جادىگەر • بۇگىن, 08:38

جوعالىپ تابىلعان سۋرەت

10 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

مىنا ءبىر كوپكە تانىمال سۋرەت 1921 جىلى 5 مامىر كۇنى تاشكەنت قالاسىنىڭ قاراپايىم شايحاناسىندا ءتۇسىرىلىپتى. بەينەدە وزبەكشە كيىنگەن ءۇش ادام وتىر. بۇلار سول تۇستاعى قازاقتىڭ بەتكە ۇستار ارىستارى. ورتادا وتىرعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلى. وعان قورقور تۇتاتىپ بەرىپ جاتقان – عازىمبەك ءبىرىمجان ۇلى. ال وڭ جاقتا اق شاينەكتەن شاي قۇيىپ بەرۋشى – احمەتسافا يۋسۋپوۆ.

جوعالىپ تابىلعان سۋرەت

بۇل فوتو تۋرالى م.دۋلات ۇلىنىڭ ارتىندا قالعان اسىل تۇياعى گۇلنار اپاي مىرجاقىپقىزىنىڭ ەستەلىگى بار. وندا: «پاپام 1920 جىلدارى تاشكەنتكە كەلىپ, تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورگانى «اق جول» گازەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن تۇستا شاھار تۇرعىندارى, ونىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ پىكىرلەس, قالامداستارى, باۋىرلاستارى ءبىر-ءبىرىن جاقىن تارتىپ سىيلاسىپ تۇرىپتى. «وزبەك حالقى مەيماندوس, كەڭپەيىلدى, وتە سىپايى, ادامدى تەز باۋراپ اكەتەتىن مايدا ءتىلدى جاندار» دەپ ايتىپ وتىراتىن پاپام. پاپام سۋرەتكە تۇسكەندى ءتاۋىر كورەتىن, ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىر كۇنى وزبەك جولداستارى: «ميرياكۋب افەندى, قىزىق بولسىن, سىزدەر شايحانتاۋىردە كەيىفلەنىپ قورقور تارتىپ, جايىلعان داستارقان باسىندا كوك شاي ءىشىپ, عازىمبەك, احمەتسافا مىرزا ۇشەۋىڭىز گاپلاشىپ وتىرعانداي سۋرەتكە ءتۇسىپ, بىزگە ەسكەرتكىش ەتىپ قالدىرىڭىز دەگەن سوڭ وسى سۋرەتتى قالدىرعان ەكەن. سۋرەتتىڭ تومەنگى جاعىنا پاپام ءوز قولىمەن «وسارتيۆشيەسيا كيرگيزى ۆ چايحانە, 5.V.1921 گ.» دەپ جازىپتى. وزبەك سالتى بويىنشا شاپان كيگەن ادام موينىن جاپپاي, ءتوسىن اشىق ۇستايدى ەكەن. ونى بىلەتىن عازىمبەك ءبىرىمجانوۆ پەن احمەتسافا يۋسۋپوۆ وسى سالتتى ساقتاپتى. ال پاپامنىڭ كويلەگىنىڭ جاعاسى شاپانىنىڭ ىشىنەن كورىنىپ تۇر. وسى جا- يىندا پاپام: «قاسىمداعى عازىمبەك پەن احمەتسافا ءبارىن اڭعاراتىن جاستار ەمەس پە, مەنىڭ ەسىمە سالماعاندىقتان وزبەكشە كيىنگەنىممەن قازاقتىعىم ءبىر بۇيىرىنەن بۇلتيىپ كورىنىپ تۇرعانىن كورمەيسىڭدەر مە؟», دەپ ءماز بولىپ, قارقىلداپ كۇلەتىن», دەپ جازىپتى (عازىمبەك ءبىرىمجانوۆ. شىعارمالار جيناعى. – الماتى: 2021 ج. 180-ب).

قىسقاسى, بۇل سۋرەت – تورعاي توپى­را­عىنان شىققان ءۇش ازاماتتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جاقىندىعىنىڭ, دوستىعىنىڭ بەلگىسى ىسپەتتى. ول كۇندەر تۋرالى الاش ارىسىنىڭ قىزى گۇلنار اپامىز: «عازىمبەك اعا بەس-التى جاستاعى مەنىڭ شۇلدىرلەگەن ءتىلىمدى قىزىق كورىپ, ونى-مۇنى ايتقىزىپ, سويلەتە بەرەدى ەكەن. «مىنا گۇلناردىڭ مۇرنى ءبىزدىڭ ارعىندارعا تارتپاعان, ءسىرا, تۇندە تىستەپ تاستاۋىم كەرەك شىعار», دەپتى. مەن اعانىڭ ءسوزىن شىن كورىپ, بۇركەنىپ ۇيىقتاپ قالىپپىن. ەرتەڭىنە ويانا: «ماما, ماما, مۇرنىم وزىمدە», دەپ قۋانىپپىن» دەپ جازادى.

وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارى زامان وزگەرەدى. «قازاعىم دەگەندە جۇرەك مايىن شام قىلعان» (س.تورايعىروۆ) ارىستاردىڭ باسىنا كۇن تۋادى. الدى تۇرمەگە قامالىپ, كوبى جازىقسىز اتىلدى.

سودان بەرتىندە مىرجاقىپ اتامىزدىڭ جارى عانيجامال (گايا) ءوزى دۇنيەدەن وتەرىنەن ءبىر تاۋلىك بۇرىن, ياعني 1940 جىلى 15 قىركۇيەك كۇنى 25 جاستاعى جالعىز قىزى گۇلناردى شاقىرىپ الىپ: «گۇلنار, سەنىڭ كوڭىلىڭە قاراپ, ايتار ءسوزىمدى كەيىنگە قالدىرا بەرۋشى ەدىم, سونىڭ رەتى بۇگىن كەلگەن سياقتى, سەن مەنى تىڭدا!  ءسوزىمدى جادىڭا مىقتاپ ساقتا! مەنىڭ ءحالىم ءبىتتى. سوڭىمدا جالعىز قالىپ باراسىڭ. سۇيەنەر كىسىڭ دە جوق. بىراق قولىڭ اۋزىڭا جەتتى. مىرجاقىپتىڭ مۇراگەرى سەنسىڭ. پاپاڭنىڭ كيىم­دەرىن, قۇجاتتارىن, سۋرەتتەرىن قولىڭ­نان شىعارىپ الماي ساقتا!» دەپ اقىر­عى وسيەتىن ايتىپ, قولىنداعى ساقيناسىن سىپىرىپ الىپ, قىزىنىڭ ساۋساعىنا كيگىزەدى دە ءبىر دۇركىن تەرەڭ دەم الىپ, باقيعا اتتانعان ەكەن («جۇلدىز» جۋرنالى. 2015. №10. 172 - ب).

وسى وقيعادان كەيىن گۇلنار اپامىز اكە مۇراسىنان كوز جازىپ قالماۋ ماقساتىندا قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەپ باققان. «بۇل قۇندى دۇنيەلەر ءوز قولىمدا تۇرسا, تىمىسكىلەگەن بىرەۋلەردىڭ قىرىنا شالىنىپ, ايىرىلىپ قالارمىن» دەگەن كۇدىك­پەن, شىمكەنتتە تۇراتىن اناسىنىڭ ۇل­كەن اپاسى سارا مەن اكەسىنىڭ باجاسى اح­مەتسافا يۋسۋپوۆتىڭ قىزى – ءوزىنىڭ بو­لەسى لايلىگە ساقتاپ بەرىڭدەر دەپ اماناتتايدى.

كەيىن, شامامەن 1960 جىلدارى بولسا كەرەك, گۇلنار اپامىز ناعاشى اپاسى مەن بولەسىنە ساقتاۋعا بەرگەن جادىگەر­لە­رىن الۋعا بارادى. «ساقتاۋعا بەرگەن دۇنيە­لەرىمنىڭ ءتىزىمىن كورسەم, اكەمنىڭ «ازامات» اتتى ولەڭدەر جيناعى جانە ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تار جول, تايعاق كەشۋ» كىتابىنىڭ 1927 جىلى شىققان العاشقى نۇسقاسى, سونىمەن قاتار اكەمنىڭ 1921 جىلى دوستارىمەن (عازىمبەك, اح­مەتسافا) بىرگە تۇسكەن وسى سۋرەتى جوق بولىپ شىقتى. تۋىستارىنا قاتتى رەن­جىدىم, اسىرەسە سۋرەتتىڭ جوعالعانى جانىما باتتى» دەپ جازىپتى اپامىز كەيىنگى ەستەلىكتەرىندە.

ۇزدىكسىز ىزدەستىرۋدىڭ ناتيجەسىندە گۇلنار مىرجاقىپقىزى 1985 جىلى شىمكەنتتە تۇراتىن بولەسى سەرىك يۋسۋ­پوۆتىڭ ۇيىنەن مىنا فوتونى تاۋىپ الىپتى. «قۋانعانىم سونشالىق, سول جەردە سۋرەت­تى فوتوستۋدياعا بارىپ بىرقانشا نۇسقا كوبەيتىپ, تۇپنۇسقاسىن ءوزىم الدىم دا, كو­شىر­مەلەرىن تۋىسقاندارعا تاراتىپ بەردىم», دەپ ەسكە الىپتى اپامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

كوكشە كوشەتىمەن كورىكتى

تالبەسىك • بۇگىن, 08:55

جارىس كۇندەلىگى

سپورت • بۇگىن, 08:52

ءابىشتىڭ قولتاڭباسى

ميراس • بۇگىن, 08:50

ومىرزاقتىڭ ونەگەلى جولى

رۋحانيات • بۇگىن, 08:48

سۋ سۇزگىلەرى وندىرىلەدى

عىلىم • بۇگىن, 08:45

«ءداريدايلاپ» جىر توككەن

رۋحانيات • بۇگىن, 08:43

ءان-امانات

تۇلعا • بۇگىن, 08:40

جوعالىپ تابىلعان سۋرەت

جادىگەر • بۇگىن, 08:38

ادەبيەت باپكەرى

ادەبيەت • بۇگىن, 08:33

ەڭبەك داڭقى الاسارمايدى

ەڭبەك • بۇگىن, 08:22