2016 جىلدىڭ 31 ناۋرىزى مەن 1 ءساۋىرى ارالىعىندا ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV سامميتتە ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بۇۇ جەتەكشىلىگىنە جانە الەم حالقىنا «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن تانىستىرعانى بەلگىلى. مانيفەست نەگىزگى بەس باعىتتى قامتىدى. بۇل باعىتتىردىڭ ىشىندە ەرەكشە نازار اۋداراتىنى الەم ەلدەرىن يادرولىق جانە باسقا دا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنان باس تارتۋ, اسكەري وداقتاردى تاراتۋ, قانداي دا پىشىندە بولماسىن, سوعىس پەن اسكەري قايشىلىقتاردى بولدىرماۋعا شاقىردى. ءححى عاسىردا ادامزات ءوز دامۋىنىڭ جاڭا دەڭگەيىنە اياق باستى. دەگەنمەن, جەر شارى سوعىس پەن ءتۇرلى ۇلتارالىق, دىنارالىق تاعى باسقا سيپاتتاعى قاقتىعىس ورتىنەن ارىلا المادى. قازىرگى كۇنگى كورەي تۇبەگىندەگى, تاياۋ شىعىستاعى جاعدايلار وعان كۋا بولىپ وتىر.
ەلباسىمىز ءوز مانيفەسىندە: «بارشا ادامزات ءححى عاسىرعا جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءدəۋىرى رەتىندە ءۇمىت ارتتى. بىراق بۇگىندە بۇل ەلەستى ساعىمعا اينالۋى ىقتيمال. Əلەمگە تاعى دا قاتەر ءتونىپ تۇر جəنە ونىڭ اۋقىمىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. جəنە بۇل قاتەر – جاھاندىق سوعىس!» – دەپ اشىپ ايتتى. اقيقاتتى اشىپ ايتۋ, شىندىقتى شىرقىراتىپ جەتكىزۋ دەگەنىڭىز وسى عوي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۆاشينگتون تورىندەگى سوزىنەن قىرسىقتىڭ قىر استىندا ەكەنىن بايقاۋ قيىن بولماس. سوندىقتان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز əلەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل باستاما دا دۇنيە جۇرتىنىڭ نازارىن اۋدارتىپ, قاۋىپ پەن قاتەردىڭ الدىن قالاي الامىز دەگەن ويعا جەتەلەدى.
وسىدان كەيىن الەم سوعىسسىز دۇنيە قۇرۋعا بەت بۇرىپ, وعان جەر شارىنداعى بارلىق مەملەكەتتەر مەن ۇيىمدار كۇش بىرىكتىرە تۇسەدى دەپ سەنەمىن. سونىمەن قاتار, مۇنداي ماڭىزدى ىستەن ءاربىر ازامات تا شەت قالماۋى كەرەك. ويتكەنى, اركىم ءوزىنىڭ بىلىمىمەن, ەڭبەگىمەن, نيەتىمەن الەمدەگى بەيبىتشىلىككە زور ۇلەس قوسا الادى. الدەبىر سەبەپتەرمەن بوتەن بولمىسقا, داستۇرسىزدىككە بەت بۇرعاندارمەن بايلانىس جاساپ, حال-قادەرىمىزشە ولاردىڭ ساناسىنا وي تاستاۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىز. وسىعان قاتىستى ءناتيجە دە جوق ەمەس. وتانىمىزداعى بەيبىت تىرلىكتىڭ قادىرىن جاندى مىسالدارمەن ءتۇسىندىرىپ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن تاۋەلسىز جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلەسى مەن ءۇنىن كەڭ ناسيحاتتاۋدامىز.
مانيفەستە كەيىنگى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتا بولعان وقيعالار مەن شەشىمدەر تەرەڭ تالداۋ جاسالىپ, ونىڭ مازمۇنى كەلتىرىلىپ, جان-جاقتى سارالانىپ, بۇكىل جەر بەتى حالقىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تيگىزگەن ىقپالىنا وبەكتيۆتى باعا بەرىلگەن. مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان اتقارىلعان زور جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە تەڭدەسسىز ۇلەس قوستى. بۇل ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ماقتانىش سەزىمىن تۋعىزاتىنى اقيقات. جانە دە بۇل ەش اسىرا ايتقاندىق ەمەس. ەلباسى ۇلى دەرجاۆالار اراسىندا وزىنە لايىقتى ورىن الىپ وتىر.
وسى ورايدا, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ مويىنداۋى مەن ريزاشىلىعىنا بولەنگەنىن دە اسا ادىلەتتىلىك دەپ سانايمىن. پرەزيدەنت اتالعان ماڭىزدى باعدارلامالىق قۇجاتىندا عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ نەگىزىندە جاسالعان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ اۋقىمدىلىعىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى. وسى عىلىمي جەتىستىكتەردى پاراساتتى تۇرعىدان پايدالانۋ قازىردىڭ وزىندە ادامزات ومىرىنە تەڭدەسسىز وڭ ناتيجەلەر الىپ كەلدى. ارينە, ولاردى جاقىن بولاشاقتا ءارى قاراي دا ەنگىزە بەرۋ ادامزات دامۋىنىڭ جاڭا, ماڭىزدى فازاسىنىڭ نەگىزى بولاتىنىنا ەش كۇمان جوق. دەگەنمەن, ونىڭ ءوزىن قاۋىپسىز, عالامعا ەشقانداي زيانىن كەلتىرمەيتىندەي ەتىپ پايدالانۋ كەرەك.
قازىرگى كەزدە حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ءوزىنىڭ باعدارلامالىق قۇجاتىندا تاريحي شەشىم قابىلداۋ, ءسويتىپ, مەملەكەتتەردىڭ يادروسىز الەم نەگىزىندە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاعداي تۋعىزۋعا العىشارت جاساۋعا ۇمتىلعان جەر جۇزىندەگى جەتەكشى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ادىلەتتى باعا بەرىپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسى ۇلكەن قۇندىلىققا جانە ماڭىزعا يە. ويتكەنى, وندا بارلىق مەملەكەتتەردىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تەڭدەي جاۋاپكەرشىلىگى قاعيداتتارى نەگىزىندە بەيبىت ۇنقاتىسۋ بويىنشا ءىس-قيمىلداردىڭ تۇتاستاي ءبىر كەشەنى العا تارتىلادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءولىم سەبەتىن قارۋ تۇرلەرىن عارىش كەڭىستىگىندە, الەمدىك مۇحيتتىڭ ءتۇبى مەن بەيتاراپ سۋلارىندا, اركتيكادا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالۋ بويىنشا جاھاندىق شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگى جونىندەگى ۇسىنىسى قازىرگى تاڭدا اسا كوكەيكەستى بولىپ تابىلادى. ال «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جۇزەگە اسىرۋعا ساياساتكەرلەرمەن, قارجى توپتارىنىڭ جانە ىسكەرلىك قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرىمەن قاتار, بۇكىل الەمنىڭ وقىمىستىلارى دا بەلسەندى قاتىسۋلارى ءتيىس.
قازاقستان عالىمدارىنىڭ كۇش-جىگەرىن, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, يادرولىق وتىندى ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيالارىن وندىرەتىن قاۋىپسىز جانە ىقشام قۇرىلعىلار جاساۋ ءۇشىن قولدانۋعا, ياعني جاڭا تەحنولوگيالار جاساۋعا باعىتتاۋعا باسىمدىق بەرىلگەنى ءجون. قازاقستان عالىمدارى وسى ۇدەرىستە وزىنە لايىقتى ورىن الاتىنىنا كۇمان جوق, ويتكەنى, وسى ماڭىزدى باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ – «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ باستى لەيتموتيۆى ادامزاتتى ءولىم سەبەتىن سوعىس قاتەرىنەن اراشالاۋعا باعىتتالىپ وتىر ەمەس پە؟!
وركەنيەتتىلىكتىڭ جاڭا ءداۋىرىندە ادامزات ومىرىندە سوعىس پەن جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىستاردىڭ ورىن الۋى جاڭا قوعام بەينەسىنە جات قۇبىلىس. سوڭعى ۋاقىتتاردا ءتۇرلى سيپاتتاعى تەرروريزمنىڭ بەلسەندىلىگى ولاردىڭ قولىنا يادرولىق قارۋدىڭ ءتۇسۋى بۇكىل ادامزات ءۇشىن زور قاۋىپ تۋدىرادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ءوز ۋاقىتىندا قازاقستان الەۋەتى جونىنەن الەمدە ءتورتىنشى ورىنداعى يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقانى بەلگىلى. قازىر دە ەلباسىمىزدىڭ الەم ەلدەرىن سوعىستان, اسكەري وداقتاردان, قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنان باس تارتۋعا ءوزارا كەلىسىم مەن ءتۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن ارا-قاتىناسقا شاقىرۋى ادامزات ومىرىنە جاڭا سەرپىن مەن باعدار بەرەتىن ۇسىنىس, ادامزات دامۋىنىڭ جاڭا پاراديگماسى دەپ قابىلداۋعا بولادى جانە ادامزات الدىندا ەلىمىزدىڭ وزىندىك ۇستانىمى مەن ورنىن ايشىقتاي تۇسەدى.
بولات اپەنوۆ,
قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى