ءبىزدىڭ وسىنداي ساۋالىمىزعا «قازاۆتوجول» اق جەرگىلىكتى فيليالى «قازىرگى ۋاقىتتا جوندەۋ جۇمىستارىنا تەمىر-بەتوندار, قيىرشىق تاس, تسەمەنت, ءارتۇرلى جاپسىرمالار دايىندالۋدا. بۇل جۇمىستاردى 2016 جىلدىڭ وسى اقپان ايىندا باستاپ, جەلتوقسان ايىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان...» دەپ جاۋاپ بەردى.
ارينە, بۇل حابار, جولدارىنىڭ جوندەلۋىن, اششىسۋ وزەنىنە سالىناتىن كوپىر قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىن ءبىر جىلداي ۋاقىت كۇتىپ جۇرگەن باياناۋىلدىڭ اۋىلدارى ءۇشىن قۋانىشتى جاعداي. ەشتەن كەش جاقسى. كوكتەم بولسا جاقىن. تاسقىن قاۋپى بار. ال, «قازاۆتوجول» اق جەرگىلىكتى فيليالىنىڭ جوعارىداعى جاۋابىنا قاراساق, بىلتىرعى تاسقىننان كەيىنگى جولداردى, كوپىردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ەندى باستالادى. ەلىمىزدىڭ باسقا بىرقاتار وڭىرلەرىندەگى سياقتى ءبىزدىڭ وبلىستىڭ اۋداندارى دا قازىر تاسقىن الدىندا قاۋىپپەن ابىگەر. بىلتىر مىسالى, ءساۋىر ايىندا باياناۋىل ارقىلى قاراعاندىعا باراتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار الدىندا عانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن اۆتوكولىك جولىن تاسقىن سۋ باستى. بۇعان قوسا وبلىستاعى ەكىنشى ءبىر اپاتتى سانالاتىن نۇكتە – اقتوعاي اۋدانىنداعى شولاقسور اۋىلى دا جىل سايىن سۋ تاسقىنىنىڭ بەينەتىن كورەدى.
بىلتىر ساۋىردە باياناۋىلدىڭ اۋىلدارى تاسقىن سۋ استىندا قالىپ, تەڭدىك اۋىلىندا, ءتىپتى, اۋداندا توتەنشە جاعداي جاريالاندى. ءتۇن ىشىندە اينالاسىن وپىرىپ-جاپىرىپ جەتكەن تاسقىن سۋدان مال-جاندى, بالا-شاعالى اۋىلدىقتار ساسقالاقتاپ قايدا بارارلارىن بىلمەي قالدى. وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتتەرىنشە, وبلىستاعى مويىلدى اۋىلى, مايقايىڭ كەنتى, لەبياجى, ۋسپەن, ماي, ەرتىس اۋداندارىنىڭ شالعاي اۋىلدارى جىل سايىن سۋ تاسقىنىن باستان وتكەرەدى.
«ءساۋىردىڭ سۋ تاسقىنى سالدارىنان قالقامان – باياناۋىل – ءۇمىتكەر – بوتاقارا رەسپۋبليكالىق اۆتوموبيل جولىندا جاساندى قۇرىلعىلار, كوپىر, قۇبىرلار ىستەن شىقتى. تاسقىن اششىسۋ وزەنىنىڭ كوپىرىنە, اۋداننىڭ 15-تەن استام اۋىلدارىنىڭ جولدارىن بۇزدى...» دەپ جازدىق بىلتىر.
جەرگىلىكتى بيلىك سول كەزدە تاسقىن ءوتتى, ۋاقىت جەتەدى. جەر قارا, كۇن جىلى. كوپ ۇزاماي ءبارى قالپىنا كەلتىرىلەدى, دەپ شالعايدا تۇراتىن باياناۋىلدىقتارعا ۋادە بەرگەن-ءدى. اۋىلدار قازىر الاڭداۋلى. تاۋدان تۇسەتىن اعىل-تەگىل قار لەگى, قاراعاندى جاقتان كەلەتىن مول سۋدىڭ قارا تاسقىنعا اينالارى ءسوزسىز. بىلتىر تاسقىن 1981 جىلى سالىنعان ۇزىندىعى 72 شارشى مەتر اششىسۋ كوپىرىن بۇزىپ ءوتتى. سودان بەرى اۋىل تۇرعىندارى شىدامدىلىق كورسەتىپ, وپىرىلعان كوپىردى اينالا ءوتىپ, ايتەۋىر, وزدەرىنشە جول جاساپ, ءارلى-بەرلى ءوتىپ ءجۇر. بىزگە حابارلاسقان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, بىرلىك اۋىلىنىڭ جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جول بولىگىندە جوندەۋ جۇمىستارى ءتىپتى, اياقتالماعان دا كورىنەدى. كوپىرسىز قالعان ساتباەۆ اتىنداعى, تەڭدىك, ۇزىنبۇلاق اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى اينالما جولدان بەينەت كورۋدە. ال قىستا تاس جولدى بورانمەن ىلەسە كەلگەن قالىڭ قار جاۋىپ تاستايدى. ءبىز بۇل اۋىلداردىڭ بارىنە دە بارىپ قايتتىق, قۇلاپ جاتقان كوپىردى دە, وپىرىلعان كوپىردى, سۋ شايعان جولداردى ءوز كوزىمىزبەن كورىپ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, اۋىل اقساقالدارىمەن اڭگىمەلەسكەنبىز.
ەندى, ماسەلەنىڭ مانىسىنە كەلسەك, ءبىز جازىپ وتىرعان بۇل رەسپۋبليكالىق جولعا, پايدالانۋعا جاراماي قالعان اششىسۋدىڭ كوپىرىنە «قازاۆتوجول» اق وبلىستىق فيليالى جاۋاپتى. فيليال كوپىردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە جولدىڭ 93-ءىنشى شاقىرىمىندا جاڭا كوپىر سالۋ, بىرلىك اۋىلىنداعى جول بويىنا سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارىن تارتۋ جونىندە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما دا ازىرلەسە كەرەك. قۇجاتتاما مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزىلىپ, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالادى. جۇمىس 2016 جىلى اياقتالادى. قارجى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەدى, – دەلىندى.
ال باياناۋىل اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ جاۋابىنا قاراعاندا, بىلتىرعى سۋ تاسقىنى سالدارىنان اۋداندىق ماڭىزداعى 7-باعىتتا جانە اۋىلىشىلىك 4-باعىتتا جولدار بۇزىلعان. جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەندى. وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا ۇكىمەتتەن وسى جولداردىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا 804 579,0 مىڭ تەڭگە بولىنەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارى جاريالانىپ, كونكۋرس ناتيجەلەرى بويىنشا اۋداندىق ماڭىزداعى 7-باعىتتا جانە اۋىلىشىلىك 4-باعىتىنداعى جولداردىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا «الەكسەەۆكا-جاڭاجول» – مەردىگەر «ماي سك استانا» جشس, جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 179 223,0 مىڭ تەڭگە, «كاراشات – جاڭاتىلەك – نوۆايا جايما» – مەردىگەر «ۆەرشينا» جشس, جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 147 245,2 مىڭ تەڭگە, «قاراجار-يۋجنوە» – مەردىگەر «دم» جشس, جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 43 393,1 مىڭ تەڭگە «جاڭاجول-ەسكەلدى» – مەردىگەر «ايت-ستروي» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 57 574,9 مىڭ تەڭگە, «باياناۋىل-ۋگولنوە» – مەردىگەر «سەرۆيس-نس» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 64 447,5 مىڭ تەڭگە, «بىرلىك اۋىلىنا كىرەبەرىس جولى» – مەردىگەر «پاۆلودارگوردورستروي» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 88 311,7 مىڭ تەنگە, «تەڭدىك – ۇزىنبۇلاق» – مەردىگەر «ساپا+» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 34 811,6 مىڭ تەڭگە, «قارااششى اۋىلىنا كىرەبەرىس جولى» – «ماي سك استانا» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 55 064,4 مىڭ تەڭگە, «تەڭدىك اۋىلىنا كىرەبەرىس جولى» – «ارحستروي-ەليت» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 34 138,4 مىڭ تەڭگە, «كوكدومباق اۋىلىنا كىرەبەرىس جولى» – «ارحستروي-ەليت» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 56 277,0 مىڭ تەڭگە, «ۇزىنبۇلاق – اقشي» – مەردىگەر «ماي سك استانا» جشس جوبا قۇنى كەلىسىمشارت بويىنشا 16 337,1 مىڭ تەڭگە كومپانيالار جەڭىمپاز بولىپ تانىلادى. جولداردىڭ جوندەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالىپ, مەملەكەتتىك قابىلداۋ كوميسسياسى قابىلدادى. اۋىلىشىلىك اقشي – ۇزىنبۇلاق, كوكدومباق اۋىلىنا كىرەبەرىس باعىتى بويىنشا ءجوندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, مەملەكەتتىك قابىلداۋ كوميسسياسى قابىلدادى. بىراق, بيىل تەڭدىك اۋىلىنا كىرەبەرىس جانە قارااششى اۋىلىنا كىرەبەرىس جولدارىنىڭ جۇمىستارى اياقتالماي قالدى. يگەرىلمەگەن 26 466,0 مىڭ تەڭگە ۇكىمەت قورىنا قايتارىلدى, – دەيدى اۋدان اكىمدىگىنىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتىندە.
اۋىلدارعا كىرەبەرىس جولداردىڭ ەندى قاشان قالپىنا كەلەرى بەلگىسىز. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەگىلەر بۇل ماسەلەگە كىنالىلەر دەپ مەردىگەرلەر ۇيىمداردىڭ جاۋاپسىزدىعىن ايتادى. ءتىپتى, تەڭدىك, كوكدومباق اۋىلدارى «استانا قالا-قۇرىلىس» سەرىكتەستىگىمەن وسى جاۋاپسىزدىق جۇمىستارى ءۇشىن سوتتاسىپ جۇرگەن كورىنەدى. بىراق, اكىمدىك جاۋابىندا ەكى اۋىلدىڭ جولدارىن جاۋاپتى «استانا قالا-قۇرىلىس» جشس-ءنىڭ اتى-ءجونى نەگە ەكەنى بەلگىسىز, جازىلماپتى. ونىڭ «ماي سك استانا» دەپ جازىلعانى دا تۇسىنىكسىز. وبلىستىق اكىمدىكتەگى جيىندا ەكى اۋىلدىڭ جولدارىنا «استانا قالا-قۇرىلىس» جشس جاۋاپتى, مەردىگەر باسشىلارمەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە دەلىندى. وسىلاي ەندى ءبىر-بىرىنە سىلتەۋ, ءبىر-بىرىنە جاۋاپكەرشىلىك ارتۋ, سوتتاسۋ باستالادى. ەكى ارادا اۋىل تۇرعىندارى جول بەينەتىن تارتىپ سول بۇرىنعى كۇيى قالا بەردى. ەگەر باياناۋىلدىڭ تەڭدىك, كوكدومباق اۋىلىنداعى جولدىڭ قۇرىلىس جۇمىسىنا «استانا قالا-قۇرىلىس» جشس دەگەن مەردىگەرلىك كومپانياسى جاۋاپتى بولسا شالعايدا جاتقان اۋىلداردىڭ جولدارىن جوندەپ بەرمەكشى بولىپ ءىس باستاعان سوڭ, بۇل جۇمىستى جاۋاپكەرشىلىكپەن اياقتاپ, ونسىز دا جولدارى جوق, تاسقىننان زارداپ كورگەن اۋىلدىقتاردى قۋانتۋى كەرەك ەدى. ەكىنشىدەن, بىلتىر جوندەلدى دەگەن اۋىل جولدارىنىڭ ساپاسى قانداي, الدا بولاتىن تاسقىندارعا جوندەۋدەن وتكەن جولدار شىداس بەرە الا ما, جوق پا؟ تاعى دا وسىنداي سۇراق. بۇل ماسەلە دە اۋىل تۇرعىندارىن مازالايدى.
اششىسۋ وزەنىنەن وتەتىن كوپىردى جاڭادان تۇرعىزۋ, رەسپۋبليكالىق جولدىڭ تاسقىن شايىپ وتكەن ءبولىكتەرىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن «قازاۆتوجول» اق-تىڭ جەرگىلىكتى بولىمشەسىنە ميلليونداعان تەڭگە قاجەت ەكەنى ءسوزسىز.
– قالقامان – باياناۋىل – ۇمىتكەر – بوتاقارا رەسپۋبليكالىق اۆتوموبيل جولىندا سۋ تاسقىنى سالدارىنان بۇزىلعان بىرلىك جانە تەڭدىك اۋىلدارىنىڭ اۋماعىنداعى جول جوندەۋدەن وتكىزىلەدى. كوپىر قايتا سالىنادى. وسى اقپاننان باستالىپ, ءساۋىر-مامىر ايلارىندا قارقىن الىپ, جاز ايىندا تولىعىنان كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسادى, – دەيدى «قازاۆتوجول» پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ەرسىن ساريەۆ.
سوندىقتان ارينە, كوپىر تۇرعىزۋ ۇلكەن جوبا. ءبىر كۇننىڭ جۇمىسى ەمەس. بىراق, اششىسۋعا كوپىر سالماي اۋدان ورتالىعى مەن ساتباەۆ اۋىلدىق اۋماعىنا قاراستى شالعايداعى شاعىن بولىمشەلەر اراسىندا بايلانىس جاساۋ قيىن. كوپىردىڭ قايتا سالىنۋىن اۋىلدىقتار اسىعا كۇتىپ وتىر. تىرشىلىك كوزى, اۋىلداردى اۋدان, وبلىس ورتالىعىمەن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى نىسان. الداعى سۋ تاسقىنى بولا قالسا, كوپىردىڭ جانىنداعى اينالما جولدىڭ وزىنەن ايىرىلىپ قالامىز با دەپ وتىر اۋىلدىقتار. سوندىقتان جوعارىعا جاعدايدى ناقتى جەتكىزىپ, تالاپ ەتىپ, كوپىر قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ كەرەك ەدى. باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمدىگى بۇل قيىندىقتىڭ ارينە, قارجىعا تىرەلىپ تۇرعانىن, «ايتپەسە, اۋىلدار بىزدىكى, اۋىلدىقتاردى قيىن جاعدايعا قالدىرماۋعا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ وتىرمىز», – دەيدى.
ال ەندى الداعى كوكتەم قالاي بولماق؟..
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى,
باياناۋىل اۋدانى.