اتالمىش ۇيىمعا قاتىستى 1964 جىلى 8 مامىردا قاراعاندى مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا كومسومول اكتيۆتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جابىق جينالىس وتەدى. جينالىستى توراعا رەتىندە ۆ. مەلنيك باسقارىپ, ۆ.گۋدزيك, ۆ. توكار, س. ۆلاسيۋك, ل. جۋربا ت.ب. حاتشىلىق مىندەت جۇكتەلىپتى.
كۇن تارتىبىنە, ۇلتشىلدىق باعىت ۇستاعان «جاس قازاق» ۇيىمىن قۇرۋشىلار: وماربەكوۆ ماقسىم, ساۋعاباەۆ كارىم, اديكاريموۆ سوۆەت, سپاين امانجولدىڭ ماسەلەسى تالقىلانىپتى. جيىندا ءسوز العان قاراعاندى قالالىق كومسومول كوميتەتتىڭ حاتشىسى م. دوستەمەسوۆ: «بۇل شىن مانىندە جاعىمسىز وقيعا. ەگەر مۇندايعا جەكە باسقا تابىنۋ كەزىندە جول بەرىلسە, وندا بۇل ادامدارمەن سويلەسىپ, جينالىس جاساپ جاتپاي-اق, بىردەن تۇرمەگە جىبەرەر ەدى. وماربەكوۆ 7-8 سىنىپتاردا وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق ۇلتشىلدىق سيپاتقا بوي الدىرعان...» دەپ جاستاردى قارالاي سويلەپتى.
وسىندا اتى اتالعان ماقسىم وماربەكوۆ 1957 جىلى قاينار اۋىلدىق ورتا مەكتەبىنىڭ 9-سىنىبىندا وقىپ جۇرگەندە, 57 وقۋشىسىنىڭ قولىن قويدىرىپ قازاقستاننىڭ وقۋ مينيسترلىگىنە پەتيتسيا جازىپ, كەيىن ماقساتىن ورىنداۋ ءۇشىن ءوز اۋىلىندا «جاس قازاق» ۇيىمىن قۇرادى. بۇل ۇيىم پارتيا نەمەسە قوزعالىس بولماعانىمەن, كەڭەستىك بيلىكتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان سولاقاي ساياساتىن اشكەرەلەۋگە ۇمتىلعان جاستاردىڭ كوزسىز ەرلىگى ەكەنى شىندىق.
وسىلاي قازىعى قايناردا قاعىلىپ, توماعاسى قاراعاندىدا سىپىرىلعان «جاس قازاق» ۇيىمى جايلى ارحيۆتە: «...بۇل ۇيىم جەتەكشىسى – وماربەكوۆ. بۇلاردىڭ ارقايسىسى وسى ارەكەتتەرى بويىنشا جازالانۋى ءتيىس. وماربەكوۆ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە ءوزىنىڭ نارازىلىعى تۋرالى ماقالا جولداپ, ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە وقۋ مينيسترلىگىنە دە حات جازعان. ال كەلەسى تۇلعا ساۋعاباەۆ بولسا, ءوزىنىڭ قابىلەتىمەن ەرەكشەلەنبەيدى. ول تىلگە شورقاق. ونىمەن قويماي جىر جازادى. مۇنداي ۇلتشىلدىق يدەيامەن ءومىر سۇرۋگە بولمايدى. بۇل ادامدار ەشقاشان اقىن-جازۋشى بولمايدى. اقىن-جازۋشى دەگەنىمىز ادال, يدەالدى كوممۋنيست بولۋى ءتيىس..» دەپ سيپاتتاما بەرگەن ەكەن سول تۇستا فاكۋلتەت دەكانى ق.جۋاسوۆ مىرزا.
بۇدان ءبىز «جاس قازاق» ۇيىمىنىڭ نەگىزىن ماقسىم وماربەك ۇلى قالاسا, ونى قولداۋشىلار قاتارىندا كارىم ساۋعاباەۆ باستاعان ستۋدەنت جاستار بولعانىن اڭعارامىز. بۇل جاستار وزدەرىنىڭ ماقسات-مۇددەسىن ايگىلەپ الماتىداعى قازاقتىڭ اتاقتى ادامدارى مۇحتار اۋەزوۆ, قانىش ساتباەۆ, ەرمەك سەركەباەۆتارعا ارناپ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە اشىق حات جولداپتى.
«سول كەزدەگى قازاقستانداعى پارتيانىڭ باس گازەتى «سوتسياليستىك قازاقستانعا» جولداعان بۇل اشىق حاتىمىزدا, ءبىز ۇلتتىق ءتىل مەن ءداستۇر-سالتىمىزدىڭ تىعىرىققا تىرەلگەن اۋىر تاعدىرىنا قاتتى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ەگەر بۇل جاعداي وسىلايشا سوزىلا بەرسە, ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ توندىرەتىنىن ەسكە سالدىق» دەيدى ماقسىم وماربەكوۆ.
جاس جىگىتتەر مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماي «جاس قازاق» ۇيىمىنىڭ يدەياسىن تاراتۋ ءۇشىن ۇنپاراق ازىرلەيدى. وسى وقيعا جايلى كارىم ساۋعاباەۆ: «بۇل 1961 جىلدىڭ 10 قازانى بولاتىن. ءبىز تابان اۋدارماستان 10 كۇن بويى ارقايسىمىز 200 ليستوۆكا-ۇنپاراق جازىپ, 2 قاراشا كۇنى تاڭەرتەڭ ساعات 6.00-دە قالاداعى بارلىق ينستيتۋتتاردىڭ اۋديتوريالارىنا, كيىم ىلەتىن جەرلەرگە تاراتۋدى قولعا الدىق. مەنىڭ ۇلەسىمە لەنين داڭعىلى بويىنداعى ءوزىم وقيتىن وقۋ ورنى ءتيدى. ينستيتۋتتىڭ سىرتقى ەسىگى تاڭعى 5.00-دە اشىلادى. ءۇي سىپىرۋشىلار ساعات 9.00-گە دەيىن بارلىق قاباتتىڭ ەدەندەرىن جۋىپ شىعادى ەكەن. مەن №1 ليستوۆكانى قولىما ۇستاپ تۇرىپ «و, جاساعان يەم, ءوز رۋحىم ءۇشىن ءومىر بويى كۇرەسۋگە بارمىن» دەگەن ءسوزدى ايتقانىمدا, كوزىمنەن ىستىق جاس توگىلىپ تۇردى. ءبىرىنشى ليستوۆكانى وقىتۋشى وتىراتىن ۇستەلدىڭ ۇستىنە قويدىم. قالعان 9-ىن ماقسىم ايتقان شەنقۇمارلار وتىراتىن ۇستەلگە تاستادىم. ءسويتىپ, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە 200 ليستوۆكانى تاراتىپ, جاتاقحاناعا قايتتىم» دەگەن ەدى.
«جاس قازاق» ۇيىمىنىڭ اتىنان تاراتىلعان ۇنپاراقتاردىڭ جازىلۋىنا نەندەي وقيعا سەبەپ بولعانى جايلى بىزگە كارىم ساۋعاباەۆتىڭ جارى مايرا اقاشقىزى ايتىپ بەردى. «سول تۇستا تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋمەن بۇكىل قازاقتىڭ جەرى جىرتىلىپ, مال شارۋاشىلىعىنا زور اسەر ەتتى, قازاق مەكتەپتەرى مەن بالاباقشالارى ازايدى. وسىنىڭ ءبارى حالقىن سۇيگەن, جانىمەن تۇسىنگەن كارىم مەن ماقسىمداي ازاماتتارعا اسەر ەتتى. ليستوۆكا تاراتۋعا سول زاماننىڭ ءوزى يتەرمەلەدى» دەدى مايرا اپاي.
راسىندا, ول كەزدە ادامدار وزدەرىنىڭ كولەڭكەسىنەن قورقاتىن قارا باستىڭ قامىن ويلاپ جۇرگەن زاماندا ۇلت تاعدىرىن ويلاۋ دەگەنىمىز سوعىستاعى ەرلىكپەن پارا-پار وقيعا ەكەنى انىق. «جاس قازاق» ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى ۇنپاراقتار تاراتۋدان باسقا, جاستاردى ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن تاربيەلەۋ ماقساتىندا قاراعاندى قالاسىندا: «جاس قالام» اتتى ادەبيەت جانە ونەر بىرلەستىگىن قۇرعان; قازاق تىلىندە اي سايىن «بولاشاققا جول» اتتى گازەت شىعارىپ تۇرعان; مازمۇندى-ءماندى ادەبي كەشتەر وتكىزگەن; ينستيتۋتتا قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ ۇيىرمەسىن ۇيىمداستىرعان ت.ب.
ونىڭ سىرتىندا م. وماربەكوۆ ءوزىنىڭ ستۋدەنتتىك ومىردەن جازعان «مازاسىز ماحاببات» اتتى ەكى بولىمنەن تۇراتىن پەساسىن ينستيتۋت ساحناسىندا قويعان. بۇدان ءبىز «جاس قازاق» ۇيىمى مۇشەلەرىنىڭ قايراتكەرلىك قىزمەتتەرى قاراعاندىلىق ستۋدەنت-جاستار اراسىندا ۇلتتىق ويانۋ, پاتريوتتىق سەرپىلىسكە الىپ كەلگەنىن كورەمىز. بىراق بۇل جاستاردىڭ ۇلتشىلدىق باعىتتاعى ءىسىن باسقالار اياقسىز قالدىرمادى. وقۋىن بىتىرۋگە بىرنەشە اي قالعاندا ماقسىم مەن كارىم وقۋدان قۋىلدى.
ادىلەت باۋىرجان ۇلى,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
ءىىم ب.بەيسەنوۆ اتىنداعى قاراعاندى اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى,
گۇلدەن امانكەلدىقىزى,
اكادەميك ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى
