قازاقستاندا ءۇش اگروپوليگون بار
ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر ايداربەك ساپاروۆ مەملەكەتىمىز اگرووندىرىستىك كەشەندەردىڭ الدىنا وسى بەس جىلدا زاماناۋي اگروتەحنيكالاردى قولدانا وتىرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ, وڭدەلگەن ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتىن 2,5 ەسەگە ۇلعايتۋدى ءمىندەتتەپ وتىرعانىن ەسكە سالدى. ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن 2018 جىلى مينيسترلىك ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىمەن بىرگە جەر وڭدەۋ, مەحانيكالاندىرۋ, وسىمدىك جانە سۋ شارۋاشىلىقتارىمەن اينالىساتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ۇلەسىن بىرىكتىرە وتىرىپ, قاسكەلەڭدەگى تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعىندا «وڭتۇستىك اگروپاركىن» ۇيىمداستىرعان بولاتىن. قازىردىڭ وزىندە اگروپاركتىڭ جۇمىسى كوڭىل توعايتادى. تاجىريبە الاڭىندا ەڭبەككەرلەر ەگىس داقىلدارىنىڭ ءونىمدىلىگىن ەكى-ءۇش ەسەگە ارتتىرىپ, جۇگەرى, سويا, بيداي, ارپا, باسقا دا داقىلداردىڭ جۇزدەگەن جاڭا سۇرىبىن ءوسىرىپ وتىر.
تاماشا عىلىمي تاجىريبەلەر جۇرگىزىلىپ جاتقان اگروپاركتىڭ ناتيجەسى وتە جاقسى. ماسەلەن, وبلىستا استىق ونىمدىلىگىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى گەكتارىنا 2 توننادان اينالسا, بۇل جەردە – 4 توننا. ال وڭىردەگى القاپتاردا جۇگەرىنىڭ ءتۇسىمى 10 تونناعا جەتەعابىل بولسا, اگروپاركتە 16 توننادان اسادى. مۇنداي كورسەتكىشكە جەتۋگە جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى قول جەتكىزىلىپ وتىر.
مۇندا كومباينشىسىز ءجۇرەتىن كومبايندار, ەگىس القاپتارىن اۋەدەن سۋارىپ, تىڭايتقىش سەبەتىن دروندار قولدانىلادى. بۇل قۇرىلعىنىڭ ەرەكشەلىگى – قاي جەرگە سۋ جەتپەيتىنىن GPS تەحنولوگيا ارقىلى ءوزى انىقتايدى. ەندى ماماندار وسىنداي قۇرالداردى بارلىق شارۋا قوجالىقتارىنا ەنگىزىپ, ەل بويىنشا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى جارىم ەسەگە ارتتىرماق. «اگروپاركتەگى جاز» كورمە-جيىنىنا كەلگەن شارۋا قوجالىقتارى مەن ءىرى اگروكەشەندەردىڭ وكىلدەرى وسىنىڭ ءبارىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, قاجەتتى تەحنيكا, تەحنولوگيالارمەن تانىسىپ, بيولوگيالىق تىڭايتقىش تۇرلەرىن كوردى.
– قازىر ەلىمىزدە وسىنداي ءۇش پوليگون بار. بىرەۋى قوستاناي وبلىسىندا, ءۇشىنشىسى اقمولا وبلىسىندا. وسى الماتى وبلىسىنداعى پوليگونعا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى اكەلدىك. سونىڭ ارقاسىندا ەگىستىك جۇمىستارىن دەر كەزىندە ءجۇرگىزىپ, ايتارلىقتاي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن كورىپ وتىرمىز. بۇگىن ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىنان جينالعان شارۋاشىلىقتار وسىنىڭ ءبارىن كورىپ, تيىمدىلىگىمەن تانىسىپ وتىر. ءوز القاپتارىندا قولدانسا بولادى, – دەيدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر ايداربەك ساپاروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, «وڭتۇستىك اگروپاركى» اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدەرىن وسىرۋدە زاماناۋي وزىق اگروتەحنولوگيالاردى قولدانىلاتىن وزىندىك دەمونستراتسيالىق الاڭ. بۇل اگروتەحنولوگيالاردى ەلىمىزدىڭ اگرووندىرىستىك كەشەندەرىنە كەڭىنەن تاراتۋ ءۇشىن «وڭتۇستىك اگروپاركى» بازاسىندا ۇدايى يميدجدىك جانە ۇيرەتۋ, وقىتۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلادى. ونىڭ ءبىرى وسى «اگروپاركتەگى جاز» اتتى ەگىستىك كۇنى. «وڭتۇستىك اگروپاركى» قۇرىلعاننان بەرى بۇل جەرگە اوك-ءنىڭ 3 مىڭعا جۋىق ماماننىڭ جولى تۇسكەن. سونداي-اق اگروپارككە عزي عالىمدارى, ەلىمىزدىڭ اگرارلىق وقۋ ورىندارىنداعى جاس ماماندارى مەن ماگيسترانت, دوكتورانتتارى ءجيى كەلەدى.
تسيفرلى تەحنولوگيالار جۇمىستى جەڭىلدەتەدى
قىسقاسى, باستاما بايانسىز ەمەس, مۇددەلىلىك تانىتقان تاراپتارمەن 50-دەن استام مامىلەگە قول قويىلعان.
قالاي دەسەك تە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ اگروبيزنەس جۇرگىزۋدى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىپ, ءتۇسىمدى مولايتىپ, توگىلگەن تەردى اقتايتىنىنا بۇل جوباعا اتسالىسىپ وتىرعانداردىڭ كوزى ابدەن جەتتى.
اگرارلىق كاسىپتىڭ اينالاسىندا جۇرگەندەر بيىلعى ماۋسىمداعى باقشا ونىمدەرىنىڭ بەيىمدەلگەن, سىناقتان وتكەن سۇرىپتارىن كوردى. بۇل ارادا اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانىلاتىن جاڭا تەحنيكالاردىڭ دا ماڭىزدىلىعى ءبىر مىسقال كەم ەمەس. ماسەلەن «John Deere» فيرماسىنىڭ كومبايندارى, جاڭا «متز-95», «متز-80», 165 كلاستى تراكتور, تۇقىم سەپكىش, كۋلتيۆاتور, چيزەلدى سوقا, «CLAAS MEDION» كومباينىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن شارۋا ادامدارى كورىپ وتىر.
الەمدە ەكىنشى «جاسىل توڭكەرىس» ءجۇرىپ جاتىر
– قازىر الەمدە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەكىنشى «جاسىل توڭكەرىس» ءجۇرىپ جاتىر. بۇل توڭكەرىستەردىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىن سۇرىپتاۋدا گەنەتيكالىق ادىستەر مەن زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردا بيوپرەپاراتتاردى قولدانۋ. الەمدەگى ءىرى بايەر, سينگەنتا, باسف, كوح, يارا سىندى ترانسۇلتتىق حيميالىق كومپانيالار اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى بيوپرەپاراتتار مەن بيوتەحنولوگيالارعا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادى. رەسەيدىڭ مينەرالدىق تىڭايتقىشتار شىعاراتىن ەۆروحيم, فوساگرو, ۋرالحيم, اكرون, اۆنۋست, ششەلكوۆواگروحيم سياقتى ءىرى كومپانيالارى دا وسى مۇددە اياسىندا ارەكەت ەتىپ وتىر. بۇلار سوڭعى جىلدارى 8 ميلليارد دولارعا بيوتەحنولوگيالىق كومپانيالاردى ساتىپ الدى. جانە ولار ميكروبيولوگيالىق تىڭايتقىشتار, گۋمين قىشقىلدارىن, وزدەرى ساتاتىن تۇقىمدارعا بەيىمدەلگەن, وسىمدىكتەردى قورعايتىن پرەپاراتتار ءوندىرىپ, تمد مەن قازاقستان نارىعىنا شىعارا باستادى, – دەيدى ۇعا اكادەميگى اباي ساعيتوۆ.
اكادەميك اباي ساعيتوۆ وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى سىناقتان وتكىزگەن ەكستراسول, اكتوفيت, لارۆيباكت سياقتى وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىنىڭ ناتيجەسى تۋرالى بايانداي كەلە, ەلىمىزدەگى ءىرى شارۋاشىلىقتار مەن فەرمەرلەرى اتالعان عزي سىناقتان وتكىزگەن اگروتەحنولوگيالاردى قاپەردە ۇستاپ, ساناۋلى جىلداردا قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا رەۆوليۋتسيالىق ءوزگەرىستەر جۇرەتىنىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەدى.
القاپتاعى القالى جيىندا قاتىسۋشىلار No-Till تەحنولوگياسى, ياعني جەردى جىرتپاي-اق وڭدەۋ, زاماناۋي يرريگاتسيا, مۇنارالىق قۇرىلىمدار, كۇن ەنەرگياسىن پايدالانۋ, جىلىجايلاردىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ءوزارا پىكىر الماستى. فەرمەرلەر ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بۇل كەلىسىن پايدالانىپ, مىنبەرگە شىعىپ, كوكەيلەرىندە جۇرگەن ساۋالدارى مەن ارىز-مۇڭدارىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, قازىر ەگىس تۇقىمدارىنا سۋبسيديا بەرۋ توقتاتىلعان. سول سياقتى جۇگەرى ءوسىرەتىندەر دە ەگىس القاپتارىن كەڭەيتىپ, تەحنيكالار الۋعا قاراجات قات بولىپ وتىرعانىن العا تارتىپ, وزدەرىنە سۋبسيديا بەرۋدى سۇرادى. ويتكەنى قازىر ولارعا دا نەسيە بەرىلمەيدى. ال كۇرىش ەگەتىندەردىڭ بىرقاتارى قۇجاتتارىن دەر كەزىندە دايارلاپ ۇلگەرمەگەندىكتەن, بيىل ەگىن ەگۋ باستالعانشا سۋبسيديا الۋعا ۇلگەرە الماي قالعان. بۇل رەتتە ايداربەك ساپاروۆ اگروبيزنەسپەن اينالىساتىندارعا وسى سالاداعى جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەردەن ۇنەمى حاباردار بولىپ, قۇجاتتاردى دايىنداۋدا ارقانى كەڭگە سالىپ ءجۇرىپ الماۋدى ەسكەرتتى.
