«تۋعان جەر» باعدارلاماسىندا ايتىلعان جۇرەك تەبىرەنتەر تاماشا ۇعىم تالاي جاننىڭ كوڭىلىنىڭ تەرەڭ ءبىر تۇكپىرىندە قالعىپ كەتكەن سەزىمدەردى وياتقانى انىق. ءبىر بۇيىرىندە ەلگە دەگەن سارىتاپ ساعىنىش بۇعىپ جاتقان قانشاما ازاماتتار ءوز اۋىلىنا, اتامەكەنىنە كومەك قولىن سوزىپ, كوركەيۋىنە اتسالىسىپ جاتىر. ماسەلەن, وتكەن جىلى وبلىستا 583 الەۋمەتتىك باستاما كوتەرىلىپ, ءبىلىم مەن ەكولوگيا, ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋ, تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قالپىنا كەلتىرىپ, مادەنيەت وشاقتارىن سالۋ جانە جوندەۋ باعىتىندا 5,3 ملرد تەڭگە قارجى يگەرىلدى. بۇل ەل دەگەندە ەت جۇرەگى ەلجىرەپ تۇراتىن ابزال نيەتتى ازاماتتاردىڭ تۋعان جەرىنىڭ كوركەيۋىنە قوسقان قوماقتى ۇلەسى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز, كوكتەرەك اۋىلىنىڭ تۋماسى, وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن, ءىسى وڭىنان وڭعارىلعان كاسىپكەر جۇماعۇل جولدىقوۆ وتكەن جىلى كىندىك قانى تامعان كوكتەرەك اۋىلىن كوركەيتۋگە 10 ملن تەڭگە قاراجات جۇمساپتى. بۇل ءبىر جولعى قولعابىسى. اتالمىش باعدارلاما قابىلدانباي تۇرىپ, 4-5 جىل بۇرىن اۋىل ىرگەسىندەگى كيەلى جەر ساناتىنداعى اۋليەتاستى قورشاپ, ماڭايىن اباتتاندىرىپ, بىتەلىپ قالعان بۇلاق كوزدەرىن اشقاندىعىن ءبىلۋشى ەدىك. وسى جولى دا 5 ملن تەڭگە قاراجات جۇمساعان.
اۋەلى اۋليەتاس تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. اۋىلدىڭ تاپ ىرگەسىندەگى, قوزىكوش جەردە سەمىز جىلقىنىڭ قارتاسى ءتارىزدى بۇيرا-بۇيرا ساندىق تاستارى ءبىر-بىرىنە جىمداسا قالانىپ, ۇيىرىلە كوتەرىلگەن اۋليەتاس تۇر. ىقىلىم زاماننان بەرى قاسيەت دارىعان, كيە بىتكەن جەر ساناتىندا. تەك سوڭعى جىلدارى ەل جادىنان سول ءبىر قاسيەتى ۇمىت بولا باستاعانداي. كەلگەن ادام بوساعان بوتەلكەنى, تەمەكىنىڭ تۇقىلىن, ازىق-ت ۇلىكتىڭ قالدىعىن تاستاپ ىبىرسىتىپ جىبەرگەن. جولساپارعا شىققاندا كورىپ, قۇلاققاعىس ەتكەنبىز.
– وسى جاي جانىما تىنىشتىق بەرمەدى, – دەيدى جۇماعۇل جولدىقوۆ, – ءبىر كۇنى تاڭ الدىندا كولىگىمە ءمىندىم دە, اۋليەتاسقا باردىم. كوپ ويلاندىم-تولعاندىم, كەلەسى كۇنى ءوز كاسىپورنىمنىڭ جۇمىسشىلارىن, قىرۋار تەحنيكانى اكەلدىم دە, تازالاپ شىقتىم. شوقىنىڭ ەتەگىندە بۇرىن بۇلاق بولاتىن, كەيىن كەڭشاردىڭ ساۋىن سيىرلارى تۇردى دا, بۇلاق كوزى بىتەلىپ قالدى. سول جەردى تراكتورعا اشقىزىپ ەدىم, ءموپ-ءمولدىر بۇلاقتىڭ سۋى اتقىلاي جونەلگەنى. مۇنداي قۋانباسپىن.
قازىر بۇل بۇلاق ەل جايىن ويلاعان كاسىپكەردىڭ قۇرمەتىنە «جۇماعۇل بۇلاعى» دەپ اتالادى ەكەن. اۋىلدىڭ اقساقالدارى سولاي شەشىپتى. اۋىل ادامدارى اۋىز سۋىن وسى جەردەن الادى. سۋ قۇرامىن تەكسەرتكەن. تاپ-تازا. ەل يگىلىگىنە ابدەن جاراپ تۇر.
باعدارلاما بويىنشا جالپاق جۇرتتىڭ ىشىندە ىزگى وي, ىزەتتى پىكىردىڭ توڭىرەگىندە توپتاسۋ باستالعاندا, كاسىپكەر جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويسا كەرەك. جۇرەك قالاۋىمەن, ىشكى سەزىمدەردىڭ ۇلاعاتتى باعىتقا يتەرمەلەۋىمەن. ءسويتىپ تۋعان اۋىلدى اباتتاندىرۋدى ءوز قولىنا العان. اۋىل ىرگەسىندە كەشەگى كەڭەس زامانىنان قالعان مال شارۋاشىلىعى فەرماسى بولاتىن. كەيىن توبەسى بۇزىلىپ, قابىرعاسى قۇلاپ, اۋىلدىڭ سۇرقىن كەتىرىپ تۇر ەدى. كاسىپكەر قيراعان ۇيىندىلەردى تازالاپ, جايناتىپ قويدى.
كوكتەرەك – كوركەم سۋرەت ءتارىزدى ادەمى اۋىل. اتى ايتىپ تۇرعانداي, كوككە بويلاعان كوكتەرەگى, ماڭگى جاسىل قاراعايلارى, قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭى وسى ولكەنىڭ تاۋسىلىپ بىتپەس بايلىعى, ماقتانىشى. بۇگىندە جۇماعۇل باستاعان اۋىل ازاماتتارى وسى ءبىر جەر ءجانناتىنىڭ تابيعاتىن, تۋعان اۋىلىنىڭ اجارىن ساقتاپ قالۋعا تىزە قوسىپ كىرىسكەن. نەشە جىلدان بەرى تازالانباعان, بەي-بەرەكەت شاشىلعان قوقىستىڭ ءبارىن جيناپ, اۋىل كوشەسىن جوندەپ, كوگالداندىرعان. وسى شارۋاعا وتكەن جىلى كاسىپكەر 10 ملن تەڭگە ءوز قاراجاتىن جۇمساپتى.
الدا ءبىر توي بار. ول توي شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا كوكتەرەك اۋىلىنىڭ ىرگەتاسى قالانعانىنا توقسان جىل تولۋى. بۇل مەرەكە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 75 جىلدىعىمەن ورايلاس كەلەيىن دەپ وتىر.
– بالا كەزىمدە وسى اۋىلدىڭ بەرەكەلى شاعىن كورىپ ەدىم. ەلدە ۇيىتقى بولاتىن اقساقالدارىمىز قانداي ەدى. جۇمىس جىلدىڭ قاي كەزىندە بولسىن قايناپ جاتاتىن. سول سۋرەت كوكىرەگىمدە ساقتالىپ قالىپتى, – دەيدى كاسىپكەر, – الداعى ۋاقىتتا دا سول بولمىسىمەن اۋىلدى ساقتاپ قالۋ ازاماتتارىنا سىن ەمەس پە؟
ايتسا ايتقانداي, اركىم ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە قارايلاسسا, قانشاما اۋىلدىڭ اجارى كىرىپ قالار ەدى؟!
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
