وسىنداي ماعىنالى دا ءماندى ءىس-شارانىڭ ءبىرىن جاقىندا قاراتوبە اۋدانى ۇيىمداستىردى. «مۇحيت بابا ىزىمەن» اتتى تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديتسيا اياسىندا اۋدان دەلەگاتسياسى اقتوبە وبلىسىنىڭ قوبدا جانە ويىل اۋداندارىنا باردى.
ء«بىزدىڭ بۇل ساپارىمىزدىڭ ماقساتى – مۇحيت مەرالى ۇلىنىڭ مول مۇراسىن ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق ونەردى دارىپتەۋ جانە وڭىرارالىق مادەني بايلانىستى نىعايتۋ» دەگەن ەدى دەلەگاتسيانى باسقارىپ بارعان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى عابيت عازيەۆ. شىنىمەن دە اۋى-لى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان كورشىلەس ءوڭىردىڭ ءبىر-بىرىمەن وسىلاي ەتەنە ارالاسۋى, ونەر الماسۋى ەرتەدەن كەلە جاتقان ءۇردىس ەكەن.
وسى ساپاردا باتىسقازاقستاندىق ءداستۇرلى ءانشى, مادەنيەت قايراتكەرى ساعادات راحمەتجانوۆپەن ءبىر كولىكتە وتىرىپ, ايگىلى ءانشىنىڭ ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى تالاي سىرعا قانىق بولدىق. مۇحيت ءان مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى بولعان عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ سوڭعى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى ساعادات اعانىڭ ءوزى دە مۇحيت مۇراسىن دارىپتەپ, ءدال وسىنداي ونەر ساپارىنا تالاي شىققان ەكەن.
– مۇحيت ءانشىنىڭ ومىرىندە بۇرمالانعان تۇستارى كوپ بولدى عوي. مىسالى: «مۇحيتتا مال دەگەندە جالعىز سيىر, بولادى باسپاعىمەن ەكەۋ بيىل» دەگەن جولداردى ايگىلى ءانشىنىڭ شىعارماسى دەپ جۇردىك. باي-بالپاڭنان بەزگەن, جارلى-جاقىبايدى جاقتاعان كەڭەس زامانىنىڭ تالابى سولاي ەدى عوي. بۇل جولداردى عارەكەڭ – عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ امالسىز ايتتى. ايتپەسە حان-تورەنىڭ تۇقىمى, ءۇش جۇزدەن ءان وزدىرعان سال مۇحيت كەدەي بولدى دەگەنگە كىم سەنەدى؟ قازىردىڭ وزىندە ساحناعا ەندى شىققان جاس ءانشىنىڭ ءوزى از ۋاقىتتان كەيىن تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەي, بايىپ شىعا كەلمەي مە؟ ونەردى سىيلايتىن قازاق قاۋىمى ونەرپازدى ارقاشان كوككە كوتەرگەن. مۇحيت تا اۋقاتتى بولعان, – دەيدى ساعادات راحمەتجانوۆ.
اۋەلى ماڭداي تىرەگەن جەرىمىز – اقتوبە اۋدانىنىڭ قوبدا اۋدانى. ەكى اۆتوبۋس, بىرنەشە كولىكپەن كەلگەن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن قوبدا اۋدانىنىڭ اكىمى ىزگىلىك دوسمۇرات ۇلى باستاعان وكىلدەر جىلى قارسى الدى. كەزدەسۋ كەزىندە اۋدان باسشىسى بۇل باستامانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, مۇحيت مەرالى ۇلى مۇراسىن ۇلىقتاۋ ۇرپاق پارىزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وڭىرلەر اراسىنداعى مادەني-رۋحاني بايلانىستى دامىتۋعا باعىتتالعان مۇنداي يگى شارالاردى ءاردايىم قولدايتىنىن ايتتى.
باتىسقازاقستاندىق مەيماندار قوبدادا قازاقتىڭ قاھارمان قىزى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويىپ, جەرگىلىكتى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىمەن تانىستى. وسىلايشا, كورشى ءوڭىردىڭ تاريحي تۇلعالارى مەن مادەني مۇراسى جونىندە جان-جاقتى اقپارات الدى. كەزدەسۋدىڭ شارىقتاۋ شەگى – «قاراتوبەم – ءان مەن جىردىڭ ورداسى» اتتى كونتسەرتتىك باعدارلاما بولدى. كەش مۇحيت مەرالى ۇلىنىڭ «زاۋرەش» انىمەن اشىلىپ, حالىقتىق ۇلت اسپاپتار وركەسترى, ءداستۇرلى انشىلەر مەن جاس ونەرپازدار قازاقتىڭ باي مۋزىكالىق مۇراسىن كەڭىنەن ناسيحاتتادى.
مۇحيت اندەرىن قوبدا ءوڭىرى ەرەكشە ءسۇيىپ تىڭدايدى ەكەن. ايتپاقشى, ايگىلى «اينامكوز» ءانى ءدال وسى قوبدا وڭىرىندە, قۇرالاي ەسىمدى سۇلۋعا ارنالعان كورىنەدى. باسىنان اياعىنا شەيىن ليريكاعا تولى, ەشبىر قايعىنىڭ ۇشقىنى جوق, سۇيگەنىن, جاقسى كورگەنىن ساعىنعان اۋەنگە تۇنعان وسى شىعارمانى الەكساندر زاتاەۆيچ «اينامكوز» – ۇلكەن, جىلى جۇرەكتەن شىققان ءان» دەپ باعالاعان ەكەن.
زاتاەۆيچ دەمەكشى, «قازاقتىڭ مىڭ ءانى» ەڭبەگىندە زەرتتەۋشى مۇحيت اندەرىن بارىنشا جيناپ, العاش رەت كاسىبي باعا بەرگەن. «مۇحيت – قازاقتىڭ بايانى» دەگەن تەڭەۋ ءدال وسى زاتاەۆيچتەن قالعان.
«بايان اسپابىندا ورتا ەسەپپەن 200-دەن 260-قا دەيىن تۇيمە بولادى. ياعني بايان اسپابى وسىنشا دىبىس شىعارىپ, كۇردەلى مۋزىكالىق كومپوزيتسيالاردى ويناۋعا قابىلەتتى. مۇحيت مەرالى ۇلىنىڭ دا كاسىبي شەبەرلىگىن زاتاەۆيچ وسىلاي باعالاپ تۇر عوي. قازاقتىڭ باسقا ەشبىر ءانشى-كومپوزيتورىنا زاتاەۆيچ مۇنداي باعا بەرمەگەن» دەيدى ساعادات راحمەتجانوۆ.
كەلەسى ات باسىن تىرەگەن جەرىمىز تاريحى تەرەڭ ويىل كەنتى بولدى. كەزىندە ايگىلى كوكجار جارمەڭكەسىنىڭ ورتالىعى بولعان, عاسىر باسىندا كۇنباتىس الاشوردا – ويىل ءۋالاياتىنىڭ تىرەك مەكەنى ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن ەرەكشە قۇرمەتپەن قارسى الدى. بۇل جەردە دە ويىل اۋدانىنىڭ اكىمى اسقار قازىباەۆ ءوزى باس بولىپ, قاراتوبەلىك ونەرپازدارعا قۇراق ۇشا قىزمەت ەتتى. بۇل جەردە دە جەرگىلىكتى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كونفەرەنتسيا جانە مازمۇندى كونتسەرت ۇيىمداستىرىلىپ, مۇحيت مۇراسى مەن ۇلتتىق ونەردىڭ تاعىلىمى كەڭىنەن ناسيحاتتالدى.
قازاق «ونەردە جوق شەكارا» دەيدى. شىنىمەن دە قاراتوبەدە تۋىپ-وسكەن مۇحيتتىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرى اقتوبە وڭىرىمەن قابىسىپ, ارالاسىپ جاتىر. بايتاققا جاقسى تانىس ايگىلى «زاۋرەش» ءانى دە وسى ىرعىزدا جاساعان زاۋرەش قىزعا ارنالعان.
«ۋا, زاۋرەش, سەنىڭ ءۇشىن
ەلدەن كەلدىم,
باياعى ءوزىڭ وسكەن جەردەن كەلدىم.
سەن نەگە مەن كەلگەندە
تەبىرەنبەيسىڭ,
يىسكەپ ءبىر سۇيەيىن دەگەن ەدىم؟»
دەپ كەلەتىن «زاۋرەش» ءانى – قازاقتىڭ جوقتاۋ اندەرىنىڭ ىشىندە شوقتىعى بيىك شىعارماسى, قامىرىقتى قايعى, رەكۆيەم ەمەس پە؟
وسى ساپاردا ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, تاريحشى جاڭابەك جاقسىعاليەۆ ءانشى-كومپوزيتوردىڭ ءومىر جولى, شىعارماشىلىعى, ۇرپاقتارى تۋرالى دەرەككە تولى اڭگىمەسىمەن جينالعان جۇرتتى كوپ اقپاراتقا قانىقتىردى. قاراتوبە اۋدانى كوركەمونەرپازدارىنىڭ «قاراتوبەم ءان مەن جىردىڭ ورداسى» كونتسەرتتىك باعدارلاماسى تىڭداعان جاندى بەيجاي قالدىرمادى. اسىرەسە ء«مولدىر بۇلاق» ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشىلار مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى امىرە امانگەلدى, كەمەڭگەر تەمىربەك, مانسۇر ولجاعالي جانە جانايىم عادىلشە ورىنداعان اندەر حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. «پاي, شىركىن, مۇحيتتىڭ ءىزباسارلارى بار ەكەن! مۇحيت تۋعان توپىراق ءالى دە تالانتتارعا كەندە ەمەس ەكەن!» دەپ تاڭداي قاقتى كوپشىلىك.
ارينە, ايگىلى ءانشى-كومپوزيتوردىڭ مەرەيتويى بەس-ون جىل ارالاتىپ ءالى تالاي كەلە بەرەدى. ال حالىقتىڭ تانىمىن جاڭعىرتىپ, اسىل ونەردى ناسيحاتتاۋ, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىندا ماڭگى ءتىرى ۇستاۋ ءاردايىم مىندەت بولسا كەرەك. مۇحيت بابا ىزىمەن ءجۇرىپ, ۇلتتىق ونەردى توبەگە كوتەرگەن ەكسپەديتسيا ماقساتىنا جەتتى دەپ وي تۇيدىك.
باتىس قازاقستان وبلىسى
