تۇركيامەن كەلىسىم العاشقى ناتيجەسىن بەرۋدە
بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا انكارا مەن بريۋسسەل اراسىندا قول جەتكىزىلگەن ميگراتسيالىق كەلىسىم العاشقى ناتيجەلەرىن بەرگەندىگىن مالىمدەدى.
«ەۋروپاعا تونگەن ميگراتسيالىق اعىن سەنىمدى تۇردە تومەندەي باستادى. تۇركيا ءوز مىندەتتەمەسىن تولىق قامتاماسىز ەتۋدە. سيريامەن شەكارا نەعۇرلىم سەنىمدى تۇردە كۇزەتىلۋدە. سوندىقتان ەۋرووداق اۋماعىنداعى جاڭا لاڭكەستىك تاۋەكەلى بۇرىنعىعا قاراعاندا ەداۋىر ازايدى», دەپ اتاپ كورسەتتى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى. ەۋروپالىق ەلدەردىڭ نەگىزگى پروبلەماسى وسى ەلدەر وداعىنىڭ اۋماعىنا جاسىرىن تۇردە ەنىپ, ءوڭىردىڭ ءىرى قالالارىنا تاراعان بوسقىندار بولىپ كەلگەن بولاتىن. ولار وزدەرى تاراعان جەرلەردە ەتنوسارالىق جانە قوعامدىق شيەلەنىستىڭ وشاعىن تۋىنداتقان ەدى.
«ەندى بۇل پروبلەما شەشىمىن تاپتى. بارلىق ميگرانتتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەر اۋماعىنا تەك قانا قاجەتتى قۇجاتتاردى قولدارىنا ۇستاپ كەلەتىن جانە ەو ەلدەرى ميگراتسيالىق قىزمەتتەرىنىڭ ەسەبىندە تۇراتىن بولدى», دەپ اتاپ كورسەتتى پان گي مۋن.
مۇنىڭ الدىندا, 2016 جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا ەۋروپاعا تەڭىز جولدارىمەن 165 مىڭ بوسقىننىڭ كەلگەندىگى حابارلانعان بولاتىن.
گەرمانياعا كەلىمسەكتەر اعىنى ازايدى
«گرەكيا ارقىلى كەلەتىن جول جابىلعاننان كەيىن, گەرمانياعا بوسقىندار اعىنى ەداۋىر ازايدى», دەپ مالىمدەدى وسى ەلدىڭ كانتسلەرى انگەلا مەركەل.
ونىڭ ايتۋىنشا, گەرمانيا بالكان مارشرۋتى جابىلعاننان كەيىن بۇدان ەداۋىر پايدا كورە باستادى. باسقا دا بىرقاتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەردەن كەلەتىن ميگرانتتار اعىنى ازايدى.
الايدا, گرەكيانىڭ وزىندە جاعداي وتە كۇردەلى قالپىندا قالىپ وتىر. مۇندا بوسقىندار تەڭىز جولدارى ارقىلى كەلۋگە تىرىسۋدا. وسىعان وراي مەركەل بالكان مارشرۋتىنىڭ جابىلۋى ۋاقىتشا شارا ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن.
شيەلەنىس قاۋپى بار
بەلگيا ۇكىمەتى ەلدەگى قوعامدىق شيەلەنىستىڭ ءوسۋ قاۋپى بار ەكەندىگىن مالىمدەپ, وسىعان بايلانىستى الاڭداۋشىلىق تانىتتى.
RTBF تەلەارناسىنىڭ حابارلاعانىنداي, بەلگيا بيلىگى ەلدەگى ۇلتشىلدىق جانە يسلامدىق ۇيىمدار اراسىندا قاقتىعىسۋ قاۋپى بار ەكەندىگىن مالىمدەگەن. بەلگيا استاناسىنا ەۋروپالىق ۇلتشىل ۇيىمدار مەن قوزعالىستاردىڭ وكىلدەرى كەلگەن. ولار جەرگىلىكتى ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ ميگرانتتاردى قابىلداۋعا قارسىلىق ميتينگىلەرىن ۇيىمداستىرۋدا. وسىعان جاۋاپ رەتىندە ميگرانتتىق-يسلامدىق ۇيىمدار ۇكىمەتتىڭ تولەرانتتى ساياساتىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ شەرۋىن وتكىزۋدى ۇيعارعان.
مۇسىلمان قاۋىمداستىعى وكىلدەرى نەعۇرلىم كوبىرەك شوعىرلانعان مولەنبەك كوممۋناسىندا مۇنداي 2 ميتينگى قاقتىعىسپەن اياقتالۋى ابدەن مۇمكىن ەكەندىگىن جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اتاپ كورسەتۋدە. وسىعان وراي بەلگيا استاناسىنداعى بيلىك ورگاندارى جاستارعا ۇندەۋ ارناپ, ولاردى ەكىنشى ءساۋىر كۇنگى سەنبىدە كوشەگە شىقپاي ۇيلەرىندە قالۋعا شاقىرعان. ويتكەنى, كەيبىر ۇيىمدار وسى كۇنى ميگرانتتارعا قارسىلىق ميتينگىلەرىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
مۇنىڭ الدىندا جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سوڭعى جۇرگىزىلگەن ساۋالدامانىڭ قورىتىندىسىندا بەلگيالىقتاردىڭ 50 پايىزى ۇكىمەتتى شەكارانى جاۋىپ, ميگرانتتاردى ەلگە كىرگىزبەۋگە شاقىرعان ۇندەۋلەردى قولدايتىندىقتارىن حابارلاعان بولاتىن.
گرەكيادا گۋمانيتارلىق اپات تۋىنداپ كەلەدى
گەرمانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر گرەكيادا بوسقىنداردىڭ قاپتاپ كەتۋىنە بايلانىستى گۋمانيتارلىق اپات تۋىنداپ كەلە جاتقاندىعىن مالىمدەدى.
شتاينمايەر وسىعان بايلانىستى ميگرانتتار ءۇشىن بالكان مارشرۋتىنىڭ جابىلعاندىعىن سىنعا العان. وسى سەبەپكە بايلانىستى بوسقىنداردىڭ گرەكيا شەكاراسىندا جيناقتالعاندىعىن اتاپ كورسەتكەن. الايدا, مينيستر بالكان مارشرۋتىنىڭ جابىلۋى ورتالىق ەۋروپاعا كەلىپ جاتقان بوسقىندار اعىنىن ايتارلىقتاي ازايتقاندىعىن مويىنداي كەلە, بىراق وسىنىڭ ناتيجەسىندە گرەكياداعى جاعداي كۇننەن-كۇنگە ناشارلاپ كەلە جاتقاندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن.
شتاينمايەر ميگرانتتار پروبلەماسىن ەۋرووداق قۇرامىنداعى جەكە ءبىر ەلدىڭ ەسەبىنەن شەشۋ سونداي ءبىر دۇرىس شەشىم بولىپ تابىلمايتىندىعىن جەتكىزگەن. «ميگراتسيالىق داعدارىس ءالى دە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق دەپ ەسەپتەيمىز, سوندىقتان باسقا دا جولداردى قاراستىرۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتكەن گەرمانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى. سونىمەن قاتار, ول گرەكيا مەن تۇركيا اراسىنداعى ميگرانتتار جونىندەگى كەلىسىمگە قولداۋ بىلدىرەتىندىگىن ايتقان.
ميگرانتتار ەۋروپاعا كەلۋدىڭ جاڭا جولدارىن تاپتى
بالكان مارشرۋتى (ماكەدونيا, سەربيا جانە حورۆاتيا ارقىلى اۆسترياعا جانە سولتۇستىك ەۋروپاعا جەتەتىن جول) جابىلعاننان كەيىن بوسقىندار ەۋروپاعا ەنۋدىڭ بالامالى جولدارىن تاپتى. Frankfurter Allgemeine Zeituig گازەتى وسى جونىندە جازعان.
باسىلىمنىڭ مالىمدەۋىنشە, وسىنداي جاڭا جولداردىڭ ءبىرى تۇركيانىڭ وڭتۇستىگىندەگى انتاليا پورتىنان, سيريامەن شەكارالاس مەرسينەدەن نەمەسە ورتالىق گرەكياداعى افينادان باستالادى. وسىدان كەيىن ميگرانتتار بالىقشىلاردىڭ نەمەسە شاعىن ساۋدا كەمەلەرىمەن جەرورتا تەڭىزىن كەسىپ ءوتىپ, يتالياعا جەتەدى. ولاردى وسى جولمەن جەتكىزۋدىڭ باعاسى باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە 3-5 مىڭ دوللار ارالىعىندا.
سونداي-اق, كەيبىر بوسقىندار گرەكيادان البانياعا ءوتىپ, ودان كەيىن تەڭىز ارقىلى يتالياعا دەيىن جەتەدى نەمەسە اۆتوكولىكپەن ەۋروپانىڭ سولتۇستىگىنە قاراي قوزعالادى. الايدا, گرەكيا مەن البانيا اراسىنداعى قۇرعاق شەكارانى كەسىپ ءوتۋ تەڭىز جولدارىنا قاراعاندا الدەقايدا قيىنىراق. ويتكەنى, البانيانىڭ تاۋلى جولدارىن باسىپ وتۋگە تۋرا كەلەدى. مۇنان ءارى چەرنوگوريا مەن بوسنيا جانە گەرتسوگوۆينانىڭ اۋماعى ارقىلى ەۋروپانىڭ سولتۇستىگىنە قوزعالعان كەزدە وسى وڭىرلەردە 1990 جىلدارى بولىپ وتكەن ازامات سوعىستارىنان قالعان مينالارعا تاپ بولۋ تاۋەكەلدەرى تاعى بار.
ەۋروپاعا جەتۋدىڭ تاعى ءبىر باعىتى بولگاريا ارقىلى. ميگرانتتار وسى جەردەن رۋمىنياعا نەمەسە سەربياعا ءوتىپ كەتۋگە تىرىسادى. بۇل جولدار دا وتە كۇردەلى. ويتكەنى, رۋمىنيا ارقىلى قوزعالعان كەزدە كارپات تاۋلارىن باسىپ وتۋگە تۋرا كەلەدى. ال سەربيا ارقىلى قوزعالعان كەزدە ەۋروپالىق وداق تاراپىنان نەعۇرلىم قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان شەكارادان ءوتۋ قيىندىقتارى بار. سوندىقتان وسى جولدارمەن قوزعالعىسى كەلگەن بوسقىنداردىڭ كوپشىلىگى اقىر اياعىندا بولگاريادا قالىپ قويادى.
رەسەي-فينليانديا شەكاراسىن كەسىپ وتۋگە تىرىسۋشىلاردى دا وسىنداي قيىندىقتار كۇتىپ تۇرعاندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇل شەكاراداعى باقىلاۋ سوڭعى كەزدەرى بارىنشا كۇشەيتىلىپ وتىر. الايدا, فينلياندياداعى بيلىك ورگاندارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل ەلگە رەسەي فەدەراتسياسى ارقىلى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا 500 بوسقىن باسپانا سۇراپ كەلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 200 ادامعا كوپ. فينليانديانىڭ شەكارالىق قىزمەتى 2015 جىلدىڭ سوڭىندا رەسەيمەن اراداعى شەكارانى ۆەلوسيپەدپەن كەسىپ وتۋگە تىيىم سالعان بولاتىن. سوعان قاراماستان رەسەي ارقىلى وسى ەلگە ءوتىپ كەلەتىن ميگرانتتاردىڭ كوبەيگەندىگى بايقالىپ وتىر.
قوعاممەن قوسىلۋدى تالاپ ەتۋدە
بەلگيا بيلىگى ەلگە كەلگەن ميگرانتتارعا وسىنداي تالاپ قويىپ وتىر. مۇنىڭ ءمانىسى تومەندەگىدەي.
ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىنەن, باسقا ەلدەردەن بەلگياعا 3 ايدان استام مەرزىمگە ءبىرىنشى رەت كەلۋشى دەكلاراتسياعا قول قويۋعا ءتيىس. وندا كەلۋشىنىڭ بەلگيالىق قوعامعا ينتەگراتسيالانۋى تۋرالى تالاپ بار. ەگەر شەتەلدىك بۇل تالاپتى مويىنداعىسى كەلمەسە, وندا وعان ۋاقىتشا تۇرۋعا رۇقسات بەرۋدەن باس تارتىلادى.
بەلگيا ۇكىمەتى جوباسىن ماقۇلداپ وتىرعان جاڭا زاڭ بويىنشا ەلگە كەلگەن يمميگرانتتار بەلگيا مەملەكەتتىگىنىڭ, ونىڭ ازاماتتارىنىڭ قۇقىعىن, مىندەتتەمەلەرى مەن بوستاندىقتارىن قۇرمەتتەۋ تۋرالى مىندەتتەمەنى مويىندارىنا الاتىن بولادى. ولار مۇنداي مىندەتتەمەنى ەلگە كەلگەننەن كەيىن 30 كۇننىڭ ىشىندە قابىلداۋى ءتيىس. وسى ءۇشىن ولاردىڭ قولىنا ولار كەلگەن ەلدىڭ تىلىندە دەكلاراتسيا تاپسىرىلادى.
وسىعان وراي, وسى ەلدە تۇرعىسى كەلەتىن الەۋەتتى يمميگرانت بەلگيالىق قوعامعا قوسىلۋعا نيەتتى ەكەندىگىن, ونىڭ ءتىلىن وقىپ ۇيرەنەتىندىگىن مالىمدەۋى ءتيىس. ەگەر شەتەلدىك مۇنداي مىندەتتەمەدەن باس تارتاتىن بولسا, وندا وعان وسى ەلدە ۋاقىتشا بولسىن تۇرۋعا رۇقسات بەرىلمەيتىن بولادى. ەگەر مۇنداي رۇقساتتى ول الدىن-الا الىپ قويعان جاعدايدا, وندا مۇنداي رۇقساتتىڭ كۇشى جويىلادى.
توپتامانى دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».