قوعام • 28 ءساۋىر، 2020

ءۇمىت ءجىبىن جالعاعان ءۇشبۇرىش حاتتار...

73 رەت كورسەتىلدى

قان قاساپ مايدان دالاسىنان جولدانعان ءۇشبۇرىش حاتتار بۇكىل ەل بولىپ ساعىنا توسقان، سارعايا كۇتكەن ازاماتتاردىڭ اماندىعىن جەتكىزەر ەدى. ءبىر جاپىراق قاعازدىڭ بەتىنە سوزبەن سيپاتتاۋعا كەلمەيتىن جان تولعانىسى، الابۇرتقان سەزىم، الاپات ساعىنىش سىيىپ تۇرار ەدى. تىلداعى، اۋىرتپالىعى مايداننان بەتەر، وق اتىلمادى، قان توگىلمەدى دەمەسەڭ، بەينەتى بەلشەدەن كەلەر جەردە جۇرگەندەر ءۇشىن دە ءۇشبۇرىش حاتتىڭ قۇنى تىم قىمبات بولعان شىعار. پوشتا تاسۋشىنىڭ جولىن قارايلاعان، قولىنا تەلمىرگەن، بار بولىپ شىقسا توبەسى كوككە ەكى-اق ەلى جەتپەي قالعانداي قۋانعان، ءوزىن جەر بەتىندەگى جالعىز باقىتتى ادامداي سەزىنگەن تولعانىستى، تەبىرەنىستى ساتتەر از بولماعان.

مىنا ءبىر حات اقمولا وبلىسىنىڭ مولوتوۆ اۋدانىنىڭ ميحايلوۆكا اۋىل­دىق كەڭەسىنە قاراستى مەنششۋكوۆكا كولحوزىندا 1920 جىلى دۇنيەگە كەلگەن سارشات قاستوللا ۇلى ايتپاەۆتان جولدانعان ەكەن. 1941 جىلدىڭ قاڭتارىندا اسكەرگە الىنعان  ول جەڭىس ساعاتى سوققانعا دەيىن ءولىم مەن ءومىر بەلدەسكەن قاندى مايداندا شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ ءجۇرىپ، وتانىن قورعاعان. جاياۋ اسكەر قۇرامىندا ۋكراينا، بەلورۋسسيا، لاتۆيا جەرلەرىن ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان قيان-كەسكى شايقاستاردا ەرلىك كورسەتىپ، بىرنەشە رەت جاراقاتتانعان. وسىناۋ ەرلىك ىستەرى ءۇشىن وردەن، مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. 1945 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا تۋعان جەرگە قايتىپ ورالىپ، بەيبىت ەڭبەككە ارالاسقان. 

سارشات قاستوللا ۇلىنىڭ مايدان دالاسىنان جازعان ءۇشبۇرىش حاتى قازىر كوكشەتاۋ قالاسىنداعى مالىك عابدۋللين اتىنداعى مۇراجاي قورىندا ساقتاۋلى تۇر. سول كەزدەگى ءتارتىپ بويىنشا اسكەري قۇرامنىڭ مەكەنجايى تولىق كورسەتىلمەگەن. دالا پوشتاسى. 32428. اقمولا وبلىسىنىڭ مولوتوۆ اۋدانىنا قاراستى ميحايلوۆكا سەلولىق وكرۋگىنىڭ مەنششۋكوۆكا كولحوزىندا تۇراتىن قاستوللا ايتپاەۆقا جولدانعان ەكەن. ۋاقىت تابىنان سارعايعان ءۇشبۇرىش حاتتاعى قولتاڭبا ايقىن، انىق. ورىس تىلىندە جازىلىپتى. «امانسىڭدار ما قۇرمەتتى اتا-انا! مارۋسيا، زويا. حاتىمنىڭ العاشقى جولىندا ءوزىمنىڭ امان-ەسەن ەكەندىگىمدى حابارلايمىن». 

ودان ءارى اتالمىش حاتتا اۋىل-اي­ماقتىڭ اماندىعى سۇرالادى. ءوزىنىڭ مايداندا جارالانعاندىعىن، ازىرگە اسكەري گوس­پيتالدا ەمدەلىپ جاتقاندىعىن حابارلايدى.

وسىنداي مايدان دالاسىنان جول­دانعان مىڭ سان ءۇشبۇرىش حات بۇگىندە ارحيۆتەردە، مۇراجايلاردا ساقتالعان. ارادا اتتاي 75 جىل وتسە دە. ءار حاتتى وقىعان ادام تەبىرەنبەي تۇرا الماس ەدى. ونىڭ ارقايسىسىندا ون سەگىز مىڭ عالامدا ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايتىن، بىراق قاسىرەتتى سوعىستىڭ سالدارىنان ءبىر ارنادا توعىسقان ادام تاعدىرى، ءومىر ىزدەرى جاتىر.

مايدان دالاسىنان جولدانعان حات­تاردىڭ كوبى ولەڭمەن جازىلعان. بالكىم شالعايدا، سۇراپىل سوعىس وتىندە جۇرگەن ادامدار وزدەرىنىڭ بويىنداعى تۋعان ەلگە دەگەن ساعىنىش سەزىمىن مولدىرەتىپ ولەڭ قىلىپ جولداعىلارى كەلدى مە ەكەن. الدە قازاقتىڭ قارا ولەڭى پەندەنىڭ بويىنداعى تولقىعان سەزىمدى شىت-شىرعاسىن شاشاۋ ەتپەي، اينا قاتەسىز جەتكىزۋگە قولايلى بولدى ما.

ءبىرجان سال اۋدانىنىڭ كەڭاششى اۋى­لىندا تۇرعان، ءبىرجان سالدىڭ ۇرپاعى قادەش ءامىروۆادان جازىلىپ الىنعان مۇحتار شايكەنوۆتىڭ ءۇشبۇرىش حات ارقىلى ەلگە جولداعان ولەڭى:

حات جازدىم ادەيى ارناپ تاتە ساعان،

ءجۇرسىز بە سالەمەت بوپ ەسەن-امان.

تاتەجان ساعىنعاننان كوپتەن كورمەي،

مىنە، ارناپ بۇگىن ساعان حاتتى جازام.

 

قاتىسىپ ۇيگە بارىپ تۇراسىز با؟

ءۇي ءىشى تۇرادى ما سونداي جايدا.

جاقسى ما تىنىس حالى قالاي ەكەن،

قۋاتتى تۇرا ما ەكەن جاقىپ اعام.

 

تاعى دا مەنەن سالەم ۋاليگە

قاتىسىپ تۇراسىڭ با ءبىزدىڭ ۇيگە؟

مەنىڭ دە كەتكەنىمە كوپ جىل بولدى-اۋ،

وسى كۇن تۇرادى ەكەن قانداي كۇيدە.

 

ەستىگەن بولارسىزدار قاپار جايىن،

كەتىپتى حالقىم ءۇشىن قالقاتايىم.

قايعىرىپ قارا تاستى جىبىتەتىن،

نارسە جوق قولدان كەلەر نە قىلايىن.

سەگىز شۋماقتان تۇراتىن وسى ءبىر ولەڭدە مۇحتار اتامىزدىڭ ارمان-مۇراتى، سارىتاپ ساعىنىشى تاڭعى شىقتاي مول­دىرەپ، كەلەر كۇندەرگە دەگەن نىق سەنىمى اتويلاپ تۇرعاندىعىن ەت جۇرەگىڭ ەزىلىپ وتىرىپ، ايقىن اڭعاراسىڭ. ءسوز سوڭىن:

تىلەيتىن جالعىز تىلەك بىزدە داعى،

تەزىرەك سۇم قاراقشى دۇشپان جاعى.

جاقىندا جاۋ جەڭىلىپ، سوعىس ءبىتىپ،

ۋايىم بولماس ەدى ارعى جاعى، – دەپ اياقتايدى.

مۇنداي ولەڭدەردى سول تۇستاعى ەل ىشىندە شىعارما ولەڭ دەپ اتاسا كەرەك-ءتى. ولەڭمەن حات جازعان ءار جاۋىن­گەردىڭ ايتپاق ويىن ەلدەگى تۋىستارى جان-جۇرەگىمەن ءتۇيسىنىپ، سەزىنەر ەدى. شالعاي­دان مايدانعا جولدانار حاتتار دا سول سەزىمدەرمەن ۇندەسىپ، استاسىپ جاتقان. ارينە كاسىبي اقىن ەمەس، مايدان دالاسىندا مۇڭعا باتىپ، ءار ءسات سايىن اجالمەن بەتپە-بەت كەلىپ جۇرگەن جانداردىڭ جان تولقىنىسى كوبەلەكتىڭ قاناتىنداي ۇلبىرەگەن ءۇشبۇرىش حات ارقىلى جەتىپ، قاسىرەتتىڭ مىڭ باتپان سالماعىن ارقالاپ جۇرگەن جالپاق جۇرت، قالىڭ ەلگە بىردەن لاپ ەتىپ توڭىرەككە تەگىس تاراپ، وزگەشە رەڭ، ايرىقشا سيپات الىپ، اڭىزعا اينالىپ جۇرە بەرگەن-اۋ، ءسىرا. ويتكەنى سونداعى ءار حاتتىڭ ىشىندە جازىلعان شىعارما ولەڭ اركىمنىڭ جۇرەگىندەگى مازاسىز ويدى ءدوپ باساتىن.

بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنا قاراس­تى رۋزاەۆ اۋدانىنىڭ «بوروۆسكوي» كەڭ­­شارىندا تۇرعان، 1913 جىلى تۋعان ماعريپا ماقانوۆادان جازىلىپ الىنعان جاۋىنگەر قاسەن ءالجانوۆتىڭ مىنا ءبىر ولەڭىن وقىپ كورىڭىزشى.

قاينيا جانىم سۇيگەن بولدىم قۇمار،

سابىر ەت سوعىس بىتەر، داۋىل تىنار.

اق جۇرەك، ادال نيەت جەڭبەي قويماس،

جارقىراپ جاستىق شاقتىڭ كۇنى تۋار.

 

قاينيجان مەن جاسىمنان بولدىم عا­شىق،

كەزدەسسەم كەتۋشى ەدى كوڭىلىم تاسىپ.

جىبەرشى كورىكتى ءبىر سۋرەتىڭدى،

جۇرەيىن كورگەن سايىن ماۋقىم باسىپ.

 

قاينيجان، كەل كانەكەي، قولىڭدى بەر،

جارىڭنان ەشۋاقىتتا ۇزبە كۇدەر.

ماڭگىباقي مەن سەنىكى، سەن مەنىكى،

سەن داعى اينىمايتىن سەرتىڭدى بەر.

 

اۋىلعا جاۋدى جەڭىپ ءبىز قايتارمىز،

جەتكەندە قاينيىم دەپ ءان سالارمىن.

جارقىراپ كەۋدە تولىپ وردەنمەنەن،

ءوزىڭدى ك ۇلىم قاعىپ قارسى الارمىن.

قانشا جەردەن وق بوراپ، مىڭ سان سنارياد جارىلىپ، قادام باسقان سايىن اق اجالعا كەزىگۋى مۇمكىن بولا تۇرا، ۇزىل­مەگەن ءۇمىت، ەرتەڭگە دەگەن سەنىم وسىنداي-اق بولار.

ءۇشبۇرىش حاتتار ارنايى زەرتتەيتىن-اق تاقىرىپ. ءبىر كەزدە ءۇمىت ءجىبىن جال­عاعان، ءار كوڭىلدەگى سەلكەۋ تۇسكەن سەنىم­دى نىعايتقان ءۇشبۇرىش حاتتار ۇمىت قالماسىنشى.

 

اقمولا وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرى الىستان كەلمەپتى

ايماقتار • بۇگىن، 10:15

ۇقساس جاڭالىقتار