اڭىز بەن اقيقات
ءدال وسى ساتكە دەيىن م.گوركي ءومىرى اڭىز بەن اقيقات اراسىنداعى جازۋشىعا قاجەت اتاق-داڭق پەن قۇرمەتكە بولەنىپ كەلسە, ءبىر كەزدەرى ءوزىن 25 جاسار جىگىتتەي سەزىندىرگەن عاشىعى سول اڭىزدىڭ بارىنە قارا نۇكتە قويارىن رومانتيكالىق سەزىم مەن سەنىمگە قۇلاي سەنەتىن تالانت يەسى قايدان ءبىلسىن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ ادەبيەت الەمىندەگى اتىن اسقاقتاتا تۇسكەن «ەگور بۋلىچەۆ جانە باسقالار», «شىڭىراۋدا», «مەششاندار», «ساياباقشىلار» («داچنيكي»), «كۇن پەرزەنتتەرى», «جاۋلار», «تاعىلار», «ۆاسسا جەلەزنوۆا» اتتى پەسالارىمەن قاتار, «كليم سامگيننىڭ ءومىرى», «فومما گوردەەۆ», «انا» روماندارىن, اتاقتى «ماكار چۋدرا», «چەلكاش», «يزەرگيل كەمپىر», «كونوۆالوۆ» سىندى كلاسسيكالىق شىعارمالاردى دۇنيەگە كەلتىرگەن ۇلى سۋرەتكەر, «جاۋلار» دەگەن پەسا جازسا دا ءوز جاۋلارىنىڭ ءدال قاسىندا, ءتىپتى توسەگىندە بىرگە بولىپ, جانىن باقىت پەن لاززاتقا بولەپ كەلگەن ايەلدەن اجال قۇشاتىنىن بايعۇس گوركي قايدان ءبىلسىن.
فرانتسۋز دەتەكتيۆشىلەرىنىڭ اراسىندا «يششيتە جەنششينۋ» دەگەن قاناتتى قاعيدا كەڭ تاراعان. ۇلكەن ءبىر قىلمىستىڭ شەشىمىن تابا الماي, ابدەن باستارى قاتقان كەزدە ايتىلاتىن ءسوز. دەمەك, شاتىسقان وقيعالاردىڭ ىشىنەن ايەلدى ىزدەپ كورۋ كەرەك. ويتكەنى بارلىق قىلمىس كوپ جاعدايدا ايەلدىڭ ارالاسۋىمەن جاسالادى ەكەن. ەگەر م.گوركي ءوزىنىڭ اتاقتى شىعارمالارى ارقىلى ماقتاۋ مەن ماداقتاۋدىڭ شىڭىنا كوتەرىلسە, سول شىڭنىڭ تومەنگى جاعىندا تەرەڭ شىڭىراۋ جاتقانىن دا بەيعام سۋرەتكەر اڭعارا المادى.
شىڭىراۋ
چەكيستەردىڭ ستالينگە اكەپ تاپسىرعان گوركيدىڭ كۇندەلىگىندە مىناداي جولدار بار ەدى:
«مەنىڭ ءبىر تانىس مەحانيگىم بار ەدى, سول ايتادى: ەگەر كىشكەنتاي عانا بۇرگەنى ءجۇز ەسە ۇلكەيتسە, ول جەر بەتىندەگى ەڭ بارىپ تۇرعان جىرتقىش اڭعا اينالىپ, ونىمەن كۇرەسۋگە ەشكىمنىڭ شاماسى كەلمەس ەدى. بولشەۆيكتىك ناسيحات پەن سۇمدىق ۇرەي تۋدىراتىن گيپنوز ناتيجەسىندە پايدا بولعان ستالين دە سونداي بۇرگەنىڭ ءبىرى».
كۇندەلىكتەگى وسى جازبالارمەن بىرگە, چەكيستەر گوركيدىڭ اتاقتى فرانتسۋز جازۋشىسى لۋي اراگوندى قوناققا شاقىرعانىن, كەلگەن كەزدە «وتە ءبىر ماڭىزدى ماسەلە جايلى ايتامىن» دەپ حات جازعانىن دا حابارلايدى.
ستالين بۇل حاباردان قاتتى شوشىنادى. ەگەر ول لۋي اراگونعا كەڭەس شىندىعىن جايىپ سالسا, كوسەم تۋرالى الگىندەي جازبالاردى تاراتىپ ايتا قالسا فرانتسۋز جازۋشىسى ول شىندىقتاردىڭ ءبارىن بۇكىل الەمگە تاراتپاي ما؟ لەنيننىڭ 50 جىلدىعىندا بۇكىل زالدى ءدۇر سىلكىندىرىپ, رەۆوليۋتسيا كوسەمى جايلى جۇرەك بىتكەندى تەبىرەنتە بايانداما جاساپ, ول جايلى كىتاپ جازعان گوركي نەگە ستالين تۋرالى ماقالا جازۋدان باس تارتتى؟ امەريكاعا جاساعان ساپارى كەزىندە بۇقارالىق اقپارات كوزدەرى ونى كسرو-نىڭ بولاشاق پرەزيدەنتى دەپ جازۋلارىنىڭ ار جاعىندا نە تۇر؟ كەڭەس وداعىنىڭ باس جازۋشىسى دەپ ونى كوككە كوتەرىپ, شىڭعا شىعارعاندا بيلىك ودان مۇنداي ارەكەت كۇتىپ پە ەدى؟ دەمەك, ەكى گوركي بولعانى عوي! ايدىڭ بەرگى بەتى جارقىراپ اسەم كورىنگەنىمەن, ارعى جاعى قاراڭعىلىق ەكەن عوي.
ءدال وسى كەزدە گوركي ناۋقاستانىپ, اۋرۋحاناعا جاتىپ قالادى.
ياگودا جەدەل تۇردە انگليادان مۋرانى شاقىرتىپ الادى. ەش جەردە جازىلماعان قاۋەسەت بويىنشا, ياگودا 1936 جىلدىڭ 18 ماۋسىمىندا مۋرانى كرەملگە, ءستاليننىڭ قابىلداۋىنا الىپ بارعان دەگەن الىپقاشتى ءسوز جۇرتقا تاراپ كەتەدى. ستالين مۋرامەن ۇزاق سويلەسكەن كورىنەدى. سونان سوڭ ياگودا بارونەسسا بۋدبەرگتە اۋرۋحانادا جاتقان ماكسيم گوركيگە الىپ بارادى. ول گوركيدىڭ ماڭىنان دارىگەر اتاۋلىنىڭ ءبىرىن قالدىرماي قۋىپ شىعىپ, 40 مينۋتتاي جازۋشى توسەگىنىڭ جانىندا وتىرادى. سول كەزدە ول دارىگە ۋ قوسىپ بەردى دەگەن دە جورامال بار.
مۋرا اۋرۋحانادان شىققان سوڭ, 20 مينۋتتان كەيىن ماكسيم گوركي قايتىس بولدى.
مىنە, اڭىزدىڭ اقىرى وسىنداي. بۇل جونىندە ەشقانداي قۇجات بولماسا دا, گوركيدىڭ ءبىر كەزدەگى سۇيىكتى ايەلى ونى ءوز قولىمەن و دۇنيەگە اتتاندىردى دەگەن دالەلدەنبەگەن قاۋەسەت بار.
گوركي قايتىس بولا سالىپ, ماريا بۋدبەرگ لوندونعا, گەربەرت ۋەلسكە قايتىپ ورالادى. ال ستالين گوركيدىڭ شەتەلدەگى بارلىق قالاماقىسىن مۋراعا زاڭداستىرىپ بەرەدى.
مۋرا 1974 جىلى لوندونداعى كەڭ پاتەرىندە ءوز اجالىنان قايتىس بولادى.
گوركيدىڭ مۇردەسى كرەمل قابىرعاسىنا قويىلادى. لۋي اراگون كەلگەندە دوسىنىڭ كەنەت قايتىس بولعان ۇستىنەن ءتۇسىپ, ونىمەن تىلدەسە الماي قالعانىنا قاتتى وكىنەدى.
دۋلات يسابەكوۆ,
جازۋشى
