلى رۋح، اسقاق مىنەز اڭعاراسىڭ!..

ءسوزىمىزدىڭ باسىندا دا ايتىپ كەتتىك، ايبەك بەگالين كەسكىن­دە­مەلەرىندەگى نەگىزگى باعىتتار رەاليزم، فانتاستيكالىق رەاليزم، نەو­مودەرن. ونى سۋرەتشىنىڭ كارتينالارىمەن «جەكسەنبى» جانە «ۋاقىت ماشيناسى» روك-توپتارىنىڭ DVD ديسكىلەرى بەزەندىرىلگەنىنەن-اق باي­قاۋعا بولادى. فيلوسوفيالىق جا­نە مورالدىق-ەتيكالىق وزەكتى ما­سەلەلەرگە ارنالعان «بەگاليگرافيا» تەحنيكاسىندا گرافيكالىق سە­ريالار سىزعان، قازىرگى بەلگىلى اۆ­تورلاردىڭ شىعارمالارىنا يل­ليۋس­تراتسيالار جاساعان، تاريحي جانە ميفولوگيالىق تاقىرىپتارعا كارتينالار جازعان، تاريحي جا­نە­ زاماناۋي قايراتكەرلەردىڭ پورت­­رەتتەرىن سالعان سۋرەتشىنىڭ ەڭ­بەك جولى ءونىمدى دە ومىرشەڭ دەر ەدىك. تۋىندىلارى كسرو بۇكىل­وداقتىق كوركەمونەر اكادەمياسى ديپلوم جۇمىستارىنىڭ كورمەسىندە، رەپين اتىنداعى لەنينگراد كوركەم اكا­دەميالىق ينستيتۋتىنىڭ بۇكىل­وداقتىق اكادەميالىق ەڭبەكتەر كورمەسىنە قويىلعان كەسكىندەمەشى بەگالين ءبىز ءۇشىن كەمەل تالانت.

1

بۇل اتاپ وتكەن باعىتتاردان بولەك ا.بەگالين پوەتيكالىق پەي­زاجداردىڭ دا اۋىلىنا ات شالدىرىپ تۇرادى. ونىڭ ادەمى ناتيۋرمورتتارىنان ناعىز تالانتقا ءتان تازالىق لەبى ەسەدى.

ا.بەگالين ءوزىنىڭ ىشكى كۇيىن «جان» كارتيناسىندا بارىنشا جەتكىزگىسى كەلەدى. كارتيناعا قا­راپ تۇرساڭىز ونىڭ قاناتتى پە­گاس سياقتى قاستەرلى جانى دۇ­نيە­­نىڭ ۇستىمەن ۇشىپ بارا جات­قان­داي كورىنەدى، بۇكىل الەمدى قۇ­شاقتاعىسى كەلگەن تالانتتىڭ تاع­دىرىن تانيسىڭ!..

ايبەك بەگالين قازىرگى ەلوردامىز، بۇرىنعى تسيلينوگراد قا­لاسىندا دۇنيەگە كەلگەن تاڭ­عا­جايىپ تۋىندىگەر. 1963 جىلى 13 قىركۇيەكتە ءومىر ەسىگىن اشقان سۋرەتشى تۋرالى قىسقاشا ايتا كەتسەك، ن.ۆ. گوگول اتىنداعى الماتى كوركەم ۋچيليششەسىن 1983 جىلى، ۆ.ي.سۋريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كوركەم ينستيتۋتىنىڭ گرافيكا فاكۋلتەتىن 1989 جىلى تامامداعان. كەسكىندەمەشى-سۋرەت­شى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋ­­رەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى، كور­­كەمونەر اكادەمياسىنىڭ كور­رەسپوندەنت-مۇشەسى دەگەن ءبىر­لى-جارىم اتاعى بولماسا بۇل كەيىپ­كەرىمىزدىڭ ءبىز ويلاعانداي ماقتاۋ-ماراپاتى كوپ ەمەس.

ارينە كەز كەلگەن تالانت ماق­تاۋ-ماراپاتتان الدەقايدا بيىك جا­ر­ا­تىلاتىنى بەلگىلى. ۋيليام شەكسپير «مەن ءاردايىم ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەمىن، نەگە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟ سەبەبى مەن ەشكىمنەن ەشتەڭە كۇتپەيمىن، كۇتۋ ادامدى اۋرۋعا شالدىقتىرادى. ارزان اتاقپەن ءوزىمنىڭ قىمبات ونەرىمدى قورلاعىم كەلمەيدى» دەپتى.

ايبەك بەگاليننىڭ قاراپايىم قوڭىر تىرشىلىگىنەن ءبىز وسىنداي بەكزات بولمىستى اڭعاردىق.

1

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:52

قوسشىدا جاڭا مەكتەپ اشىلادى

ءبىلىم • بۇگىن، 16:25

ۇقساس جاڭالىقتار