ۇلت ۇيىتقىسى بولعان ونەر ورداسى

قابىرعالى قازاق دەگەن حالىقتىڭ اتا-باباسىنان, اقىلدى اناسىنان قالعان قاسيەتتى جەردى بەرەكە-ءبىر­لىككە ۇيىپ, ءتۇبىمىز ءبىر دەپ مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان كونە ەتنوستاردىڭ ءبىرى ۇيعىر جۇرتى. وسى جۇرتتىڭ بۇكىل رۋحانياتى­نىڭ التىن دىڭگەگى سانا­لاتىن كيەلى شاڭىراعى, حح عاسىردىڭ ايتۋلى كومپوزيتورى كسرو حالىق ءارتىسى قۇدىس قوجا­مياروۆ اتىنداعى مەملەكەت­تىك ۇيعىر مۋزىكالىق كومە­ديالىق تەاترى دەر ەدىك. بۇل ونەر ۇجىمىنىڭ قۇرىل­عانىنا دا 75 جىل بولىپتى. ءبىر زاماندارى “...تەاتر دەگەن نارسە – ەرمەك ەمەس, كوڭىل كو­تەرۋدە ەمەس, ول – ۇلگى, ول – تاربيە, ونەر ورنى” دەگەن ەكەن الاش ارىس­تارىنىڭ بىرەگەيى مىرجاقىپ دۋ­لاتوۆ. وسىنداي ۇلگى-ونەگە, ءتار­بيە ورتالىعى بولىپ كەلە جاتقان تەاتر­دىڭ ديرەكتورى, تالانتتى كومپو­زيتور ءادىل جانباقيەۆتى مەرەي­تويعا وراي اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – ءيا, تەاتردىڭ ۇلتتىڭ دامۋىندا, ءوسىپ-وركەندەۋىندە الاتىن ورنى, بەرەتىن تاعىلىمى مول ەكەنى بەلگىلى. ءسىز ءمىر­جاقىپ دۋلاتوۆتىڭ اتالى ءسوزىن مىسالعا كەلتىردىڭىز. وسى ءسات مەنىڭ ويىما ۇلى قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ “كوركەم ونەر ءبىزدىڭ ىشكى دۇنيەمىزگە, جان جۇيە­مىزگە اسەر ەتىپ, ادامدىق قالپىمىزدى تاربيەلەيدى” دەگەن ادەمى بايلامى ويى­ما ورالىپ وتىر. ۇلىلار ءسوزىنىڭ اس­تارىن­دا ۇلكەن شىندىق جاتقانى راس. قوعام وزگەرىپ, زامان قانشا جەردەن جاڭارعانمەن ونەر ءوزىنىڭ التىن ارقاۋىن ەشقاشاندا ۇزگەن ەمەس. ءوز ءداۋىرىنىڭ بەي­نە­سىن وتكەن كەزەڭدەرمەن جالعاس­تىرىپ, كەلەر كۇنگە ۇمتىلا بەرەدى. عاسىر­لار قۇپياسىن ىزدەۋشىسى تابىلسا, بۇگىپ قالماي سان قىرىن, الۋان سىرىن الدىڭا جاياتىن دا ونەر مەن ادەبيەت. مەن بۇعان دالەل, دايەك كەلتىرسەم, ءاڭ­گىمە جەلىسى ۇزاپ كەتەر. ۇيعىر حالقىنىڭ قازاق توپىراعىنداعى رۋحاني مەكەنى سانالاتىن ءبىزدىڭ تەاتر وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى شاڭىراق كوتەرگەن ەكەن. – سول ءبىر ويراندى جىلداردا وتاۋ تىككەن تەاتردىڭ وتكەن جولى, كەمەلدەنۋ كەزەڭى تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز. – العاشقى قويىلىمدارىن شاعىن پەسالاردان باستاپ, بىرتە-بىرتە كۇردەلى تۋىندىلار قويىپ, قانات جايىپ كەلە جاتقاندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستا­لىپ, تەاتر ۇجىمى تىل ەڭبەككەر­لەرىنىڭ جىگەرىن جانىپ, رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن ەل ىشىنە بارىپ, ءبىراز جىل قىزمەت كورسەتتى. قازاق جەرىن مەكەن ەتكەن ۇلت­تار قاشاندا دوستىق­تى تۋ ەتىپ, ىنتى­ماقتى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى عوي. ءبىزدىڭ ونەر ۇجىمى­نىڭ قالىپ­تاسۋىنا دا سول دوستىق ۇلكەن كومەك جاساۋ­دا. سونىڭ ارقاسىندا ابى­رويى­مىز اسىپ, بەدەلىمىز كوتەرىلۋ ۇستىندە. جوعارىدا ايتقا­نىم­داي, شاعىن پەسالار­دان تەاتردىڭ العاش­قى قادامى قالىپ­تاسسا, ول بىرتە-بىرتە سۇيەكتى درا­ما­لارعا ۇلاستى. تورتكۇل دۇنيەگە اتى ءماشھۇر شەكسپير, گوگول, گولدون, مولەر, پوگودين, م.اۋەزوۆ, ك.ياشەن, س.مۇحانوۆ, ا.كاحار, ۋ.گادجيبەكوۆ, ا.سا­دىروۆ, م.زۇلپيقاروۆ جانە تاعى باسقا­لار­دىڭ درامالىق دۇنيەلەرى ءار قىرىنان ساحناعا قويىلدى. وسىنداي كەلەلى ەڭبەكتەر­دى انمەن كىرگىزىپ, بيمەن ورنەكتەۋدە كوم­پوزي­تورلار ق.قوجا­مياروۆ, گ.دۋعاشەۆ, ي.ءما­­سىموۆ, م.كي­بيروۆ, ي.يساەۆ, ش.ءشاي­­­­­مەر­­دەنوۆ جانە باسقالار ءوز ۇلەسىن قوسسا, ايتۋلى رەجيس­سەرلەر ا.يبراگيموۆ, ۆ.ازيموۆ, ا.يس­مايلوۆ, ءا.مامبەتوۆ, ب.وماروۆ, ق.جەت­پىس­باەۆ, س.باشويان سەكىل­دى رەجيسسەرلەر ءورىستى ونەردىڭ اجارىن كىرگىزدى. درامالىق دۇنيەنى جۇرتقا جەت­كىزەتىن ارتىستەردىڭ شەبەرلىگى مەن تالان­تى دەسەك, ۇلتتىق ونەردىڭ قاز-قاز تۇرىپ, ودان كەيىن قابىرعاسىنىڭ قا­تايۋى­نا, ىرگەسىنىڭ بەكۋىنە, ابىرويىنىڭ اسۋىنا, مارتە­بەسىنىڭ بيىكتەۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوسقان ونەر جۇل­دىز­دارىنىڭ قاتارىندا قازاق­ستاننىڭ حا­لىق ارتىستەرى ا.شا­ميەۆ, س.سات­تاروۆ, م.سەمياتوۆا, م.باكيەۆ, ر.يلاحۋنوۆا, م.احماديەۆ, ن.مامەتوۆا, ا.ايساەۆ, تاعى باسقالار ءجۇردى. كوبى قازىر دە ساحنا تورىندە, جۇرت نازارىندا. تەاترىمىز 1965 جىلعا دەيىن ۇيعىر-مۋزىكالىق دراما تەاترى دەلىنىپ كەلسە, ودان بەرگى كەزەڭدە مەملەكەتتىك مۋزى­كا­لىق كومەديالىق تەاترى اتالىنادى. 2005 ۇلى كومپوزيتور قۇدىس قوجا­مياروۆتىڭ اتى بەرىلدى. – ءادىل ماحەمەت ۇلى, تەاترلارىڭىزدا بىرنەشە شىعارماشىلىق ۇيىمدار قاتار قىزمەت ەتىپ كەلەدى ەكەن... – سۇراعىڭىزدىڭ توركىنىن ءتۇسىندىم. بۇل ۋاقىت تالابى. كوركەم ءسوز ونەرىن ءان-بيمەن ۇشتاستىرۋ ماقساتىندا دراما­لىق ترۋپپا, حالىقارالىق فەستيۆال­دەردىڭ لاۋرەاتى اتاعىنا الدەنەشە رەت يە بولعان فولك­لور­لىق “ناۆا”, ۆوكال­دىق-حورەوگرافيالىق “سادا”, حورەو­گرافيالىق “رۋحسارا” ان­سامبل­دەرى بار. بۇل انسامبل­دەر قازىر قالىڭ جۇرتشى­­لىققا ءوز ونەر­لەرىن كورسەتىپ, ەرەكشە ىلتيپاتقا بولەنىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ ونەر وردامىز وتاندىق جانە الەمدىك تەاترلار فەستيۆالىنە دە قاتىسىپ, جاقسى جاعى­نان كورىنىپ كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتسەم دەيمىن. 1997 جىلى حالىق­ارالىق تەاترلار فەستيۆالى كايردە وتكەندە ءبىزدىڭ ۇجىم قاتىسىپ, جاقسى جاعىنان تانىلدى. ودان كەيىنگى جىلدارى ۆەنگريا, تۇركيا, قىتاي, شۆەيتساريا, انگليا, اقش سياقتى ەلدەردە بولعان ونەر جارى­سىندا دا ءوز قارىمى­مىزدى كورسەتتىك. 2003 جىلى قازاقتىڭ جاۋىن­گەر اقىنى ماحامبەت وتەمىس­ ۇلىنىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا كورنەكتى جازۋشى اكىم تارازيگە وتىنىشپەن شىعىپ, “ماحامبەت” اتتى دراما جازدىرىپ, سونى ساحناعا شىعارعان ەدىك. بۇل قۇن­دى دۇنيە وتاندىق تەاترلار اراسىندا وتكەن ون ءبىرىنشى فەستي­ۆالدە ەكى نوميناتسيانى قانجىعاعا بايلادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – درامانى بەزەندىر­گەن پ.يبراگيموۆ پەن ايەل بەينەسىن شىعارعان ءا.ۇسەنوۆا لاۋرەات اتاندى. تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, ءبىزدىڭ تەاتردىڭ عيماراتى ءبىراز جىلدار بويى جوندەۋ كورمەي كەل­گەن ەدى. 2002 جىلى تەاتر ءۇيى ينە-جىپتەن شىق­قانداي جاڭارىپ, ونىڭ اشىلۋىنا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, اق تىلەگىن ءبىلدىردى. شىنى كەرەك, قازاقستان­داعى وزگە ۇلتتار سەكىلدى ءبىز دە مەم­لە­كەتىمىزدىڭ شارا­پاتىنا بولەنىپ, اركەز ماتەريالدىق مورالدىق جاعىنان قامقورلىققا كەنەلىپ كەلە جاتىرمىز. – قازىر قانداي قويىلىمداردى جۇرتشىلىققا ۇسىنىپ وتىرسىزدار؟ مەرەيتوي قارساڭىندا جاڭا دۇنيە­لەردى ساحناعا شىعاردىڭىزدار ما؟ – بۇل ارادا قويىلىمداردى مىسالعا كەلتىرىپ, تاراتىپ ايتار بولسام, قويىلعان ەڭبەكتەر از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – اقىن ي.ساپارباي­دىڭ “سىعان سەرەناداسى” اتتى مۋزى­كا­لىق دراماسى دەر ەدىم. بۇل تۋىن­دىنى ۇيعىر تىلىنە اقىن ا.دۋلياتوۆ اۋدارعان ەدى. سونى­مەن قاتار, ج.اسي­موۆ پەن ا.سا­دىروۆتىڭ “انارحان”, ي.ساتتاروۆ پەن ۆ.ديا­كوۆتىڭ “عاريپ پەن سانام”, ءا.اشيروۆ پەن ق.اب­دۋرا­سۋلوۆ­تىڭ “يديقۋت” تاريحي درا­ما­سىن, ءا.ءاح­ماتوۆتىڭ “افريكالىق كۇيەۋ بالا” م.زۋل­پيقاروۆتىڭ “لۋتپۋللا”, ۋ.گاد­جي­بەكوۆتىڭ “ارشين مال الان”, ح.عۋلامنىڭ “امان­نيسا­حان” سياقتى تۋىن­دىلارىمەن قاتار شەكسپيردىڭ “كورول ءليرى” دە بار. بۇلارعا قوسا دراما­لىق ترۋپپا مەن انسامبلدەر وزدەرىنىڭ رەپەر­تۋارلارىن تىڭ دۇنيەلەرمەن تولىقتىرىپ, جاڭا ءان-بيلەردى ارلەپ, زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىندەي ەتىپ جاسادى. جالپى, تەاترىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا بۇرىنعى ديرەكتورىمىز, قازىرگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات احماديەۆتىڭ قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسىن مەن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بەرەكە-بىرلىككە ۇيىعان تەاتردىڭ اتاقتى تۇلعا­لارىنان باستاپ, قاراپايىم قىزمەت­كەرىنە دەيىن ءبىر ماقسات, ءبىر نيەتكە ۇيىس­قان, ۇيىمداسقان. مەن مۇنى شىن ءىلتي­پاتپەن ەرەكشە اتاپ ايتا كەتۋدى پارىز ساناي­مىن. ونەر ورداسىنىڭ بۇگىنگىدەي بيىككە كوتەرى­­لۋىنە وزدەرىنىڭ ايتۋلى ۇلە­سىن قوسىپ جۇرگەن, درامالىق شىعارما­لاردى كوركەم­دىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, كورەر­مەننىڭ كوز­­ايى­مى­نا اينالدىرىپ كەلە جاتقان باس رە­جيس­سەر يا.شاميەۆ پەن مۋ­زى­كا­لىق جاعى­نان اجارىن كىرگىزىپ, جۇرت­تىڭ العى­سىنا بولەنگەن كومپوزيتور ا.جام­باقيەۆ ەڭبەك­تەرىن دە ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت.