قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى سوڭعى 7 ايدىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ ماقساتىندا ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە ەل ءسۇيسىنىپ تۇتىناتىن شۇجىق ونىمدەرىنىڭ ساپاسىز دايىندالعانى انىقتالدى. ماسەلەن, جاقىندا عانا اتالعان كوميتەت «تساريتسىنو» ااق, «كۋرنيكوۆ» اوك, «ميكويانوۆسكي مياسوكومبينات» جاق, «ومسكي بەكون» اق سىندى كومپانيالاردىڭ ءوندىرۋ تالاپتارىن جۇيەلى تۇردە بۇزعانىن, تاڭبالاۋ تەحنيكالارىنىڭ رەگلامەنتتەرىن ساقتاماعانىن انىقتادى.
– «ميكويانوۆسكي مياسوكومبينات» جاق ءوندىرىسىنىڭ «يۋجنىە» جانە «سىتنىە» شاعىن شۇجىقتارىندا ناتري نيتريتتەرىنىڭ ۇلەس سالماعى ارتقانى, پاتوگەندى ميكروفلورا جانە ىشەك تاياقشالارى توبىنىڭ باكتەرياسى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى, – دەپ حابارلادى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ياعني بۇل شۇجىقتار ادامنىڭ ىشەك اۋرۋلارىن قوزدىرىپ, يممۋنيتەتىن تومەندەتەدى. اتالعان رەسەيلىك كومپانيا ءوز ەلىندە شۇجىق شىعارۋشى كاسىپورىندار كوشباسشىلارىنىڭ قاتارىندا ەكەنىن دە ايتا كەتەيىك.
قازاقستانعا شۇجىقتىڭ ونداعان ءتۇرىن ەكسپورتتايتىن رەسەيلىك تاعى ءبىر كاسىپورىن «ومسكي بەكوننىڭ» ونىمدەرى دە كوميتەت جاساعان قارا ءتىزىمدى تولىقتىردى. سەبەبى «پوپۋليارنايا», «بۋتەربرودنايا», «يۋجنايا», «سەلسكايا», «زارەچنايا», «پوحودنايا» اتتى ونىمدەرىندە ناتري نيتريتتەرىنىڭ ۇلەسى 2-3 ەسەگە كوپ ەكەنى, لەۆوميتسەتيندى 2 ەسەگە جۋىق ارتىق قوسقانى, ميكروبيولوگيالىق كورسەتكىشتەردى بۇزۋعا جول بەرگەنى بەلگىلى بولدى. ايتا كەتەيىك, ناتري نيتراتى اعزاعا تىم كوپ تۇسكەن جاعدايدا ءتۇرلى قاتەرلى اۋرۋلاردى تۋدىنداتۋى مۇمكىن.
جوعارىدا ايتىلعان كومپانيالاردىڭ «ۋترەننيە», «رۋسسكايا», «بيسترو», «ناتۋرالنىي», «كرەستيانسكي» سىندى تارتىلعان ەتتەرى, جارتىلاي فابريكاتتارىنىڭ دا ساپاسىندا كىنارات بار.
ساۋدا سورەلەرىندە از كۇن تۇرسا دا تەز بۇزىلاتىن, قۇرامىندا ءتۇرلى قوزدىرعىش باكتەريالار جىلدام كوبەيەتىن تاعامداردىڭ ءبىرى قۇس ەتى. سول سەبەپتى ونىڭ سانيتارلىق-حيميالىق كورسەتكىشتەرى باسقا ونىمدەرگە قاراعاندا قاتاڭ تەكسەرىلەدى. وكىنىشكە قاراي, تەكسەرۋ سايىن تەرىس فاكتىلەر ءجيى تىركەلەدى. ايتالىق, سالمونەللەز, ستافيلوكتوز قوزدىرعىشتارى بار, ىلعالى شەكتەن تىس مول ونداعان توننا ءونىمدى ءتيىستى مەكەمەلەر تاۋىپ, ساتىلىمنان الاستاپ, ايىپپۇل تولەتىپ, يمپورتىن شەكتەگەن فاكتىلەر از ەمەس. قۇس جۇمىرتقاسىن جارامدىلىق مەرزىمى ءوتىپ كەتكەنىنە قاراماستان سورەلەردەن المايتىن ساۋدا ورىندارى كوپ.
قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى بيىل دۇكەندەر مەن بازارلاردا تولىپ تۇرعان «بريانسكي برويلەر», «چەباركۋلسكايا پتيتسا», «ناگايباكسي پتيتسەۆودچەسكي كومپلەكس» سىندى كاسىپورىنداردىڭ مۇزداتىلعان قۇس ەتىنىڭ ءتيىستى تالاپتاردى ورەسكەل بۇزعانىن انىقتادى. انىقتاماعان جاعدايدا سالمونەللا جانە ىشەك تاياقشالارىمەن ب ۇلىنگەن ەت تۇرعىنداردىڭ داستارقانىنان ورىن الۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. قۇس ەتى ۇنەمى قاتىرىلعان كۇيدە ساتىلادى. ال تاعامتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇزداتىلعان ءونىم شيكى ازىقتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قاۋىپتى ءتۇرى ەكەن. «بۋشتىڭ سيراعىنان» باس تارتقانىمىزعا ءبىراز بولسا دا, ءالى كۇنگە سورەنىڭ ءبارىن وتاندىق ونىمدەر جاۋلاپ ۇلگەرگەن جوق. ال شەتەلدەن اكەلىنگەن قۇس ەتىنىڭ قۇرامىندا فوسفوتتار تۇرىندەگى قوسپالار ءجيى كەزدەسەدى. شەتەلدىك كومپانيالار ونىمدەرىنىڭ ۇزاعىراق ساقتالۋى ءۇشىن وسىنداي قادامعا بارادى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ زاڭناماسىندا قۇس ەتىنە ونى قوسۋعا تىيىم سالىنعانىن ەسكەرە بەرمەيدى. بۇل تۋرالى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانداربەك بەكشين:
– قۇس ەتىنە قوسىلعان ەرىتىندىلەر اعىپ كەتپەيدى. ەتتى قاتىرعاندا سۋ قوسسا, مۇزعا اينالادى. مۇزدىڭ كولەمى سۋعا قاراعاندا ۇلكەيەتىندىكتەن ەتتى جىرتىپ جىبەرەدى دە, فوسفاتتار بۇكىل ءونىمنىڭ بويىنا تاراپ كەتەدى, – دەيدى.
ءونىمنىڭ دۇرىس تاڭبالانباۋىنا بەيجاي قاراۋعا بولمايدى, بۇل حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى فاكتور.
– ءوندىرۋشى تاڭبادا كورسەتپەگەن كومپونەنتتەردىڭ تاماق قۇرامىندا بولۋى ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. مۇنداي ونىمدەر, اسىرەسە جۇرەك-قان تامىرلارى مەن ەندوكريندى اۋرۋلاردىڭ, اللەرگيالىق رەاكتسيالاردىڭ ۋشىعۋىنا ىقپال ەتۋى ابدەن مۇمكىن, – دەيدى ج.بەكشين.
بۇل ورايدا «فينينۆەست», «پريوسكولە», «ۆيتەبسكايا برويلەرنايا پتيتسەفابريكا», «كۋرينوە تسارتسۆو بريانسك» سىندى شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ قۇس ەتىنەن ازىرلەنگەن جارتىلاي فابريكاتتارى تاڭبالاۋ تالاپتارىنا قايشى كەلەدى.
مال مەن قۇس ەتىنەن بولەك, حالىق ءجيى تۇتىناتىن, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاعى ءبىر ازىق-ت ۇلىك ءتۇرى – ءسۇت ونىمدەرىن ايتپاي كەتە المايمىز. تاعى دا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى انىقتاعان دەرەكتەرگە توقتالايىق. جۋىردا كوميتەت 79 ءتۇرلى ءسۇت ءونىمىن تەكسەرە كەلىپ, ونىڭ 18-ىنەن الىنعان سىناما ءتيىستى تالاپتارعا قايشى ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. جارناماسى جەر جاراتىن «پرەزيدەنت» سارى مايى, «ۆاليو», «وميرا وبەرلاند», «شادرينسكوە» برەندىندەگى سۇتتەردەن كىنارات تابىلدى. «ساپا» تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ ۇلتتىق ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ كەڭەسشىسى الياقپار ماتىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, قىرعىزستاندىق, رەسەيلىك ونىمدەر عانا ەمەس, وتاندىق «ادال» مەن ء«وداريدىڭ» سۇتتەرى دە ونشالىقتى ادال ەمەس كورىنەدى.
بۇگىندە قوعامنىڭ كوزى اشىق, تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتەرىنىڭ ساپاسىنا ءمان بەرۋگە تىرىسادى. «اۋرۋ – استان...» ەكەنىن بىلەتىن جۇرت دۇكەن سورەلەرىنەن ازىق-ت ۇلىكتى الماس بۇرىن تاڭبالانۋىن تەكسەرىپ جاتاتىنىن ءجيى بايقايمىز. ءتيىستى مەكەمەلەر دە حالىق دەنساۋلىعىن قولىنان كەلگەنشە قورعاۋعا تىرىسىپ جاتىر دەگەن ۇمىتتەمىز. الايدا, تىركەلىپ جاتقان تەرىس فاكتىلەردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك, ىشەر اس پەن سۋدىڭ ساپاسىن ءالى دە بولسا قاتاڭىراق تەكسەرۋ ارتىق ەتپەيتىن سىڭايلى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
