تاۋەلسiز قازاقستان ءوزىنىڭ ەگەمەندىگىن العاننان باستاپ الەمدiك قاۋىمداستىق الدىندا ساليقالى ساياسي ۇستانىمى مەن ناقتى باعىت-باعدارىن ايقىنداپ العانى بەلگىلى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى جولدا تاباندى ساياسات ۇستانىپ, اتالعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى الەمگە تانىتىپ كەلەدى. دۇنيەجۇزىندە العاشقى بولىپ يادرولىق سۇم قارۋدان باس تارتتىق. كەڭەس زامانىندا يادرولىق قارۋ سىناعىنا اينالعان سەمەي پوليگونى جابىلدى. بۇگiنگە دەيiن ونىڭ زاردابى مەن زيانىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس! تالاي ادامنىڭ جانى مەن تانiنە جارا سالعان پوليگون جابىلماعاندا, ءالi قانشاما ۇرپاقتىڭ تامىرىنا بالتا شابىلار ەدi. پرەزيدەنتتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ومiرشەڭدiگi دە وسىندا. ونىڭ جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان باس تارتۋ شەشiمi ۇرپاق ساۋلىعىن ويلاۋدان, ۇلت ەرتەڭىنە الاڭداۋدان تۋعان دەسەك, استە قاتەلەسپەيمىز.
مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى سامميتتە بۇگiنگi تاڭداعى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كوپشىلىكتىڭ ورتاسىنا سالىپ قانا قويماي, ونى شەشۋدiڭ ناقتى جولدارىن دا ۇسىندى. الەمدىك قاۋىمداستىققا «XXI عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى ماقساتى ايقىن باعدارلاما قابىلداۋ كەرەكتiگiن ايتىپ, ونىڭ نەگiزگi ءۇش باعىتىن ناقتىلاپ كورسەتىپ تە بەردi. تالاي ۇلتتىڭ بالاسى تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتقان مەملەكەتiمiزدi ايرانداي ۇيىتىپ وتىرعان ەلباسى بiرلiك, ىنتىماقتاستىق جانە دوستىق اتتى تۇسiنiكتەردىڭ تەك جەكەلەگەن ەلگە عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتقا كەرەك ەكەندiگiن تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكiزدi ەمەس پە؟!
جالپى, يادرولىق قاۋiپسiزدiك ءجونiندەگi جاھاندىق جيىنداردىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. الەمدىك قوعامداستىق مۇنداي سامميتتەرگە بايىپتى ۇستانىمى, ساليقالى ءسوزi بار مەملەكەتتەردiڭ قاتىسقانىن ءجون سانايدى. مۇنى ءبىز ۆاشينگتوندا وتكەن سامميتتەن دە بايقاپ, وي تۇيدىك.
تاريحي شىندىق سول, يادرولىق سىناقتىڭ زاردابىن ايتىپ, قوعامعا قوزعاۋ سالعان «نەۆادا-سەمەي» انتييادرولىق قوزعالىسى بولدى عوي. بۇل ۇلى ءىس باستالعان كەزدە ونىڭ مۇشەلەرiنiڭ الدىندا سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ مەن الەمدەگi وسىنداي سىناق پوليگوندارىن توقتاتۋ سەكiلدi اسا مۇباراك ماقساتتار تۇردى. بۇگىنگىنىڭ بيىگىنەن قاراپ تۇرساق, بۇل وقيعا وسى از عانا ۋاقىت iشiندە ەلiمiزدiڭ اتىن الەمگە تانىتۋمەن قاتار, جەر بەتiندەگi اتوم قارۋلارىن توقتاتۋعا ءوزىنىڭ جويقىن اسەرىن تيگىزگەن ەدى.
ەلباسىنىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋiپسiزدiك جونiندەگi سامميتتە جاساعان مالiمدەمەسi تەرەڭ مازمۇندىلىعىمەن قۇندى بولعانى راس. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن قازاقستاندا دۇنيەجۇزiندە العاش بولىپ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بۇل – ازiرگە الەمدiك تاجiريبەدەگi العاشقى جانە بiردەن-بiر وقيعا», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. تاۋەلسiزدiگiن ەندi العان جاس مەملەكەتتiڭ بۇل شەشiمi بارلىق جەتەكشi دەرجاۆالاردىڭ يادرولىق سىناققا موراتوري جاريالاۋىنا تۇرتكى بولعانى داۋسىز, ونى الەم مويىنداپ تا وتىر. شىن مانىسىندە, بۇل دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگi وتە زور ماسەلە بولاتىن.
ەلباسى كوتەرiپ وتىرعان ماسەلە تەك بiر عانا ەلدىڭ ەمەس, بۇكiل دۇنيەجۇزiنiڭ كەلەشەكتەگى ءومiرiن ايقىندايدى. جوعارىدا ايتىلعان قاۋiپ-قاتەرلەر ماسەلەسى بايىپتى شەشiمiن تاپپاسا, ادامزات بالاسىنىڭ جەرمەن جەكسەن بولىپ جويىلىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان امەريكا استاناسىنىڭ تورiنەن كوكەيكەستى ماسەلە كوتەرگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءمالiمدەمەسi وتە ماڭىزدى دەپ سانايمىن. «ەندى ءولىم سەبەتىن قارۋلاردى عارىش كەڭىستىگىنە, الەمدىك مۇحيتتىڭ بەيتاراپ سۋلارىنىڭ ءتۇبىنە, اركتيكاعا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالاتىن جاھاندىق شەشىم قابىلداعان ءجون. جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جاڭا قارۋ تۇرلەرىن جاساۋ ءۇشىن عىلىمي جاڭالىقتاردى پايدالانۋعا تىيىم سالاتىن حالىقارالىق قۇجات ءازىرلەپ, ونى ورىنداۋدى مىندەتتەۋ ماڭىزدى. بۇۇ-دا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولاتىن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ ءتىركەۋ رەەسترىن قۇرعان ابزال», دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى ءبىزدىڭ جوعارىدا ايتقان ءسوزىمىزگە جارقىن مىسال بولا الادى.
يادرولىق قاۋiپسiزدiك جونiندەگi قورىتىندى سامميت قازاقستاننىڭ جانە دە ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدiك قوعامداستىق الدىندا اسا زور ابىروي-بەدەلگە يە ەكەندiگiن كورسەتتi. ەلباسىنىڭ جاھاندىق جيىندا بايانداما جاساپ, «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسiن جاريالاۋى – ادامزات بالاسىن الاپات قىرعىنداردان اراشالاپ قالۋدان تۋعان iزگi نيەتتiڭ جەمiسi ەكەندiگi راس.
جۇماعالي ماعزيەۆ,
قاراعاندى قىزمەت كورسەتۋ
جانە تەحنولوگيا
كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى,
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسى