جەرگە ورنالاستىرۋ, گەودەزيا جانە كارتوگرافيا سالاسى – كەشەندى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ەكونوميكانىڭ جەكە سەكتورى مەن ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن باعىت.
ءوز كەزەگىندە اتالعان سالا ايماقتىق جوسپارلاۋدى, ارحيتەكتۋرالىق جانە قۇرىلىستىق جوبالاۋلاردى, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى كاداسترلىق تىركەۋدى, ەكولوگيا مەن تابيعاتتى پايدالانۋدا, دەموگرافيالىق ساياساتتى جانە وزگە دە ماڭىزدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەدى.
جەر رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا, جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ مەن مەملەكەتتىك جەر كاداسترىن جۇرگىزۋگە رەسپۋبليكا كولەمىندە جانە جالپى وسى سالانىڭ دامۋىنا زور ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن التاي نۇرقانوۆپەن اڭگىمەلەسۋدىڭ رەتى كەلدى.
التاي نۇرقان ۇلى ەڭبەك جولىن ەسەپ جۇرگىزۋشى رەتىندە باستاپ, بۇگىندە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مك الماتى قالالىق فيليلى جەر كاداسترى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارادى.
– جەرگە ورنالاستىرۋ, گەودەزيا جانە كارتوگرافيا سالاسى نەدەن باستالدى؟
– ءبىزدىڭ مەكەمەمىزدىڭ قۇرىلۋ تاريحىن ايتاتىن بولساق, تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋگە بايلانىستى, 1959 جىلى جەرگە ورنالاستىرۋ قىزمەتتەرىن كۇشەيتۋ جانە نىعايتۋ ماقساتىندا سوناۋ كەڭەس ۇكىمەتى ۋاقىتىندا قازسسر-ءى «اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ» قۇرامىندا وبلىستىق بولىمشەلەرى (فيليالدارى, ەكسپەديتسيالارى) بار جەر وڭدەۋ جانە تەكسەرۋ, زەرتتەۋ جانە جوبالىق جۇمىستاردى ورىنداۋ بويىنشا جەتەكشى ۇيىم رەتىندە «كازگيپروزەم» جوبالاۋ ينستيتۋتى قۇرىلعان بولاتىن.
1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قر پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن «مەملەكەتتىك جەر كوميتەتى» بولىپ قايتا قۇرىلادى. ال 1994 جىلى ول بۇرىنعى «كازگيپروزەم»جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ وندىرىستىك بولىمشەلەرى باعىناتىن جەر رەسۋرستارى جانە جەرگە ورنالاستىرۋدىڭ (مەمجەرعوو) «مەملەكەتتىك جەر عىلىمي وندىرىستىك ورتالىعى» رەتىندە وزگەرتىلدى.
1995 جىلدان بەرى جەر زاڭناماسى بويىنشا مەملەكەتتىك جەر كاداسترىن جۇرگىزدى, بىرىڭعاي جۇيە جانە تەحنولوگيا بويىنشا ەلىمىزدىڭ بۇكىل اۋماعىندا جەر تۋرالى اقپاراتتىق رەسۋرستى قالىپتاستىردى. جەر رەسۋرستارىن باسقارۋدا تۋىندايتىن بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا زەرتتەۋلەر مەن جەر مونيتورينگىن جۇرگىزدى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بارلىق وبلىستاردا, قالالاردا 18 ەنشىلەس مەملەكەتتىك كاسىپورىندار جانە بارلىق اۋداندىق, قالالىق ورتالىقتاردا 194 جەر كاداسترلىق فيليالدارى قۇرىلعان ەتىن.
«مەمجەرعوو» رمك-دا اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى مەملەكەتتىك جەر كاداسترى ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. (ايسگزك)
1999 جىلى 13 قازاندا پريزيدەنت جارلىعىمەن قر «جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى اگەنتتىگى» ورتالىق اتقارۋشى ورگان بولىپ قۇرىلعان. ال ءبىزدىڭ الماتى قالالىق «جەرعوو» مەملەكەتتىك ەنشىلەس كاسىپورىن قر ۇكىمەتىنىڭ 1999 جىلعى 24 مامىرداعى №628 قاۋلىسىنا سايكەس قۇرىلعان قالا بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ شەشىمىمەن بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىنىڭ اۋماعىن ولشەپ ەسەپكە الىپ, ەلەكتروندى كارتاعا ءتۇسىرۋ, كاداسترلىق نومەرىن تىركەۋ, جەردىڭ مەملەكەتتىك اكتىسىن سايكەستەندىرۋ, رەتتەۋ سىندى ماڭىزدى جۇمىستار اتقارادى.
2012 جىلى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى وڭىرلىك دامۋ مينسترلىگىنىڭ قۇرامىنا جەر كوميتەتى بولىپ كىرىپ, ودان ءارى 2014 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكالىق مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي- كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى جانە جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى بولىپ كىرگەن.
ال, 2016 جىلدان بەرى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ «جەر كاداسترى» باسقارماسى بولىپ مەملەكەتكە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز.
– الماتى قالاسىندا حالىق سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى جەر كولەمى دە ۇلعايدى. جاڭا اۋداندار قوسىلعان بولاتىن. وسى جايلى ايتا كەتسەڭىز؟
– جەر سالاسىنداعى قىزمەتىمدى 1995 جىلدان الماتى قالاسى فرۋنزە اۋدانى, قازىرگى مەدەۋ اۋدانى اۋداندىق جەر كوميتەتىنەن باستاعان ەدىم. سول كەزدە الماتى قالاسىندا 8 اۋدان, 23344 گەكتار جەر بولعان. 1996 جىلى اۋداندار قىسقارتىلىپ 6 اۋدان بولدى. سول ۋاقىتتان بەرى وبلىس وڭىرىنەن الماتى قالاسىنىڭ قۇرامىنا پرەزيدەنت جارلىقتارىنا ساي 1998 جىلى – 4673 گا, 2001 جىلى – 160 گا, 2002 جىلى – 3723 گا, 2011جىلى – 1330 گا, 2012 جىلى – 11921 گا, ال 2014 جىلى ءوزىم الماتى وبلىستىق «جەر كاداسترى عوو» رمك باسقارىپ جۇرگەن ۋاقىتتا – 23200 گا جەر قوسىلعان. قازىرگى تاڭدا الماتى قالاسىنىڭ اۋماعى 68 351 گا جەر بولىپ, قالامىزدا 2008 جىلى الاتاۋ اۋدانى, 2014 جىلى جاڭادان ناۋرىزباي اۋدانى قۇرىلعان ۇلكەن مەگاپوليسكە اينالدى. مەگاپوليستە ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىنشا تۇراقتى تىركەۋدە تۇرعان حالقىنىڭ سانى - 1 874 000 ادام بولسا, جاقىن ايماقتاردان كەلىپ-كەتىپ جۇرگەن ادامداردى قوسا ەسەپتەگەندە 2,5 ميلليونداي حالىق بار ەكەن.
– بۇگىنگى كۇنى ەل ىشىندە جەر ماسەلەسى وتە وزەكتى بولىپ وتىر. ناقتىراق ايتقاندا, ەندىگى جەردە جەردىڭ باعاسى, بازالىق مولشەرلەمەسى قانداي بولماق؟
– دامۋ جولىنا تۇسكەن الماتى – ءبىزدىڭ باستى گۇلدەنگەن قالامىز. وتكەنگە كوز جۇگىرتىپ قاراساق, سول كەزدەردە الماتى قالاسىنىڭ ايماعى 213 زونادان تۇراتىن بازالىق ستاۆكاسى قر ۇكمەتىنىڭ 1995 جىلىعى №576 قاۋلىسىنا سايكەس 1 شارشى مەترى 717 تەڭگە بولعان. ۇكىمەتىمىزدىڭ 2003 جىلعى №890 قاۋلىسىنا سايكەس 2006 جىلى قالانىڭ باس جوسپارىنا ساي بارلىق ينفراقۇرىلىمدارى ەسەپكە الىپ زونالارعا كىرەتىن كاداسترلىق كۆارتالداردى 213 زونادان 5 زوناگا بىرىكتىرىلگەن الماتى قالاسىن باعالى ايماقتارعا ءبولىپ بازالىق ستاۆكاسىدا قر ۇكىمەتىنىڭ 2007 جىلعى 22 مامىرداعى №408 قاۋلىسىمەن 4800 تەڭگە بولىپ بەكىتىلىپ, سودان ارى الماتى قالاسى ءماسليحاتى دەپۋتاتتارىنىڭ №356 شەشىمىمەن تۇزەتۋ كوەففيتسيەنتتەرى بەلگىلەنىپ بازالىق ستاۆكاسى قايتا قارالدى, 2015 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە 6200 تەڭگە بولىپ قايتادان بەكىتىلگەن.
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالى,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
