وڭتۇستىكتە وڭدى ىستەر كوپ

ۇلكەن ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى نەگىزگە العان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ وڭىردە جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جايىندا بريفينگ وتكىزدى. الەمدەگى بۇگىنگى قالىپتاسقان جاعداي باسشىلاردان زاماننىڭ تالابىنا وراي ىلكىمدىلىكتى, قا­بى­لەتتىلىكتى, جاڭا جاعدايدا تابىستى جۇمىس جاساۋدى قاجەت­سى­نەدى. ياعني, كابينەتتەگى ماۋىتىمەن كومكەرىلگەن ۇستەل, بىلعارى ورىن­دىققا كومىلىپ وتىرىپ الىپ, بۇيرىق ارقىلى جۇمىس جاساۋدىڭ زامانى وتكەن. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پا­رىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تاردى جەكە-جەكە جىلىكتەدى. ءبىرىنشى رەفورما – كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ. قا­زىرگى ۋاقىتتا جاڭا كادر ساياساتى كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قا­لىپتاستىرۋدىڭ ەڭ قاجەتتى العىشارتى بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتا اۋقىمدى ءىس-شا­­رالار قولعا الىندى, دەدى بەي­بىت باكىر ۇلى. ماسەلەن, رەس­پۋب­­ليكامىزدا العاش رەت وب­لىس­تىڭ اتقارۋشى ورگاندارى ءۇشىن بىرىڭعاي پەرسونالدى باس­قارۋ قىزمەتى قۇرىلدى. سون­داي-اق, ادەپ جونىندەگى ۋاكىل تاعايىندالدى. وبلىسىمىز­دا مەم­لەكەتتىك قىزمەتتە ساتىلاپ ءوسۋ جانە ورنالاسۋ مەريتوكرا­تيا مەن جاريالىلىق قاعيداتتارىنا سايكەس بولۋى تۇراقتى باقىلاۋدا. بوس لاۋازىمعا كونكۋرستار اشىق تۇردە وتكىزىلىپ جاتىر. قازىر ارنايى ساراپشىلار توبىن جيناۋ­دامىز. جاقىندا ولاردىڭ كەز كەلگەن اۋدان مەن قالالارداعى كونكۋرستارعا بەينە-كونفەرەنتسيا ارقىلى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, ءبىز «كادر­لار­دىڭ التىن رەزەرۆىن» قالىپ­تاستىرۋعا كىرىستىك. وسى تۇرعىدا, پرەزيدەنتتىك «بو­لاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا ءبىلىم العان جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىن بىتىرگەن بەلسەندى, وتانسۇيگىش جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتىپ جاتىرمىز. مىسالى, قازىردىڭ وزىندە وسىنداي تۇلەكتەردىڭ قاتارىنان ىرىكتەلگەن 12 ازامات وبلىستاعى باسشىلىق لاۋازىمداردا جۇمىس جاساۋدا. ول ازاماتتار جاڭا يدەيا­لاردى ەنگىزىپ جاتىر. ەكىنشى رەفورما – زاڭنىڭ ءۇس­تەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى ويىن جۇيەلەگەن وب­ل­ىس باس­شىسى ەلباسىمىز ۇلت جوسپارىنىڭ ەكىنشى باعىتىندا حالىق الدىندا ەسەپ بەرەتىن جەر­گىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن قۇ­رۋ­دى تاپسىردى, دەدى. وسىعان وراي, وبلىستىڭ بارلىق اۋدان, قا­لا­لارىندا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قۇرىلىپ, ولارعا 19 باسشى تاعايىندالدى. بۇگىندە جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ قۇرامىندا 2747 قىزمەتكەر بار. ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 30-قادامىنا سايكەس جول-كولىك, ۋچاسكەلىك جانە يۋۆە­نالدىق پوليتسيا قىزمەتكەر­لەرى بەينە­تىركەگىشتەرمەن جانە كەۋ­دەگە تاعاتىن بەينەجەتونمەن قام­تىلادى. بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ازايتىپ, قوعامدىق ءتارتىپتى ساق­تاۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. ۇلت جوسپارىنىڭ 32-قادامىنا سايكەس وبلىسىمىزدا العاش رەت «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋ كارتاسى» ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل جۇيە قىلمىستىق ارەكەتتى نەمەسە وقي­عانى اشۋدىڭ زاماناۋي وزىق ءتاسىلى بولىپ تابىلادى. يندۋستريالاندىرۋ جəنە ەكو­­­نوميكالىق ءوسىم, ياعني ءۇشىن­شى رەفورما بويىنشا كولەمدى جۇ­­مىس­تار اتقارىلىپ جاتىر. ماسەلەن, 2015 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى ءتورت ءجۇز ون التى ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. ينۆەستيتسيالىق سالىمداردىڭ باسىم بولىگى شاعىن كاسىپورىنداردىڭ كولەمىنىڭ 61,2 پايىزىن قۇرايدى. سىرتقى ين­ۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 48,3 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە جالپى ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ 12 پايىزىن قۇرادى. ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ءتورت باعىت بويىنشا جوس­پار ءازىر­لەندى. ءبىرىنشى. «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا توقىما كلاستەردى قالىپتاستىرۋ. بۇگىنگى تاڭدا وسكەن ءشيتتى ماقتانىڭ وتىز بەس پايىزى وبلىستىڭ توقىما كا­سىپورىندارىمەن وڭدەلۋدە. ءبىزدىڭ ماقسات – 2020 جىلعا دەيىن ءشيتتى ماقتانىڭ 90 پايىزىن ءوزىمىزدىڭ وبلىستىڭ كا­سىپ­ورىندارىندا وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتۋ. سونىمەن قاتار, ءشيتتى ماقتا كولەمىن 54 پايىزعا ءوسىرۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز, ول 420 مىڭ توننانى قۇرايدى. ەكىنشى. وبلىستا فارماتسەۆتيكا كلاستەرىن قالىپتاستىرۋ. رەس­پۋبليكادا ءوندىرىلىپ جاتقان فار­ماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءبىزدىڭ وبلى­­­سىمىزدىڭ ۇلەسىندە. بۇگىنگى تاڭ­دا, «حيمفارم» اكتسيونەرلىك قوعامىندا 100 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن 4 كەزەڭنەن تۇ­راتىن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇدان بولەك, ءدارى-دارمەك ءون­دىرەتىن جانە مەديتسينالىق بۇيىمدار شىعاراتىن 6 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ ىشىندە 2 زاۋىتتىڭ (تابلەتكالار ءوندىرىسى جانە قان جينايتىن كونتەينەر ءوندىرۋ) قۇرىلىسى باستالدى. ورتوپەديالىق بۇيىمدار شى­عاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. ءۇشىنشى. وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جانە دامىتۋ قولعا الىنىپ جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا 11 يندۋستريالىق ايماق قۇرىلعان, ونىڭ تورتەۋى شىمكەنت قالاسىندا ورنالاسقان. ونىڭ ىشىندە, التاۋى ىسكە قوسىلىپ, وندا 143 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 10400 جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا. رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بو­لىپ جۇمىسىن باستاعان «وڭتۇستىك» يندۋستريالىق ايماعى ءوزىنىڭ ءتيىم­دىلىگىن دالەلدەگەنىن اتاپ ءوتۋ قا­جەت. ءبۇ­گىندەرى ايماقتا 20,4 ملرد. تەڭگەنىڭ 39 جوباسى ىسكە اسى­رىلىپ, 3,1 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. سوڭعى 5 جىلدا ينفراقۇرى­لىم تارتۋعا جۇمسالعان قارجىنىڭ 67 پايىزى بيۋدجەتكە سالىق تۇرىندە قايتارىلدى. ءتورتىنشى. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەۋ. بىلتىر جالپى ءونىمنىڭ كولەمى 345 ملرد. تەڭگەنى, ءوسىم 3,5 پايىزدى قۇرادى. بيىل وبلىسىمىزدا قۇس ەتىن وڭدەۋ كولەمىن 4 ەسەگە ارتتىرۋ ماقساتىندا 3 قۇس ءوسىرۋ, ياعني «قازىعۇرت قۇس» جشس, «Ak Kazyna» جشس جانە «ورداباسى قۇس» جشس كەشەنىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونداي-اق, 2 ەت وڭدەۋ كومبيناتىن ىسكە قو­سىپ («قايىپاتا» جشس جانە «AGRO KAMF GROUP» جشس), ءىرى جانە ۇساق مال ەتىن وڭدەۋدى ەكى جارىم ەسەگە ارتتىرامىز. اتالعان وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ – وبلىستىڭ ەت ونىمدەرىن رەسەي, وزبەكستان, اۋعانستان جانە يران ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىس بويىنشا ءوندىرىس قۋا­تى جىلىنا 130 مىڭ توننانى قۇرايتىن 40 ءسۇت وڭدەيتىن كاسىپورىندار جۇمىس ىستەيدى. ءوت­كەن جىلى ءجۇز سەكسەن سەگىز مىڭ تون­نادان استام ءسۇت وڭدەلىپ, ءسۇتتى تەرەڭ وڭدەۋ كولەمى 11 پايىزعا ءوستى. تۇلكىباس اۋدانىندا ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا 5,4 مىڭ توننانى قۇرايتىن جەمىس پەن كوكونىستەر­دەن كونتسەنتراتسيالانعان جانە تازا شىرىن شىعاراتىن 4 زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتالعان مىندەتتەمەلەردى ءىس­كە اسىرۋ 2020 جىلعا وبلىس ونەر­كاسىبىندەگى وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋگە ءمۇم­كىندىك بەرەدى. اگرارلىق شارۋالاردىڭ تا­بىستىلىعىن جانە باسەكەگە قا­بىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۋاتتى تەحنولوگيالاردى ءجا­نە يننوۆاتسيالىق ادىستەردى ەنگىزۋدەمىز. وبلىستىڭ اۋىل­شارۋا­شىلىق كورسەتكىشتەرىن ارتتىراتىن بىردەن-ءبىر ءتۇرى – جىلىجايلار. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا جىلىجايلاردىڭ 87 پايىزى ءبىزدىڭ وڭىردە ور­نالاسقان. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ وبلىس رەسپۋبليكامىزدىڭ جا­بىق توپىراقتاعى كوكونىسكە سۇ­را­نىسىنىڭ 65 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. نارىقتىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, يندۋس­تريالىق ايماققا ۇقساس 136 گا ءىرى جىلىجاي كەشەنىن قۇرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. اتالىپ وتكەن شارالاردىڭ ناتيجەلى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىسىمىزعا دامى­عان لوگيستيكالىق جۇيە قاجەت. وسى ماقساتتا, ۇلت جوس­پا­رى­­نىڭ 65-قادامىنا سايكەس مۋلتيمودالدىق كولىك ءدالىزىن دامىتۋ شارالارى قولعا الىندى. ياعني, شىمكەنت قالاسىندا الاڭى 112 گەكتاردى قۇرايتىن كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتا­لىق قۇرىلىسى اياقتالۋدا. ورتالىقتا 7 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 27,6 ملرد. تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيالار تارتىلدى. وندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي «ا» كلاسىنداعى قويما ىسكە قو­سىلعان. بۇدان بولەك, ماقتاارال, سارىاعاش, تۇلكىباس اۋداندارىندا جانە تۇركىستان قالاسىندا لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرى­لىسى جۇرگىزىلۋدە. پايدالانىلماي جاتقان جەرلەرگە قاتىستى ايتار بولساق, ەل­با­سىنىڭ تاپسىرماسىنا ءساي­كەس پايدالانىلماي جاتقان اۋىل­شارۋاشىلىق جەرلەردى قايتا اينالىمعا ەنگىزۋ بويىنشا جۇ­مىستار اتقارىلىپ جاتىر. ءجۇر­گىزىلگەن تۇگەندەۋ ناتيجەسىندە 315 مىڭ گەكتار جەر انىقتالدى. ونىڭ 63 مىڭ گەكتارى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى, 56 مىڭى اۋكتسيونعا شىعارىلدى, قالعان جەرلەر بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ەلباسىنىڭ رەفورمالىق باع­دارىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارىپ, ءال-اۋ­قاتىنىڭ ارتۋىنا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. ەلدەگى ءاربىر ازا­ماتتىڭ جاعدايى مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى. سوندىقتان دا, الەۋمەتتىك كومەك مەملەكەت قىز­مەتىنىڭ باستى باعىتى دەۋگە بولادى. وتكەن جىلدان باستاپ «ءور­لەۋ» قاناتقاقتى جوباسى بو­يىن­­شا شارتتى اقشالاي كومەك ءتۇرى قولدانىسقا ەنگەن بولاتىن. اتالعان باعدارلاما اياسىندا وبلىسقا 600 ملن. تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىنىپ, ەكى جارىم مىڭنان استام وتباسى نەمەسە 15 مىڭعا جۋىق ادامعا الەۋمەتتىك كومەك بەرىلەتىن بولادى. ءتورتىنشى رەفورما – بىرتەك­تىلىك پەن بىرلىك تۋرالى ءسوز ساباقتاعان وبلىس باسشىسى قايىرىمدىلىق اياسىندا وتكەن جىلى جانە بيىلعى جاڭا مەرەكە – العىس ايتۋ كۇنىندە 2 مىڭ­نان استام از قامتىلعان جانە الەۋمەتتىك ءالجۋاز ادامدارعا 21 ملن.-نان استام تەڭگەگە اقشالاي جانە زاتتاي كومەك كورسەتىلگەندىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار, وبلىستا «ءماڭ­گىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسى مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبى قۇرىلىپ, ول وتكەن جىلى 110 ەلدى مەكەندە 50 مىڭنان استام ادامنىڭ قاتىسۋىمەن 120 كەزدەسۋ وتكىزدى. بەسىنشى باعىت – ەسەپ بەرەتىن مەم­لەكەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار ەكى باعىتتا ءجۇرىزىلىپ كەلەدى. اشىقتىلىق بويىنشا پرە­زيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن «اشىق اكىمدىك» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا, دەدى ءوڭىر باسشىسى. بۇل جوبانىڭ شەڭبەرىندە مەملەكەت تاراپىنان بيزنەس ۇدەرىستەرگە كورسەتىلەتىن قىزمەتكە رەينجينيرينگ جۇرگىزىلەدى. ەسەپتىلىك بويىنشا «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس 40 مۇشەدەن تۇراتىن وبلىستىق «قوعامدىق كەڭەس» جانە 323 مۇشەسى بار قوعامدىق كەڭەستەر اۋ­دان, قالالاردا قۇرىلعان. قوعام­دىق كەڭەستەردىڭ ماقساتى ازاماتتىق قوعامنىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى شەشىمدەردى تالقىلاۋ كەزىندە جۇرتشىلىق پىكىرىن ەسكەرۋ بولىپ تابىلادى. وبلىستا ۇلت جوسپارىنىڭ ورىندالۋىنا بايلانىستى تولىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىن وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ وسىلايشا بايانداپ بەردى.

شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك – ەكونوميكانىڭ ءتىنى

مەملەكەت باسشىسى وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىنىڭ بىرىندە «شاعىن كاسىپكەرلىكتى وڭتۇستىكتەن ۇيرەنۋ كەرەك» دەگەن بولاتىن. وسى پىكىر تەك شارۋا قوجالىقتارىنا عانا ەمەس, ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ ارقىلى تابىسىن ەسەلەيتىن جەكە كاسىپكەرلەردەن دە بايقالادى. ءبىز تۇراتىن شاعىن اۋداندا ورىس وتباسى شاعىن دۇكەن اشقان. جەتى-سەگىز جىل بۇرىن. وتاعاسىنىڭ قىرعىن سوعىستان شىققانداي شۇرىق-تەسىك «موسكۆيچى» بار ەدى. ەرتەلى كەش دۇكەنگە تاۋار تاسيدى. ەكى قىزى دۇكەنشى. وتە كىشىپەيىل. شارۋالارى ءجۇردى. ءبىر كۇنى وتاعاسى ەسكىلەۋ بولسا دا «فولكسۆاگەن» ءمىنىپتى. تابىس بار-اۋ دەپ سۇيسىندىك. ەكى جىلدان سوڭ جاڭاسىنا اۋىس­تىردى. ەسكى دۇكەن جوندەۋگە جابىلىپ, جاڭا ماركەت بولىپ اشىلدى. كەڭەيدى. قوس قىزدىڭ ءجۇزى جارقىن. مەنىڭ قىدىربەك دوسىمنىڭ ءوزى ومىردەن العان ءسوزى بار. «جۇمىستان ايانباۋ كەرەك, جالقاۋ بولماۋ كەرەك. سوندا اللا تاعاللا «مىنا بايعۇس كوپ تىرتاڭداپ كەتتى-اۋ دەپ نەسىبە بەرەدى», دەيتىن. ازىلگە سۇيەي ايتسا دا, شىندىعى وسى. ەڭبەك – ءبارىن دە جەڭبەك. ءبىز مىسالعا العان شاعىن دۇكەننىڭ اتاۋى «تيمۋر». ال, جاقىندا شىمكەنتتە «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسى تورالقاسىنىڭ توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ پەن ءوڭىر باسشىسى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ قاتىسۋمەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وڭىرلىك كەڭەسى بولىپ ءوتتى. جيىندا ءسوز العان وبلىس باسشىسى ايماقتىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە قاراعاندا يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا كوشباسشى بولىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. راسىندا, وبلىستا ين­دۋس­­­تريا­­لىق اي­ماقتاردا عانا ەمەس, شاعىن كاسى­­بىن اشامىن دەپ ءتا­ۋەكەل بايلاعاندار­عا كومەك كوپ. بۇگىندە ءار اۋدان, قالادا كا­سىپ­كەر­لەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لىقتارى مەن يندۋستريالىق اي­ماقتار بار. كاسىپكەرلىك مەكتەبى قولىڭنان كەلەتىن شارۋاعا قولداۋ كورسەتىپ, بيزنەس-جوبالار تومەن پايىزبەن قارجىلاندىراتىن «ماكسيمۋم» ايماقتىق ينۆەس­تيتسيا­لىق ورتالىعى جۇمىس جاسايدى. بيىل وسى ماقساتقا 10 ملرد. تەڭگەگە دەيىن قارجى ءبولىنىپ وتىر. كەڭەستە تيمۋر ق ۇلىباەۆ قا­زاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ جانە قىزى­عۋشىلىعىن ارتتىرۋ بو­يىنشا ۇلتتىق پالاتا كاسىپكەرلەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان جۇ­مىستار تۋرالى ايتتى. مۇنان سوڭ, وڭتۇستىكقازاق­ستان­دىق كاسىپكەرلەر وزدەرىن قى­زىقتىرعان ساۋالدارىن قوي­دى. ماسەلەن, وقو كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ باسشىسى قاينار اباسوۆ 2017 جىلدان كەيىن اياقتالاتىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارداعى ققس جانە كەدەندىك باجداردىڭ جەڭىلدىك ماسەلەسىن كوتەردى. بۇل ماسەلەنىڭ بۇعان دەيىن دە قارالعانىن اتاپ وتكەن ۇكپ توراعاسى ارنايى ەكونوميكا­لىق ايماق قاتىسۋشىلارى ينۆەس­تي­تسيالىق جەڭىلدىكتەر الۋى ءۇشىن قولداۋلاردىڭ بالامالى شاراسى رەتىندە ارنايى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت ەنگىزۋدى ۇسىندى. سونداي-اق, توراعا كاسىپكەرلىك كودەكسىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ قا­جەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى. مۇنان بولەك, جيىندا ۇلتتىق كومپانيالار مەن قاداعالاۋ ور­گاندارىنىڭ تەكسەرۋلەرى, سون­داي-اق, ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قار­­جى­لاندىرۋ مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساتىپ الۋىنداعى قازاقستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. جيىن سوڭىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تورالقا توراعاسى وڭتۇستىكتەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءۇل­كەن قارقىنمەن جۇمىس جاساپ جاتقاندىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. باسقا وڭىرلەردە دە شاعىن كاسىپ وسىلاي وركەندەسە كوپ قيىن تۇيىندەردىڭ كۇرمەۋى اعىتىلار ەدى دەگەندى ايتتى. قازىر كەتپەننىڭ سابىنان قا­ر­اۋىل قارايتىن زامان ەمەس. ۇلى اباي ايتقانداي, «ەڭبەك ەت­سەڭ ەرىن­بەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەپ كەلەتىن اتالى ءسوزىن وڭتۇستىكتىڭ ەڭ­بەكقور حالقى ادال كاسىبىمەن دالەلدەپ كەلەدى. «تاۋەكەل ءتۇبى – جەلقايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ» دەگەن وسى. بەتتى دايىنداعان  «ەگەمەن قازاقستاننىڭ»  وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى باقتيار تايجان