25 ءساۋىر، 2018

اۋىل مەن  قاۋىم

423 رەتكورسەتىلدى

اۋىل دەسە تەڭىزدەي الاسۇرىپ، جۇ­رەك شىركىن الىپ-ۇشىپ تۇرادى-اۋ. 

«اي ارا­لاسپاساڭ، اعايىن جات، جىل ارا­لاس­پاساڭ، جەك­جات جات» دەيدى التىن بەسىك – اۋىلدى قاسيەتتى ۇعىمعا بالاعان قازاعىم. سوندىقتان جىل قۇسىنداي ساعىنىپ، ات باسىن اۋىلعا بۇرۋ، ۇشقان ۇياڭا سوعىپ تۇرۋ ءار پەرزەنتكە تاۋداي پارىز سانالادى. قۇبا بەلدە قۇلدىراڭداپ، اسىر سالىپ ويناعان تۇلەكتەردەن كىندىك قانى تامعان جەردەن ات قۇيرىعىن شورت ءۇزىپ كەتكەن كىسىنى ومىردە كوپ كەزدەستىرە بەرمەيتىنىڭىز سودان بولسا كەرەك... «سەن دە كەتتىڭ، مەن دە كەتتىم، ول دا كەتتى اۋىلدان. وسىنىمىز ۇيات بولدى-اۋ، ۇيات بولدى-اۋ، قاۋىمنان! ۇيات بولدى-اۋ، ۇيات بولدى-اۋ، ۇيات بولدى-اۋ، باۋىرلار!..»، دەپ مۇقاعالي اقىن جىر­­عا قوسقانداي، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىر­شى­لىكتەن قول ءۇزىپ، تۋعان جەرگە ايناداي اسىل بەينەلەردى اڭساي بارعانىڭدا شار­شاپ-شالدىققانىڭدى تەز-اق ۇمىت­تى­رىپ، ەرەكشە ءبىر ىستىق سەزىم مەن اسەر­لى كۇي­گە بولەيتىن الاپات ەنەرگيانىڭ قۇدى­رە­تى نەدە ەكەن-اي؟! 

شەتەلدىڭ باعاسى ۋداي كۋرورتتارىندا تىنىعىپ قايتقاندى سۇمدىق مارتەبە ساناپ، مارقاياتىندار بار، ال بىراق تۋعان جەردىڭ تامىلجىعان تابيعي تازا اۋاسى مەن ەم-دومىنا جەتەتىن دۇنيەدە نە بار دەيسىڭ ءتايىرى! «اتىڭ باردا جەر تانى جەلىپ ءجۇرىپ، اسىڭ باردا ەل تانى بەرىپ ءجۇرىپ» دەمەكشى، قازىر باياعى زامان ەمەس، اركىمنىڭ ءوز ەركى قايدا بارسا دا. بۇرىن سىرتتاي اتتارىن تەك كارتادان، وقۋلىقتان ەستىپ-بىلگەن ەلدەرگە ءوزىمىزدىڭ دە تابانىمىز تيگەن ساتتە تاپ سونداي اسەرگە بولەنگەنىمىز راس. ارىپتەستەرىم ايتپاقشى، تاۋەلسىزدىكتىڭ، «ەگەمەننىڭ» ارقاسىندا. بىلاي قاراساڭ، ارينە، بىرەۋگە بۇل اسقار تاۋداي ارمان بولۋى مۇمكىن-اۋ، الايدا قازاعىمنىڭ ۇلان-عايىر دالاسىنا، تۋعان جەردىڭ قۇدىرەتىنە وسىلاردىڭ بىردە-ءبىرى، ءتىپتى ەشنارسە تەڭ كەلە قويماسى انىق. سوعان قاراماستان جىلىنا ءبىر رەت بۇيىراتىن ەڭبەك دەمالىسىمىزدى اياق باسپاعان ارالداردا وتكىزىپ، شەتەلدەرگە ەمىن-ەركىن ءجيى ساياحاتتاپ شىعاتىن بولدىق. قارا تەڭىزدىڭ جاعاسىندا كۇنگە قىزدىرىنىپ جاتقان قانداستارىمىز تاعى كوپ. ادامدار تۇركياعا بارىپ دەمالماسا وزدەرىن دەمالعانداي سەزىنبەيتىن كۇيگە دۋشار بولا باستادى. الەۋمەتتىك جەلىدەن ەل كەزىپ جۇرگەن قازاققا ءجيى تاپ بولاتىنىمىزدى ءبىر جاعىنان، قازاقتىڭ جاعدايىنىڭ تۇزەلە باستاۋىنا بالاساق، ەكىنشى جاعىنان بوتەننىڭ ءبوزى مەن جىلتىراعىنا بۇلاي تىم قىزىعا بەرۋدىڭ سوڭى نەگە اپارىپ سوقتىرارىن بىلمەي ەرىكسىز ۇرەيگە بوي الدىرۋعا تۋرا كەلەدى...

وتكەندە الەۋمەتتىك جەلىدەن وسىعان وراي ءبىر جازبانى وقىپ، ويلانىپ قالعان جايىمىز بار. الگى جەلى قولدانۋشىنىڭ جازۋى بويىنشا، «جول ءجۇرىپ بارا جاتقان قازاقتان: «قايدا كەتىپ بارا جاتىرسىز دەپ سۇراساڭىز، «تويعا» دەيدى، ال وزبەككە وسى سۇراقتى قويساڭىز كۇلەدى، تۇسىنبەيدى، بالا-شاعاسىن اسىراماققا جۇمىس ىزدەپ، تىرلىكپەن ساپار شەگىپ بارا جات­قا­نىن ايتادى دەيدى. بۇلاردى ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز – الدىمىز جاز عوي. سودان دا ء«بىز قاشان تۋريستەردىڭ وزدەرى ىزدەپ كە­لىپ دەمالاتىن ەلگە اينالار ەكەنبىز؟» دەگەن ساۋال كوكەيگە كولدەنەڭ كەپتەلە بەردى. الاي­دا ء«تۋريزمدى قالاي دامىتامىز؟» دەپ قارا اسپاندى توندىرە بەرگەن تاعى دا دۇرىس ەمەس. قازاقتىڭ كەز كەلگەن اۋىلى تۋريزم وشاعى بولۋعا لايىق-اق. قىمىز، شۇبات، ايران، ت.س.س. الۋان ءتۇرلى ۇلتتىق سۋسىنعا باي قازاعىمنىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن نەگە شىلقىپ بايىپ كەتپەي وتىرعانىنا تاڭعالاسىڭ. شىمكەنتتەن سىراباتقا (ماقتاارال اۋدانى) جەتكەنشە جول-جونەكەي قاپ-قاپ قۇرت پەن شەلەك-شەلەك ۇلتتىق سۋسىنعا كوزىڭ تۇسسە، ساناڭدى سان ءتۇرلى ويلار سابالايدى. ءوزىمىزدىڭ وسىنشاما شالقار شالعىندى جەرىمىز، شاعالالى كولىمىز، مىناداي تازا ونىمدەرىمىز تۇرعاندا جۇرت نەگە سونشا شەتەلگە قاراي سابىلادى ەكەن-اي دەگەن وي سانا ساڭىلاۋىنان قىلتيا بەرەدى. 

تۋىپ-وسكەن اۋىلىڭمەن قاۋىشقان ءسات قانداي اسەرلى. مەيىرىم شۋاعى نەتكەن ىستىق! ەشبىر ەلدىڭ تەڭىزىنىڭ قۇمى تۋعان جەردىڭ توپىراعىنداي تابانىڭدى قىزدىرمايدى. كوركەيىپ، گۇلدەنگەن سىراباتتىڭ اجارى قارعا اۋناعان تۇلكىدەي قۇلپىرىپ، اسپانى شايداي اشىلعان. توزىعى جەتىپ، توپى­راعى شىققان كوشەلەرىنە جاڭادان اسفالت توسەلگەنىنە حالقى ءدان ريزا. اۋىل تۇر­عىن­دا­رى «كوگىلدىر وتىنعا» قول جەتكىزگەن. ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىنا گاز كىرىپ، ءۇيدىڭ ىشىندە ىس­تىق سۋى مەن سۋىق سۋى سىڭعىرلاعان بۇل اۋىلدىڭ قالادان ەندى قاي جەرى كەم دەدىك ءسۇيسىنىپ. ايەلدەرگە راقات. باياعىداي قىس­تا ساۋساقتارى كۇستەنىپ، پەشكە كومىر جاق­پايدى. شاڭ جۇتىپ، كۇل شىعارمايدى.

بۇل ءبىر جاعىنان اۋىل ايەلدەرىنىڭ اتقاراتىن جۇ­مىسىن جەڭىلدەتسە، ەكىنشى جاعىنان اۋىل­دىڭ كەلەشەگىنە كۇمان كەلتىرىپ جۇر­گەن­دەردىڭ بوستەكى سوزىنە قويىلعان توسقاۋىل ەدى. بۇگىنگى جاھاندانۋعا بەت بۇرعان زاماندا ءتول قۇندىلىقتارىمىزدى، اۋىلىمىز­دى امان ساقتاپ قالۋدىڭ ءوزى، اتا-بابا­لارىمىزدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا تاپسىرىپ كەت­كەن دارا دا دانا جولىنا ارقاشان ادال بولۋ – باستى پارىز ەمەس پە؟ سوندىقتان اۋىلدى كوركەيتۋ وندا تۋىپ-وسكەندەردىڭ عانا ەمەس، بارشا قازاقتىڭ ورتاق جانايعايى بولسا قانەكي دەيسىڭ. بۇل جولدا قانشاما جار­قىن يدەيالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ كەلگەنىن ايتا كەتكەن ابزال. اۋىلدى تۇلەتۋ ماقساتىندا جاڭادان قانشاما مەكتەپ، مە­شىت، بالاباقشا، مادەنيەت وشاقتارى بوي كوتەرگەن ەدى... ايتپاعىمىز، قازاق اۋىل­دا­رىنداعى بۇرىنعىنىڭ بايلارى، داۋلەتتى ازاماتتار ءوز قارجىلارىنا مەكتەپ سالدىرىپ، دارىندى جاستاردى وقىتىپ، رۋحاني سالاعا قىرۋار ۇلەس قوسسا، بۇگىندە سول ءداستۇردى جالعاستىرۋعا لايىقتى جاندار تابىلا ما؟ دەگەن وي ءيىرىمى كوڭىلىمىزدى كوسىلتىپ، تەرەڭگە تارتىپ اكەتتى... 

قاراشاش توقسانباي،
«ەگەمەن قازاقستان» 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:39

التىن قورىمىز كوبەيىپ كەلە جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 17:30

اقمولادا تاعى ءبىر ناۋقاس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:07

قارعىن سۋ بالكاشيندى باسىپ قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:05

تاسقىننىڭ بۇگىنگى احۋالى

ايماقتار • بۇگىن، 15:42

سالەحاردتان كەلگەن تسيكلون

ايماقتار • بۇگىن، 15:30

ەلوردادا جالپى جاعداي تۇراقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:50

فۋتبول ماۋسىمى جالعاسا ما؟

سپورت • بۇگىن، 14:48

ۇقساس جاڭالىقتار