تاۋدان تومەنگە قاراي قۇلديلاي اققان ءبىر ارىق سۋ تۋرا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ءىرگەسىنەن وتەتىن. ناۋرىز, ءساۋىر ايلارىندا تاۋ سۋى وسى ارىقتان اجەپتاۋىر اعىپ, مامىردىڭ ورتا تۇسىندا سۋ تاپشىلىعى سەزىلە باستايدى. وتىز-قىرىقشاقتى ۇيدەن تۇراتىن بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى سۋ بولسا ءۇي ىرگەسىن كوگەرتىپ وتىرعاندى قالايدى. سول سەبەپتى, اۋىل ىشىنە ارىق-ارىق سۋ كەلگەنىن, باۋ-باقشالىق جەرلەرى مەيىرى قانعانشا سۋ ىشكەنىن تىلەيدى. ايتسە دە, ۇلكەنمىن دەپ بەلدەن باسۋ, كەۋدەلىمىن دەپ كەۋدەمسوقتىق جاساۋ بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا جات ادەت بولاتىن. اۋىلدىڭ باس جاعىندا ءبىر قاريا, ورتان بەلىندە ءبىر قاريا, اياققى جاعىندا ءبىر قاريانى ادەيىلەپ ورنالاستىرعانداي, ۇشەۋى ومىرتقاعا ورنىققان قابىرعاداي اۋىلدىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن ىنتىماعىنا قالتقىسىز, قاپى جىبەرمەي, قاس قاقپاي قارايدى. تەنتەك-تورىلار ءوز قوراسىنان شىقپايدى. نە دە بولسا ىشىندە.
ورىسى جوق, ورمانى جوق الاقانداي اۋىل بولعان سوڭ با, ءبىزدىڭ اۋىلدا ناۋرىز تويى تويلانباسا دا جىل سايىن ناۋرىز كوجە ىشىلەتىن. كۇن ەكىنشى, ءۇشىنشى پەردەسىن اشىپ, ءساۋلەسىن اياماي توگە تۇسكەن ۋاقىتتا قىر اسىپ, اۋىلعا ناۋرىز دا جەتەتىن. كوكپەڭبەك كوك شالعىن ءتۇستى ءجىبەك شاپان كيىنگەن, جىگەرلى, مەيىرىمدى بولىپ بەينەسى كوزگە ەلەستەيتىن ناۋرىز, الايدا, جالعىز ءوزى كەلمەيتىن. ول ءوزىمەن بىرگە ءان مەن كۇيىن, دۋمان تويىن, جاستىق وتىن, قاجىر-قايراتىن, ىنتىماق-بىرلىگىن, تاتۋلىعى مەن سابىرىن قوسا ەرتىپ ءجۇرەتىن. مىنە, وسى ناۋرىز قىر باسىنان اۋىلعا اياڭداي تۇسكەندە, ونىڭ ءۇنى مەن بويىنداعى تازالىعىن پاش ەتىپ ءسۇيىنشى سۇراعانداي سىلدىراي ك ۇلىپ, تاۋدان سىڭقىلداي قۇلاي اعىپ بۇلاق سۋى دا جەتەتىن.
– الدىمەن بايعون اتانىڭ ءۇيى سۋعارسىن, ودان كەيىن قۋاندىق كوكەمنىڭ ءۇيىنىڭ كەزەگى, – دەيدى سۋ مۇراپ نۇرلىباي كوكە.
ول ۋاقىتتا جاۋاپتىلىق پەن ءوزىنە دەگەن قۇرمەتتى ىشكى تۇيسىگىمەن سەزىنە بىلگەن اتا-كوكەلەر سۋى باۋ-باقشالىعىن اياقتار-اياقتاماستان «بولدىم, كەزەگىنە بەرە بەر» دەيتىن. ءبىرلى-جارىم ۇيىندە جۇمسارى جوق, جالعىز-جارىم ۇيلەردىڭ تۇنىمەن ءجۇرىپ كەزەكتى سۋىن سۋارىسىپ, ەرتەڭىنە سول ءۇيدىڭ ساكىسىندە ماڭدايىنان تەرى مونشاقتاپ قىزىل كۇرەڭ شايىن سوراپتاپ وتىراتىن اعالاردىڭ بەينەسى ءالى ەسىندە. ۇلىس ەسىكتەن ەنگەن 22 ناۋرىزدا شاعىن اۋىلدىڭ ءىشى مۇنتازداي تازا, باۋ-باقشاسى كۇزگى جاپىراقتان, مال قيىنان, كۇل-قوقىستان ادالانىپ, كوكتەمنىڭ جۇپار يىسىنە مولىققانداي. باۋ ءىشىن ارالاپ جۇرگەن كوكەم وتكەن جىلى وتىرعىزىلعان شىبىقتاردىڭ سورايعان, قۋراعان بۇتاقتارىن بۇتارلاپ رەتكە كەلتىرىپ ءجۇر ەدى. ەسىكتىڭ الدىنداعى وشاقتاعى قازاندا اپتا ىشىندە بۇزاۋلاعان الا سيىردىڭ سۇتىنەن ازىرلەنىپ جاتقان ۋىز كوجەنىڭ ءيسى مۇرىن جارادى. تۇسكى مەزگىلگە اۋىل اينالا كورشىلەردى ۋىز كوجەگە شاقىرادى. انشەيىندە ءۇيىندەگى كوك ساندىقتىڭ الدىن بوساتپايتىن جالقاۋ وڭالباي دا بۇگىن قايتا-قايتا تىسقا شىعىپ, الدەنەنى ىستەگەن بولىپ, ۋىز كوجەنىڭ ءيىسى شىققان ۇيگە كوزىن ءجيى سالادى. ءسىرا, ۋىز كوجەنىڭ ءيىسى مۇرنىن قىتىقتاسا كەرەك. الا سيىردىڭ ۋىز كوجەسىنەن كەيىن «اق مول بولسىن!», «ءورىس كەڭەيسىن!», «قوراڭ تولگە تولسىن!» دەگەن اقجارما تىلەكتەرىن ايتىپ تاراسادى. وسى تاراسۋ كەزىندە ءاركىم ءوزدى-ءوزى «ناۋرىز كوجەگە اينالا اۋىلدى شاقىرۋ كەرەك» دەپ وي ءتۇيىپ قايتادى. ارينە, ناۋرىز كوجە دەگەندە اس ءىشىپ, اياق بوساتۋ ەمەس. مۇندا الدىمەن ناۋرىز ءدامى اق داستارقانعا كەلگەنشە ءۇلكەندەر جاعى جۇمباق جاسىرۋ, جاڭىلتپاش ايتىپ باستاسا, جاس بالالار جاتتاعان ولەڭ-تاقپاقتارىن ايتادى. اق كيمەشەكتى اجەلەر, اپالار «تويباستار» سالتىمەن اۋەلەتە ءان قايىرادى. ءۇي يەسىنىڭ جومارتتىعىن, اق پەيىلىن انگە قوسادى. اۋىل ءىشىنىڭ ىنتىماعىن, بىرلىگىن, بەس كۇن جالعاندا ارازداسپاي سىيلاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى قۇرمەتتەپ ءوتۋدى ناسيحاتتايدى.
دۇنيە قاراپ تۇرساڭ شولاق ەكەن,
ادامدار ءبىر-بىرىنە قوناق ەكەن.
بارىندا ورالىڭنىڭ وينا دا كۇل,
قىزىعى بۇل جالعاننىڭ سول-اق ەكەن,
– دەگەن اسەم اۋەندى ءان وسى كۇنى تەك ءبىزدىڭ اۋىلدا ەمەس, ءبىزدىڭ اۋىل سياقتى ىنتىماعى جاراسقان قازاق ەلىنىڭ بار اۋىلىندا شىرقالادى. پايعامبار حاديسىندە ايتىلعان: «ەر ادام – وتباسىنىڭ باقتاشىسى. ايەل – ەرىنىڭ شاڭىراعى مەن بالالارىنىڭ باقتاشىسى. قىسقاسى, ءاربىرىڭ باقتاشىسىڭدار جانە جاۋاپتىسىڭدار» دەگەندەي, وسى قادىرلى امانات ءسوز ەش جەردە جازىلىپ ىلىنبەسە دە, ەشكىم كۇنىنە ويلارىنا سالىپ تۇرماسا دا, سالتىمەن ءسىڭىسكەن. تاڭعى شاقتا تورعاي ءۇنىمەن ويانعان كوكەم مەن اپام ءبىز ۇيىقتاسىن دەپ ەكەۋى كۇبىرلەي ءسويلەسىپ قورا ىشىندە جۇرەدى. الا سيىردى ساۋىپ, اۋىلدا قالاتىن ارىق-تۇرىق مالدى وقشاۋلاپ, جەمدەپ, شوپتەپ, ورىسكە مالدى, پاداعا سيىردى ايداپ قايتا كەلگەندە بىزدەر, بالا-شاعالار دا ويانا باستايمىز. كوكەمنىڭ تاپسىرماسىمەن بۇگىنگى جۇمىس ءبولىسى باستالادى. ارينە, ەڭ الدىمەن قورا ءىشى ايناداي جارقىراپ تازالانادى.
ناۋرىز ايى ەڭبەكتىڭ ايى. اۋىلداعى ىنتىماقتىڭ, بىرلىكتىڭ, مەيىرىمنىڭ ايى. ۇلكەننىڭ جولىن كەسپەگەن يناباتتى كەلىن مەن يبالى جاستاردى كورگەن سايىن جىل اينالىپ سوعاتىن ۇلىق مەرەكەنىڭ ءسان-سالتاناتى ارتا تۇسكەندەي بولادى. ۇلكەنىن كىشىسى تىڭداپ, قىبىر ەتكەن كورشىسىنە كومەككە ۇمتىلۋعا دايىن. تاۋىق سويسا سورپاسىن اعايىن-تۋىس, كورشىسىز ىشە المايتىن اق كوڭىلدىلىگىمىز بەن دارحاندىعىمىزدان قۇداي اجىراتپاسىن. دىتتەگەن اقاباسىنا اسىعا جەتەتىن بۇلاق سۋىنداي ءاربىر جاننىڭ كەۋدەسىنە يگىلىك شاراپاتىن الا كەلەتىن ءاز ناۋرىز سەنى اسىعا كۇتەمىز. بەرەكەلى مەرەكەنى جاقسىلىققا تولى ساتتەرمەن وتكىزەيىك, اعايىن!
ماقسات قارعاباي.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
سوزاق اۋدانى.