ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
«جاڭا ءالىپبي جوباسىن تاعى دا قايتا-قايتا قاراۋ, ابدەن ءيىن قاندىرۋ كەرەك ەكەندىگى تۇسىنىكتى. بۇل جەر – جەتى رەت ولشەيتىن جەر ەمەس, بۇل جەر – جەتپىس جەتى رەت ولشەيتىن جەر. سوندىقتان دا ءبىز قازىرشە اساتپاي جاتىپ قۇلدىق دەمەي تۇرمىز».
وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋدىڭ ماسەلەلەرىن تالقىلاعان پارلامەنتتىك تىڭداۋدا سويلەگەن سوزىمىزدە وسىلاي دەگەن ەدىك. ول ءسوز رەسپۋبليكالىق باسپاسوزدە تولىق كۇيىندە باسىلعان دا بولاتىن. سول پارلامەنتتىك تىڭداۋدان كەيىن باستالعان قىزبا-قىزۋ پىكىرتالاس بارا-بارا شىن مانىندەگى بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇلاسىپ كەتە باردى. ەلباسىمىزدىڭ جاڭا الىپبيگە اۋىسۋدىڭ جاي-كۇيىن ءدال وسىنداي كولەمدە تالقىلاعان ەل الەمدە بۇرىن-سوڭدى بولماعانىن اتاپ ايتقانى دا ەسىمىزدە.
جالپى, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل ومىرىنە تىكەلەي قاتىسى بار شەشىمدەردى حالىقپەن كەڭىنەن اقىلداسىپ بارىپ قابىلداۋ كەرەكتىگىن قايتا-قايتا قاداپ ايتىپ تا كەلەدى, سولاي ەتۋدىڭ ۇلگىسىن ءوزى تانىتىپ تا كەلەدى. ءدال وسى ماسەلەدە بۇل ءتىپتى كەلىستى كورىندى. اۋەلى ديگرافتار مەن دياكريتيكالىق بەلگىلەرگە نەگىزدەلگەن ءبىر جوبا باسپاسوزدە جاريالاندى. پارلامەنتتىك تالقىلاۋدا سول نۇسقا تالقىلاۋعا تۇسكەن بولاتىن. ونىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەمىستىكتەرى ساراپقا سالىندى. جەتىستىگىنەن كەمىستىگى كوبىرەك دەگەن پىكىرگە ويىستى جۇرتشىلىقتىڭ ويى. اراعا بىرەر اي سالىپ بارىپ, تازا قازاقى ارىپتەردى اپوستروفتاردىڭ كومەگىمەن تاڭبالاۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا نۇسقا تارازىعا تارتىلدى. بۇل نۇسقا الدىنداعىدان اناعۇرلىم دۇرىس ەكەن, ءسوزدى ءارتۇرلى وقىماۋعا, قيلى-قيلى دىبىستاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى ەكەن دەستى جۇرتشىلىق. بىراق بارا-بارا سونىسىمەن قاتار جازۋدى قاعازعا تۇسىرگەندە سىرت سۋرەتىنىڭ كوزگە سۇيكىمدى كورىنبەيتىنى دە بار ەكەن دەگەن پىكىرلەر بەلەڭ الا باستاعانداي بولدى.
ەندى, مىنە, ەل مەن ەلباسى ەتەنەلىگىنىڭ ەرەكشە ءبىر كورىنىسىنە كۋا بولىپ, قۋانىپ وتىرمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» 2017 جىلعى 26 قازانداعى №569 جارلىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» 20 اقپاندا جاريالانعان جارلىعى بويىنشا ءالىپبيىمىز جاڭا رەداكتسيادا جازىلاتىن بولىپ شەشىلدى.
نەگە قۋانىپ وتىرمىز دەيمىز؟ جازۋدى جاڭعىرتۋ – ءتىلدى جاڭعىرتۋ. ءتىلدى جاڭعىرتۋ – ەلدى جاڭعىرتۋ. بۇل ماسەلەنىڭ تاعدىرشەشتى سيپاتىن سونشالىقتى سەرگەك سەزىنگەنىمىزگە, ءالىپبي اۋىستىرۋدىڭ ءتىل تاعدىرىن عانا ەمەس, ەل تاعدىرىن دا ايقىندايتىنىن بارشامىزدىڭ بىلگەنىمىزگە, انا ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعىنا وسىنشالىقتى جاناشىرلىق تانىتقانىمىزعا, قىسقاسى – ەلدىك مىنەزىمىزگە قۋانىپ وتىرمىز. ەل سوزىنە ەرەكشە قۇلاق تۇرگەن, بۇل ىسكە وڭىنان دا, سولىنان دا, تىگىنەن دە, كولدەنەڭىنەن دە قاراعان, ءبارىن, ءبارىن ەسكەرگەن, جەتى رەت ەمەس, جەتپىس جەتى رەت ولشەگەن ەلباسىمىزدىڭ تاريح الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنە تاعى ءبىر مارتە كۋا بولعانىمىزعا قۋانىپ وتىرمىز. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا-اق باستالعان, وسىدان التى جىل بۇرىنعى «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن, وتكەن جىلعى ءساۋىر ايىندا جاريالانىپ, جان دۇنيەمىزدى ساۋىردە ەسەتىن التىنكۇرەكتىڭ سامالىنداي جەلپىپ وتكەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ەلباسى ەڭبەگىنەن كەيىن بولەكشە سەرپىنمەن قولعا الىنعان ءىستىڭ تاماشا تياناق تاپقانىنا قۋانىپ وتىرمىز.
نەگە تاماشا تياناق تاپقانى دەيمىز؟ ويتكەنى بۇل جارلىق قالىڭ كوپشىلىكتىڭ جاڭا ءالىپبي قالىپتاستىرۋعا قويعان باستى تالابىنىڭ ۇدەسىنەن شىققاندىعىمەن اسا باعالى. ول تالاپ – ءبىر دىبىستى ءبىر تاڭبامەن بەلگىلەۋ. جالپى, نەگىزىنەن ەستىلگەنى بويىنشا جازىلۋى – الفاۆيت اتاۋلىنىڭ داۋسىز ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى. ولاي ەتۋ جازۋدى دا جەڭىلدەتەدى, وقۋدى دا جەڭىلدەتەدى, دەمەك, ءتىل ۇيرەنۋدى دە جەڭىلدەتەدى. ءتىلدى ايقىن ەتەدى. ءسوزدى ءدال جازدىرتادى, دىبىستى ءدال ەستىرتەدى. جاڭا الىپبيدەن كوپشىلىكتىڭ كۇتكەنى دە وسى ەدى. حالىقتىڭ, قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرىن تالاي مارتە تارازىعا تارتىپ, تاريحي ءمانى بار تاعدىرلى ماسەلەگە بارىنشا بايىپتى كوزقاراستى تالاپ ەتكەن, ءسويتىپ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە بارشا ەل كۇتكەن شەشىمگە قولىمىزدى جەتكىزگەن ەلباسىمىزعا ايتار العىسىمىز ايرىقشا. قازاقتىڭ «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەيتىنى دە وسىدان عوي. جاڭا ءالىپبي – رۋحىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ جارقىن جەتىستىگى. قۇتتى بولسىن ايتامىز بارشا اعايىنعا!
بەرىك ابدىعالي ۇلى, «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى:
جالپى, ءالىپبيدىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمگە, ۇلتتىق مادەنيەتكە ىقپالى وتە زور. بۇل بۇرىننان بەرى دالەلدەنگەن. سوندىقتان لاتىن گرافيكاسىنىڭ بۇگىنگى نۇسقاسى حالىقپەن بىرگە اقىلداسىپ, ويىن ەسكەرىپ, قابىلدانىپ جاتقان نۇسقا. بۇل قادام ءبىر جاعىنان ساياسي ماڭىزدى دەپ ايتا الامىن. ارينە كوبىنە ءالى تۇسىنىكسىز بولار. ۋاقىتىنا بايلانىستى ايتار بولسام, ەرەجەسى جاسالعانشا ءالى ءبىرشاما اۋقىمدى جۇمىس بار. قازىرگى جاستارعا, ۇلكەندەرگە مۇنىڭ قاجەتى قانشا دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. كەڭەس كەزىندە ءالىپبي ادەيى كيريللگە اۋىستىرىلعان. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ قازىرگى قادامدى تاريحي شەشىم دەپ قابىلدايمىن.
البەتتە مىڭ ادام بولعاننان كەيىن مىڭ ءتۇرلى پىكىر بولادى. ەرەجە قابىلدانادى. ەندىگى ۋاقىتتا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ءتىل ينستيتۋتتارى وسىعان بايلانىستى قازاق تىلىندە جازۋدىڭ ەرەجەلەرىن قابىلداۋ كەرەك. ياعني دىبىستار تولىق زەرتتەلەدى. ونىڭ وزىنە 5 جىلداي ۋاقىت كەتۋى مۇمكىن. زەرتتەۋ بارىسىندا مەنىڭ ويىمشا, ايتارلىقتاي وزگەرىس بولمايدى.
ەرجان سالتىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى اەسي ديرەكتورى:
پرەزيدەنت بەكىتكەن لاتىن گرافيكاسىنداعى قازاق ءالىپبيى مامانداردىڭ ۇزاق مەرزىمدى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى جانە بۇل ءالىپبي وسى ۋاقىتقا دەيىن ايتىلعان ساراپشىلار پىكىرىنىڭ جان-جاقتى ۇدەسىنەن شىعادى.
بەكىتىلگەن ءالىپبي نۇسقاسى العا جاسالعان قادام ىسپەتتى, سەبەبى جالپى العاندا بۇل قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق ەرەكشەلىگىن ايقىندايتىن ءالىپبيدىڭ فونەتيكالىق نۇسقاسىنا كوشۋدى بىلدىرەدى. الىپبيدە الەمدىك تاجىريبەدە مويىندالعان ەكى ديگراف – sh مەن ch سايكەسىنشە «ش» مەن «چ» ارىپتەرىن بەينەلەۋگە ارنالعان.
قازاق ءتىلىنىڭ بارلىق داۋىستى دىبىستارى جەكە بەلگى رەتىندە كورسەتىلگەن. اتاپ ءوتۋ كەرەك, قازاق ءتىلىنىڭ ۆوكاليزمى وتە باي, ەڭ الدىمەن, ءدال وسى فاكت ديگرافتاردى قولدانۋدى (العاشقى ۇسىنىلعان نۇسقا) شەكتەدى. جاڭا الىپبيدە بۇل ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا كوپتەگەن زاڭدى سىن پىكىرلەردىڭ تۋىنا سەبەپكەر بولعان «ديگرافتىق» جانە «اپوستروفتىق» نۇسقالاردان گورى, قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق رەتىن تولىق اشىپ كورسەتە الاتىن ءالىپبيى جاسالدى دەپ ايتۋعا بولادى.
ەندى جاڭا ءالىپبي قوعامنىڭ ءتۇرلى توپتارىمەن ءبىراۋىزدان قابىلدانىپ, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنەدى دەگەن شىنايى ءۇمىت بار.
