ايماقتار • 03 ماۋسىم, 2019

ءومىر, قىمباتسىڭ ماعان!..

954 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

سىرتقى كەلبەتى كوزتارتارلىق ەڭسەلى ءۇيدىڭ اۋلاسى ايناداي جارقىراپ جاتىر ەكەن. كولدەنەڭ جاتقان ءبىر بۇراۋ جوق. سىرتقى ەسىكتەن قابىرعانى جاعالاي مۇگەدەك ارباسى جۇرەتىن اسپالى جول تارتىلىپتى. تايانىش جاقتاۋى الاقاننىڭ تابىمەن ىسىلىپ, جىلتىراپ تۇر.

جاعالاي گۇل ەگىلگەن, كوكونىس وتىر­عى­­زىلعان شاعىن باقشادا ءبىر قىل­تاناق ءارامشوپ جوق. قاي تۇسقا قاراساڭ دا, ۇقىپتى قولدىڭ ىنتاسى انىق باي­قالادى. سىرتقى ەسىك اشىق ەكەن, ىشكە ەندىك. تابالدىرىقتان اتتار ءسات­تە بويدا قوبالجۋ باسىم ەدى. قالاي قار­سى الادى؟ تىلدەسە مە, جوق پا؟..

مۇگەدەكتەر ارباسىنا تاڭىلعالى ون جىلدان استام ۋاقىت وتكەن رامازان مۇ­قاتاەۆ جايدارى قارسى الدى. الگى كوڭىل­دەگى كۇدىك ءاپ-ساتتە تارقاپ كەتكەن. بۇرىننان ەتەنە جاقىن ادامداي اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ قاۋقىلداسىپ قالدىق. اقجارقىن, كىشىپەيىل, جايدارى جان ەكەن. اۋەلگى تاقىرىپ قازىرگى كا­سىبىنە اۋعان. 

– بۇرىن تىگىن ماشينالارىن ءجون­دەۋ ءبىرتۇرلى قىزىق بولىپ كورى­نە­تىن. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ءتۇرلى ماشي­نالاردىڭ قۇرىلىسىن, قاپتاعان ۇساق تەتىكتەرىنىڭ قىزمەتىن ۇعۋ, قي­سىنىن ءتۇ­سىنۋ كوڭىلىمدى باۋراپ تۇ­راتىن. سى­­رىن ۇققىم كەلگەن. ول تۇس­تا اۋەس­قويلىق ەدى, – دەيدى شەبەر, – تىگىن م­ا­شي­ناسىنىڭ سان ءتۇرى بار عوي. اياق­پەن, قولمەن جۇرگىزەتىن, كوبىنە ەلەكتر قۋا­تىمەن جۇرگىزىلەتىن ماشي­نالار. نە­گىزىنەن, رەسەيدىڭ توبىل قالا­سىن­داعى زاۋىتتان شىققان. كەيىن قى­تايدىڭ ماشيناسى كوبەيدى. قازىر ءبىر وڭدى جەرى – الەۋمەتتىك جەلىنىڭ كو­مە­گى زور. ءبى­رىنشى رەت كەزدەسىپ تۇر­عان تۇرلەرىن سودان قاراپ الامىز. ەڭ الدىمەن اقاۋىن تابۋ كەرەك. ودان كەيىنگىسى وڭاي. قوسالقى بولشەكتەردى تاپسىرىس ار­قىلى الدىرامىز.  

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىر­­تاۋ اۋدانىنا قاراستى ەلەتس­كي ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-وسكەن را­ما­­زان ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن­ تسەلينوگراد قالاسىنداعى ين­­جەنەر­لىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن ءبى­تىر­­گەن. ەلەتسكي نەگىزىنەن تىڭ­گەر­لەر­دىڭ مە­كەنى. جەرگىلىكتى ۇلت وكىل­­دەرى ساۋ­ساق­پەن سانارلىق. بىراق كەيىپ­­كەرى­مىز انا ءتىلىن كوركەمدەپ, كەستەلەپ ءسوي­لەيدى ەكەن. جەتىستىگىنىڭ جايىن سۇرا­عانبىز,

–  اجەمنىڭ باۋىرىندا ءوستىم, – دەي­دى شەبەر, – ەڭبەكقور جان ەدى. قولىنان كەل­مەيتىنى جوق. بالكىم, بويىمداعى ەڭ­بەككە دەگەن قۇشتارلىقتى, ۇلتى­مىز­­دىڭ عاجايىپ سالت-ءداستۇرىنىڭ جۇ­قا­ناسى سول كىسىدەن جۇققان-اۋ دەپ توپ­­شىلايمىن. ەرتەرەكتە تۇڭعىش پەر­زەنتتى اكە-شەشەسىنىڭ قولىنان الىپ, اتاسى مەن اجەسى باۋىرىنا سال­دى­ عوي. سول دۇرىس ەدى.  

ەڭبەك جولىن تۋعان جەرىندە باس­تاپتى. كەڭشار ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا دەيىن وسكەن. ءدال وسى تۇستا ەل تاۋەلسىزدىك العان. ەل ءىشىن­­دەگى ەلەڭ-الاڭ تاعدىر جولىنا دا اسەر ەتسە كەرەك. كەڭشار تاراعاننان كەيىن جۇمىسسىز قالعان جوعارى ءبى­لىم­دى جاس جىگىت ەلدە قول قۋسىرىپ وتى­­را الماي, قۇرىلىس جۇمىستارى قار­قىن العان استاناعا اتتانعان. اي­تۋىنا قاراعاندا, تىرشىلىگى جامان بول­ماعان كورىنەدى. ءبىرشاما تاجىريبە جيناق­تاعان, قولىنان ءىس كەلەتىن ءبى­لىكتى مامان جاڭا استانانى ءوز قول­دارىمەن تۇرعىزىپ جاتقان قۇرىش قولدى قۇرىلىسشىلاردىڭ بريگاديرى بولىپتى. تالاي-تالاي كوركى كوز ءسۇي­سىندىرەتىن, كوك اسپانمەن تالاسقان عي­ماراتتاردى سالىسقان.     

– ەسكى جارانىڭ اۋزىن تىرنادى دەمەڭىز, دەنساۋلىعىڭىزعا زيان كەلگەن وقيعا استاناداعى قۇرىلىستا جۇ­­مىس ىستەپ جۇرگەن كەزىڭىزدە بولدى ما؟­ – دەپ سارىمايدان قىل سۋىرعانداي جا­نى­نا تيگىزبەي سۇرادىق.

جاڭا عانا جاز گ ۇلىندەي جايناپ وتىرعان قاباققا بولار-بولماس كىربىڭ ءتۇس­تى. كوكىرەگى قارس ايرىلارداي تە­رەڭ كۇرسىنگەن. 

– شەتەلدە, – دەدى شەبەر, – «پالەن جەر­دە التىن بار»  دەگەندەي ەلدىڭ ءبا­رى باقىتىن باسقا جەردەن تاپپاق بولىپ شەكارا اسقان كەزدە شەرمەندە بول­عان جاننىڭ ءبىرى ءبىزبىز عوي. سول قۇ­رىلىس ءوز وتانىمىزدا دا ءجۇرىپ جات­قان. بىراق ەندى وتكەنگە وكىنۋدىڭ ءجونى جوق, تاعدىردىڭ ماڭدايىمىزعا جازعانى سول. 
تاعدىر ماڭدايعا تاڭبالاعان جازۋ­دىڭ قاسىرەتىن قايىسپاي كوتەرىپ الىپتى. ومىرتقاسى وپىرىلىپ, ارباعا تا­ڭى­لىپ قالسا دا, مىناۋ جارىق ءدۇ­نيەنىڭ قىزىلدى-جاسىلدى قىزىعىن ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامداي كورىپ-اق كە­لەدى. جالعىز قىزىقتى عانا ەمەس, جا­نىن جالداپ ەتىپ جاتقان ەڭبەگىنىڭ  زەينەتىن دە. 

مانا العاش ءسوز ساباقتاعان كەزدە تىگىن ماشينالارىن جوندەۋ ءجاسوسپىرىم كەزىنەن بەرى قىزىعىپ ىستەيتىن, اڭسارى اۋىپ تۇراتىن, اۋەسقويلىعى باسىم شا­رۋام ەدى دەگەن بولاتىن. كەيىن ار­باعا تاڭىلعان سوڭ كادىمگىدەي كاسىپكە اينالعان. 

– تۇتىنۋشىلارىڭىز كوپ ەمەس شىعار. كەلىن-كەپشىك ينە ساباقتاۋدى ۇمىت­قالى قاشان؟ زاۋدە ءبىر كيىم قىس­قارتۋ قاجەت بولسا, ورتالىقتا تىگىن تسەحتارى سامساپ تۇر عوي. سولاردىڭ قىز­مەتىنە جۇگىنەمىز, – دەدىك ءبىز تىگىنشىلىك جاي­لى باستاۋىش ءبىلىمىمىزدى نەگىزگە الىپ.  

– نەگە ولاي دەيسىز؟ قازىر جاس­تاردىڭ ەڭبەككە دەگەن ىنتاسى وتە جاقسى. مەنى سول قۋانتادى. تىگىن ما­شي­ناسىنىڭ دا مۇمكىندىگى كوپ قوي. يرەك­تەپ ويۋ سالاتىنى, كەستەلەيتىنى, ىلمەك قادايتىنى دەيسىز بە, تىگىن وپەراتسيالارى تولىپ جاتىر. ەڭ دۇرىسى, جاي تىگىستى ورىندايتىن قاراپايىم ماشينامەن قول جاتتىقتىرۋ شىعار. ءبىز تىگىنشىلىك ونەردى ەمەس, سول ونەردى يگەرۋدى ماقسات تۇتقان تىگىنشىلەردىڭ كومەكشىسى عانامىز. قازىر بۇيىمتايىن ايتىپ قىز-كەلىنشەكتەر عانا ەمەس, جاس جىگىتتەر دە كەلەدى. سولاردىڭ ادال ەڭ­­بەك ەتكىسى كەلگەن نيەتىنە, ىنتاسىنا قا­راپ وتىرىپ قىزىعامىن, تالپىنىس­تارىن قوشتايمىن. نەگىزىندە ادام ەلگە يگىلىگى تيەتىن ءبىر ماماندىقتىڭ يەسى بولۋى كەرەك جانە قولىنان كەلىپ جات­سا, سول كاسىپتىڭ شىن شەبەرى بولسا, ءتىپتى جاقسى, – دەيدى شەبەر, – مىقتى دانەكەرلەۋشى بولساڭ, تىندىرىمدى توكار بولساڭ, قىزمەتىڭە مۇقتاج جاندار وزدەرى ىزدەپ كەلەدى. سوندىقتان تاڭداپ العان كاسىبىڭدى قاپىسىز مەڭ­گەرسەڭ, دالادا قالمايسىڭ. 

تىرشىلىك ءۇشىن تىرنەكتەپ, تىربانىپ جۇرگەن جاننىڭ تابىسىن سۇراۋ ابەستەۋ ەدى. تەك ماناعى  ءبىز قىزىققان ءۇي­دى اۋەلى جالداپ تۇرىپ, كەيىن ساتىپ ال­عانىن ەستىگەندە, كوڭىل توعايىپ قال­دى. 

ءۇيدىڭ سىرتى قانداي اسەم بولسا, ءىشى دە قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى ەكەن. بۇرىن دا ىدىس-اياق­ سىلدىرلاماعان, ال قول ارباعا تا­ڭىل­عاننان بەرى ىنتىماق-بىرلىك ءتىپ­تى ارتا تۇسكەندەي. كوزىنىڭ اعى مەن قارا­سىنداي ەكى قىزى جەلكىلدەپ ءوسىپ كە­لەدى.  

رامازاننىڭ ءبىر ويى ءتىپتى قىزىق ەكەن. تىگىن ماشيناسىنىڭ قۇجىناعان تەتىكتەرىن قوعام مۇشەلەرىنە ۇقساتادى. اي­تالىق, تىگىن ماشيناسىنىڭ بار تەتى­گى مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇرسا, ءجىپ تە ۇزىلمەيدى, تىگىس تە ءتۇزۋ تۇسەدى. قو­­عام دا سولاي, ونىڭ ءار مۇشەسى قالت­قى­سىز قىزمەت ەتكەندە عانا ءبىرتۇتاس جا­سامپاز الەمگە اينالادى. بەلدەن كەلەتىن بەينەتتى كەشىپ جۇرسە دە, جاس­تاردىڭ تاربيەسىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جا­تىر ەكەن. وبلىس ورتالىعىنداعى ۇستەل تەننيسىمەن اينالىساتىن ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جاتتىق­تىرۋشىسى. ايتۋىنا قاراعاندا, باسىم كوپ­شىلىگى جاستار. وبلىستىق قۇراما كوماندانىڭ مۇشەلەرى. ەڭبەك ەتۋ, سپورتپەن اينالىسۋ تاعدىر تالكەگىنە ۇشى­راعان ادامداردىڭ كوكىرەگىندەگى ومىرگە دەگەن قۇشتارلىقتى ارتتىرا ءتۇس­پەك. ال شەبەر بولسا, ولاردىڭ بويىن­داعى جاسۋ, قامىعۋ ءتارىزدى كەي­بىر اقاۋلاردى تۇزەتىپ, ءتۇزۋ جولعا سال­ماق. 

كوكىرەگىندە كوپ ارمان ءبۇر جارىپ وتىرعان قايسار جىگىتتىڭ ۇيىنەن ءارى تاڭىرقاپ, ءارى رازى بولىپ اتتاندىق. جىگىتتىك مىنەزىنە, ەرگە ءتان ەرلىك قي­مىلىنا!


كوكشەتاۋ
سوڭعى جاڭالىقتار