عالامدىق جىلىنۋدىڭ بەلگى بەرۋىمەن ادامزاتتىڭ دەگبىرى قاشا باستاعانى تۇسىنىكتى. جەر شارىندا ورىن الىپ جاتقان تابيعي قۇبىلىستار ويلانتپاي قويمايدى. حالىق سانىنىڭ جىلدان-جىلعا كوبەيۋى, جەر استى قازبا بايلىقتارىنىڭ جانە جەر ءۇستى رەسۋرستارىنىڭ استامشىلىقپەن يگەرىلۋى, ءتۇرلى حيميالىق زياندى قوسپالاردىڭ اۋاعا كوپتەپ تاراۋى اتموسفەراعا تەرىس اسەرىن بەرۋدە. وسىعان وراي جاقىندا پاريج قالاسىندا 196 ەل وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بۇۇ-نىڭ عالامدىق جىلىنۋدىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ۇلكەن كونفەرەنتسياسى وتكەن ەدى. وندا بۇۇ-نىڭ جاڭا كليماتتىق كەلىسىمىنە قول قويىلىپ, 2020 جىلعا دەيىن پارنيكتىك گازدار كولەمىن ازايتۋ ارقىلى كليمات وزگەرۋىنىڭ الدىن الۋ مىندەتتەمەلەرىنە قول جەتكىزىلدى. الايدا, بۇل شارالار ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.
كەلىسىم كوكجيەگى
ەستە بولسا, 1997 جىلعى كيوتو حاتتاماسى قابىلدانعان سامميتكە اقش قاتىسپاعان-دى. پاريج قالاسىنا باراك وبامانىڭ ارنايى بارۋى كوپ جايتتى اڭعارتتى. وسى ەلدىڭ ۇكىمەتى ازىرلەگەن باياندامانى دايارلاۋعا 300-گە تارتا ساراپشى قاتىستىرىلىپ, ادامزات ءىس-ارەكەتىنىڭ كليماتقا اسەر ەتۋ بارىسى جان-جاقتى سارالانىپتى. اق ءۇيدىڭ كليماتقا ەرەكشە نازار اۋدارا باستاۋىن سوڭعى كەزدەردە سولتۇستىك امەريكادا تابيعي اپاتتاردىڭ جيىلەپ كەتۋى سالدارىمەن ءتۇسىندىرۋگە بولار. ونىڭ ۇستىنە يندۋسترياسى قارقىندى دامىعان اقش قورشاعان ورتاعا ەڭ كوپ كومىرقىشقىل گازىن شىعاراتىن ەلدەر ساناتىندا. سوندىقتان دا ۆاشينگتون فرانتسيادا كەلىسىمگە قول جەتكىزۋگە مۇددەلىلىك تانىتقان ەلدەردىڭ قاتارىنان تابىلۋى زاڭدى دا. بۇل رەتتە اقش پرەزيدەنتىنىڭ مىنا ءبىر ءسوزى كەلتىرگەن دايەگىمىزگە مىسال بولا الادى. باراك وباما اتالعان حالىقارالىق ءىس-شارا وتكىزىلەر الدىندا «مەن امەريكانىڭ سوڭعى جەتى جىلدا تەڭدەسسىز جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ كەلە جاتقانىن كورە وتىرىپ, ءبىز ورتاق كەلىسىمگە كەلەمىز دەگەن وپتيميستىك كوڭىل كۇيدەمىن», دەدى. ونىڭ بۇل وپتيميستىك كوڭىل كۇيى بۇۇ-نىڭ جاڭا كليماتتىق كەلىسىمىنە قول قويىلۋى تيىستىگىمەن ۇندەسىپ جاتقانىنا ەش كۇمان جوق.
كليماتتىڭ ەكوجۇيەگە اسەرى
فرانتسيا جەرىندە قابىلدانعان سول كەلىسىمدى بارلىق تاراپ ەندى ءوز ەلدەرىندە راتيفيكاتسيالاۋى ءتيىس. سوعان سايكەس ۇلتتىق ماقساتتار 2022 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ءازىرلەنىپ, 2023 جىلدان باستاپ ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدىڭ بارىسى سارالانىپ, ءاربىر بەس جىلدا ول پىسىقتالادى. بۇنداعى باستى ماقسات يندۋستريالاندىرۋ كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جىلىنۋ دەڭگەيىن 2 پايىزدان اسىرماۋ. دەي تۇرعانمەن, كەي ەلدەر ونى 1,5 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاپ قالعىسى بار. كليماتتىڭ ءوزگەرۋى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق ساراپشىلار جۇمىس توبىنىڭ كەلتىرگەن دايەكتەرىنە قاراعاندا, 2100 جىلى كليماتتىڭ كۇرت ءوزگەرۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن قورشاعان ورتاعا پارنيكتىك گازدار شىعارۋدى ءنولگە دەيىن كەمىتۋگە تۋرا كەلەدى ەكەن.
كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى كوپەنگاگەندە وسىدان 2 جىل بۇرىن جاسالعان 800-گە تارتا عالىمنىڭ 13 اي بويعى ىزدەنىسىنەن تۋىنداعان ۇسىنىستار دا جاھاندىق اۋا تەمپەراتۋراسى كوتەرىلۋىن 2 پايىزدان اسىرماۋدى قاراستىرادى. قازىردىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 0,85 گرادۋسقا جەتىپ وتىر. اتالعان قۇجاتتا ەگەر بۇل پروبلەما شەشىمىن تاپپاسا, وندا كليماتتىڭ ەكوجۇيەگە جانە ادامدارعا اسەرى اپاتتى بولاتىنى ايتىلادى. كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق ساراپشىلار جۇمىس توبىنىڭ توراعاسى توماس ستوكەر ول تۋرالى بىلاي دەپتى: «ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزدىڭ ناتيجەسىنە ءسايكەس اتموسفەرا مەن مۇحيتتار جىلىنا باستادى, قار مەن مۇز كولەمى كەمىدى, تەڭىزدەردىڭ دەڭگەيى ءوسىپ وتىر, ال كومىرقىشقىلىنىڭ اتموسفەراداعى جيىنتىعى سوڭعى 800 مىڭ جىلدا بولماعان دەڭگەيگە جەتتى».
ەكونوميكا سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دجوزەف ستيگليتستىڭ كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەن باسقا جاھاندىق جىلىنۋ ايتارلىقتاي ماڭىزدى سانالاتىندىعى جونىندەگى ءسوزىن دە كەلتىرە كەتكەن ورىندى. «الەمدىك ەكونوميكانىڭ باسەڭدەۋى سايكەسىنشە كومىرقىشقىل گازى كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلگەنىمەن, بۇل جاي عانا قىسقا تىنىم. ءبىز كەستەدەن شىعىپ كەتىپ وتىرمىز: كليماتتىڭ وزگەرۋىن, جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ ارتۋىن ەكى گرادۋستا ساقتاۋ ءۇشىن ءارى قاراي اۋاعا تاستاندىلاردى كۇرت كەمىتۋگە تۋرا كەلەدى. كەيبىرەۋلەر ەكونوميكانىڭ باسەڭدەۋىنەن جاھاندىق جىلىنۋ ماسەلەسىن ەكىنشى جوسپارعا قالدىرايىق دەيدى. كەرىسىنشە, جاھاندىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ كليماتتىڭ وزگەرۋ جاعدايىن قالپىنا كەلتىرەدى جانە ەكونوميكا وسىمىنە الىپ كەلەدى», دەپتى كولۋمب ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى.
نوبەل سىيلىعى يەگەرىنىڭ سوزىنەن ەكونوميكانىڭ باسەڭدەۋى ۋاقىتشا قۇبىلىس بولعاندىقتان الدا ونىڭ قارقىندى دامۋىنا, سونىمەن دە اۋانى لاستاۋ بارىنشا جالعاساتىنىنا كوز جەتكىزەمىز. وكىنىشتى ارينە, بىراق ادامزات ءۇشىن ودان باسقا جول دا جوق ەكەنىن عالىمنىڭ ويىنان جاقسى ۇعىنۋعا بولادى. ەگەر جەردىڭ ورتاشا كليماتتىق جۇيەسىنىڭ تەمپەراتۋراسىنا كەلەر بولساق, وندا 1970 جىلدان بەرى جىلىنۋ قۋاتىنىڭ 90 پايىزى مۇحيتتاردا قالىپتاسادى ەكەن. حح عاسىرداعى اۋانىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى 1980 جىلدان باستاپ 0,74 (س) گرادۋسقا جوعارىلاعان كورىنەدى. جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ ءوسۋىمەن تەڭىز دەڭگەيلەرى كوتەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە جاۋىن-شاشىن مولايىپ, تيىسىنشە جەردىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە قۇرعاقشىلىق ارتا تۇسپەك. اتاپ ايتقاندا, جىلىنۋ اۋا رايىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە: كۇننىڭ شامادان تىس ىسىپ كەتۋىنە, تەڭىزدىڭ تولقۋىنا, قۇرعاقشىلىققا نەمەسە جاۋىن-شاشىننىڭ توقتاۋسىز جاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان مۇحيت سۋى قىشقىلدانىپ, بيولوگيالىق تىرشىلىك اتاۋلى بىرتىندەپ قۇري باستاۋى دا عاجاپ ەمەس. بۇل ءوز كەزەگىندە ادامداردىڭ ەگىن سالا الماۋىنا نەمەسە بالىق اۋلاي الماۋىنا الىپ كەلەتىنى ايتپاسا دا ءتۇسىنىكتى. سوندىقتان دا ادامزات قازىردەن باستاپ قارەكەتكە كوشىپ وتىر.
الدىن الۋ امالدارى
بۇۇ قورشاعان ورتا ءجونىندەگى باعدارلاماسى بويىنشا 2011 جىلعى باياندامادا جانە حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك جاريا ەتكەن مالىمدەمەدە جىلىنۋدى 2 (س) گرادۋس دەڭگەيىندە ساقتاپ قالۋ قازىرگى جاعدايعا ءسايكەس ەمەس. ماسەلەن, 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا پارنيكتىك گازدار ەميسسياسى جىلىنا 2,2 پايىزعا ارتا تۇسكەن. ال 1970-2000 جىلدار كەزەڭىندە بۇل كورسەتكىش جىلىنا 1,3 پايىز بولعانى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك مەتەورولوگيالىق ۇيىمنىڭ بايانداماسى بويىنشا انتروپوگەندىك پارنيكتىك گازداردىڭ اتموسفەراداعى كولەمىنىڭ ارتۋى جىلىنۋ ارقىلى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە مىندەتتى تۇردە الىپ كەلەدى. ايتسە دە ادامزات جىلىنۋدى كۇننىڭ بەلسەندىلىگىنەن; الەمدىك مۇحيتتىڭ وزگەرۋىنەن; جانارتاۋلار بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋىنان; كۇن جۇيەسىندەگى پلانەتالار ىقپالىنان; كليماتتىڭ ءوز-وزىنەن وزگەرۋىنەن; ەڭ باستىسى, ادامزات ارەكەتىنەن ورىن الۋدا دەگەن تۇجىرىمداردىڭ بارلىعىن زەرتتەۋ ۇستىندە. ازىرگە تەك سوڭعىسىنا كوپ ەكپىن ءتۇسىرىلىپ كەلەدى.
عىلىمي ۇيىمدار جاھاندىق جىلىنۋ ۇدەرىسىنىڭ باستالعانىن العا تارتا كەلىپ, ونىڭ ادامدار تاراپىنان جەراستى قازبا وتىندارىن (كومىر, مۇناي, تابيعي گاز) جاعۋ جانە ورمانداردى وتاۋ ارقىلى وزدەرى قولمەن جاسايتىندىقتارىنا نازار اۋدارتۋدا. امەريكالىق ۇلتتىق اكادەميا وزگە دە عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارىمەن بىرىگىپ, 2005 جىلى بىرلەسكەن مالىمدەمە دە جاساپ ۇلگەردى. «كليماتتىڭ وزگەرۋى تۋرالى عىلىمي تۇسىنىك نىعايدى جانە ەلدەر تاراپىنان جەدەل شارالار قابىلداۋ قاجەت. بارلىق ەلدەردىڭ پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ايتارلىقتاي جانە ۇزاقمەرزىمدى كەزەڭگە كەمىتۋگە ىقپال ەتەتىن ءىس-ارەكەتتەردى قارجىلاندىرۋىن ءتيىمدى ەتۋدى ايقىنداۋدىڭ ومىرلىك ماڭىزى بار». ال بۇل جەدەل شارالار قابىلداۋ ءوندىرىس ورىندارىن جاپپاي جاۋىپ, ادامداردى جۇمىسسىز قالدىرۋ دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.
كەيبىر زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, كاسىپورىندار قورشاعان ورتاعا قالدىقتاردى از تاستاعان سايىن ولاردىڭ شىعىندارى دا كەمي ءتۇسكەنى بايقالعان. ماسساچۋسەتس تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ تاۋەلسىز زەرتتەۋلەرىنە قاراعاندا, قالدىق شىعارۋعا ارنالعان كۆوتا نەمەسە ساۋدالاۋ جىل سايىن تۇرعىن ءۇي يەلەرىنە 20 دوللار شىعىن اكەلەتىن كورىنەدى. سوندىقتان دا ەميسسياعا ارنالعان كۆوتامەن ساۋدا وزگە رەتتەۋشى قادامدارعا قاراعاندا شىعىندى ءالدەقايدا ازايتاتىنى بايقالعان. مىسالى, 1990 جىلدان باستاپ ەنگىزىلگەن امەريكالىق «قىشقىلدى جاۋىن-شاشىن باعدارلاماسى» كۇكىرت قىشقىلى شىعارىندىلارىن 30 پايىزعا دەيىن كەمىتۋگە مۇمكىندىك بەرىپتى. اتموسفەراداعى كومىرتەگى ديوكسيدى گازى كولەمىنىڭ ارتۋىن تەجەۋ ارقىلى سۋ بۋىنىڭ كەمۋىنە ىقپال ەتۋگە بولارىن عالىمدار الداقاشان دالەلدەپ تە قويعان. الايدا, ونى ناقتى قالاي جۇزەگە اسىرۋعا بولارى ءالى دە زەرتتەلۋ ءۇستىندە. پاريجدە قابىلدانعان كەلىسىم بۇعان مۇرىندىق بولارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەي تۇرعانمەن, قازىردىڭ وزىندە عالىمدار سۋ تاسقىنىنان بولۋى مۇمكىن دەگەن جايتتاردى زەرتتەپ, ونىڭ ەكونوميكاعا قانشالىقتى ىقپالى بولارىن دا سالماقتاپ باعۋدا. ويتكەنى تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىمەن جاعاداعى قالالارعا سۋ تاسقىنى قاۋىپى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى جانە ول سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ لاستانۋىنا, ءسويتىپ ميلليونداعان قالا تۇرعىندارىنىڭ جاپا شەگۋىنە الىپ كەلۋدە.
ناقتى شارالار ناتيجەسى زور
بۇنداي جويقىن تابيعات اپاتتارى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە دە تەرىس اسەرىن تيگىزەتىنى تۇسىنىكتى. قازىردىڭ وزىندە عالىمدار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن گەنەتيكالىق وزگەرىستەر جولىمەن مولىنان وسىرۋگە كوپ كۇش سالىپ كەلەدى. بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنا 26 ەل ءوز اۋماقتارىنا قۇرامىندا گمو بار ازىق-ت ۇلىكتەردى كىرگىزبەي تاستاعاندىقتارىن ءمالىمدەپتى. نەگىزىنەن مۇنداي ءونىمدەر اقش, كانادا جانە قىتايدان جەتكىزىلگەن كورىنەدى. قۇرامىنداعى گەندىك اۋىتقۋلارى انىقتالعان ونىمدەر تولىق جويىلىپ وتىرعان نەمەسە ەلدەرىنە كەرى قايتارىلىپتى. بۇگىنگى تاڭدا وسىنداي گەندىك موديفيكاتسيامەن 30-عا تارتا ەلدىڭ اينالىسىپ كەلە جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. فاو كىرەتىن 75 ەلدىڭ ساراپشىلارىن سۇراستىرا كەلگەندە 35 ەلدىڭ وكىلى وزدەرىندە گمو انىقتايتىن قۇرال-جابدىقتار, زەرتحانالار مەن پەرسونالداردىڭ جوقتىعىن العا تارتىپتى. ال الەمنىڭ 17 ەلىنىڭ ءتىپتى دە كەلىپ جاتقان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقىلايتىن مۇمكىندىكتەرى جوق كورىنەدى. ەكوجۇيەنىڭ وزگەرىستەرگە ۇشىراۋىنا سايكەس, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار توقتامايتىن ءتۇرى بار.
ساراپشىلار 2025 جىلدان گەندىك وزگەرتىلگەن ونىمدەر كۇندىز-ءتۇنى جارىق بەرىلەتىن عيماراتتاردىڭ ىشىندە ءوسىرىلەتىندىگىن العا تارتادى. ەلەكتر قۋاتىن از تۇتىناتىن ديودتارمەن جارىقتاندىرىلاتىن بۇل عيماراتتاردا وسىرىلەتىن ونىمدەر بارىنشا ءتوزىمدى ءارى ءونىمدى كوپ بەرەدى دەگەن بولجام بار. سونىمەن قاتار, ەكونوميكانىڭ وزگە دە سالالارىندا پارنيكتىك گازدار كولەمىن قىسقارتۋعا قارەكەت جاسالۋدا. نيۋ-يوركتە وتكەن كليمات جونىندەگى العاشقى سامميتتە قۇرامىندا ەۋروپا, قىتاي, رەسەي, ءۇندىستان جانە اقش-تى قوسا العاندا 240 تارتا مۇشەسى بار حالىقارالىق تەمىرجولشىلار وداعى پارنيكتىك گازداردى قورشاعان ورتاعا شىعارۋدى 2050 جىلى 75 پايىزعا دەيىن كەمىتەتىندىگى تۋرالى ءمىندەتتەمە العانى بەلگىلى.
جاڭا تەحنولوگيالارعا يەك ارتۋ
ال بيزنەسمەندەر مەن ساياساتكەرلەر اۆتواۋەسقوي قاۋىمدى بولاشاق كولىكتەرگە وتىرعىزۋدى 30 پايىزعا جەتكىزەمىز دەگەن ۋادەلەرىن بەرسە, 2030 جىلعا قاراي ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن كولىكتەردى وسىنشاما پايىزعا كوبەيتەمىز دەگەن مەجە دە بەلگىلەدى. قازىرگى تاڭدا جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەندىرۋ بىرتىندەپ بولسا دا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. سول 196 ەل وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بۇۇ-نىڭ عالامدىق جىلىنۋدىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ۇلكەن كونفەرەنتسياسى وتكەن پاريج قالاسىندا تاكسي كولىكتەرى ەلەكتر قۋاتىمەن ءجۇرەتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. ال كۇن قۋاتىمەن ۇشاتىن Solar Impulse 2 ۇشاعىنىڭ جەر شارىن اينالا ۇشۋدى جۇزەگە اسىرۋى بۇل باعىتتاعى ىزدەنىستەردىڭ ناتيجە بەرە باستاعاندىعىن كورسەتەدى. قاناتتارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 72 مەترگە جەتەتىن ۇشاقتىڭ سالماعى 2,3 توننا. نەگىزىنەن قاناتتارىنا 17,2 مىڭ كۇن باتارەيالارى ورناتىلسا, ولار ەلەكتر قوزعالتقىشتارعا قۋات بەرىپ وتىرادى. ۇشاقتىڭ ۇشۋ جىلدامدىعى ساعاتىنا 140 كيلومەتر. سونىمەن Solar Impulse 2 ۇشاعى اتلانت جانە تىنىق مۇحيتتارىنىڭ ۇستىمەن ۇشىپ ءوتىپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ وتىر. اسىرەسە, سوڭعىسىنىڭ ۇستىنەن ۇشۋ وتە قاۋىپتى ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بۇل اۋە جولىن ەڭسەرگەن ۇشاقتىڭ بولاشاعى جارقىن دەپ ايتا الامىز. عالىمدار بۇگىنگى تاڭدا بالامالى قۋات كوزدەرىن الۋ تەحنولوگيالارىن بارىنشا دامىتۋدى قولعا الا باستادى. كۇن مەن جەلدىڭ, ءتىپتى, تەڭىزدىڭ تەربەلىسىنەن قۋات الىپ كەلە جاتقان ادامزات جاۋعان جاڭبىردان دا قۋات كوزىن الۋعا داعدىلانىپ كەلەدى. جاقىندا قىتايلىق عالىمدار كۇن كوزىنەن قۋات الۋ قوندىرعىلارىنا جاڭبىر سۋىنان دا ەلەكتر قۋاتىن وندىرە الاتىن قوسپا ويلاپ تاپقانى بەلگىلى بولدى. وسىلايشا عالىمدار ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزە باستادى. ورايى كەلگەندە ايتۋ كەرەك, ەگەر سول نيۋ-يوركتەگى قابىلدانعان قارار ورىندالار بولسا, وندا 2030 جىلعا قاراي كومىرقىشقىل گازىنىڭ كولەمى 4,5-8,8 ميلليارد تونناعا كەميدى ەكەن. بۇل ميلليارد اۆتوكولىكتىڭ شىعاراتىن كومىرتەگىمەن پارا-پار دەگەن ءسوز.
قورىتا ايتقاندا, ادامنىڭ جەراستى قازبا بايلىقتارىن تۇتىنۋى بارىنشا جالعاسا بەرەتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. ال ول ءوز كەزەگىندە سو2 جانە وزگە دە پارنيكتىك گازدار كولەمىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلمەك. 1895 جىلدىڭ وزىندە عالىمدار بۇلاردىڭ جەردى جىلىتاتىنىن بىلگەن دەسەدى. قازىرگى تاڭدا سو2 كولەمىنىڭ بۇرىنعىعا قاراعاندا ەكى ەسەگە جۋىق ارتىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. سوندىقتان دا جەر شارىنداعى ەلدەردىڭ بۇۇ اياسىندا ورتاق شەشىمگە كەلىپ, الداعى ورىن الۋى مۇمكىن اپاتتاردىڭ الدىن الۋعا جاساعان قارەكەتتەرى ماڭىزدى. قويان-قولتىق ارەكەت ەتكەندە عانا ءىس ناتيجەلى بولاتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»