كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدەل فاتتاح اس-سيسيمەن كەزدەستى.
قازاقستان مەن مىسىر اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس بەكىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, فارماتسەۆتيكا, عارىش, ينفراقۇرىلىم جانە كولىك-لوگيستيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ارتاتىن بولدى. مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءا.اس-ءسيسيدىڭ قازاقستانعا ساپارى اياسىندا وسى ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلانىپ, كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.
مىسىر پرەزيدەنتى ءا.اس-سيسيدىڭ قازاقستانعا بۇل العاشقى ساپارى. مارتەبەلى مەيماندى ەلىمىز ادەتتەگىدەي رەسمي كۇتىپ الۋ جورالعىلارىمەن قارسى الدى. ودان سوڭ ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى شاعىن قۇرامدا كەزدەستى. كەزدەسۋدە ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناستار جايى تالقىلاندى.
«ءبىزدىڭ ەل مىسىرمەن سەنىمدى دوستىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا مۇددەلى. بيىل قازاقستاندىقتار ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن مەرەكەلەيدى. 1991 جىلى اراب ەلدەرى ىشىنەن مىسىردىڭ ەڭ ءبىرىنشى بولىپ تاۋەلسىزدىگىمىزدى تانىعانى ەسىمىزدە. سودان بەرى حالىقتارىمىز بەن ەلدەرىمىزدى جاقىنداستىرۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس جاسالدى, وسى جىلدار ىشىندە مەن مىسىرعا بىرنەشە رەت باردىم», دەدى ەلباسى مىسىر پرەزيدەنتى ءا.اس-سيسيمەن كەزدەسۋىندە.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەكى ەلدىڭ گەوگرافيالىق الشاقتىعىنا قاراماستان, كولىك-ترانزيت بايلانىسىن دامىتۋ ءۇشىن زور الەۋەتكە يە ەكەنىنە دە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسى ءا.اس-ءسيسيدىڭ مىسىر باسشىلىعىنا كۇردەلى كەزەڭدە كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىز سوڭعى جىلدارداعى ىشكى قاقتىعىستارعا, قانتوگىستەر مەن رەۆوليۋتسياعا قاراماستان مىسىر حالقىنىڭ ۇيىسا بىلگەنى جانە جاڭا پرەزيدەنتكە سەنىم بىلدىرگەنى ءۇشىن قۋانىشتىمىز. ءسىز تاياۋدا پارلامەنت قابىرعاسىندا سويلەگەن سوزىڭىزدە جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويدىڭىز, ولار بىزگە دە تۇسىنىكتى, جانىمىزعا جاقىن. مىسىر – تاياۋ شىعىستاعى ءىرى مەملەكەتتىڭ ءبىرى, سوندىقتان ءبىز الەمدىك نارىقتاعى قازىرگى جاعدايدا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ءجونىندەگى سەنىمدى ۇنقاتىسۋىمىزدى جالعاستىرعىمىز كەلەدى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءا.اس-سيسي ءوز كەزەگىندە مىسىر حالقى مەن ەل باسشىلىعى استانا مەن كاير اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار دەڭگەيىن جوعارى باعالايتىنىن ايتتى.
«ءبىز ەلىمىز ءۇشىن قيىن كەزەڭدە قازاقستاننىڭ كورسەتكەن قولداۋىن باعالايمىز. مەنىڭ ساپارىمنىڭ ماقساتى – ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى تىعىز بايلانىستى بارلىق باعىتتار بويىنشا ودان سايىن نىعايتا ءتۇسۋ», دەدى ءا.اس-سيسي.
ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى بۇدان ءارى كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەرگە قاتىستى. وندا تاراپتار ساياسي, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن, سونداي-اق, حالىقارالىق, وڭىرلىك سيپاتتاعى ءوزارا مۇددەلىلىك تانىتىلاتىن ماسەلەلەردى قارادى. وندا ەكى ەل اراسىنداعى بۇل كەزدەسۋلەر مەن ۋاعدالاستىقتار قازاقستان مەن مىسىر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋعا جانە ولاردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ءارى ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىعى اياسىن كەڭەيتۋگە تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق, وزەكتى وڭىرلىك ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ەكىجاقتى كەڭەستەر ارقىلى, سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار, اتاپ ايتقاندا, بۇۇ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, اراب مەملەكەتتەرى ليگاسى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسى مەن باسقا دا حالىقارالىق قۇرىلىمدار شەڭبەرىندە ديالوگ قۇرۋ جانە كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قازاق دالاسىنىڭ داڭقتى ۇلى, ءحىىى عاسىرداعى مىسىر مەن سيريانىڭ اتاقتى بيلەۋشىسى سۇلتان ءاز-زاحير بەيبارىس – تاريحي تامىرلاستىعىمىزدىڭ ايعاعى, ال وتىراردان شىققان الەمگە ايگىلى عالىم ءارى فيلوسوف ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ەكى ەلدىڭ ورتاق ماقتانىشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«كەڭەس ۋاقىتىندا كوپتەگەن قازاقستاندىق ماماندار مىسىردا جۇمىس ىستەدى, ال ءبىزدىڭ ەلدە مىسىر ستۋدەنتتەرى وقىدى. وسى ءداستۇردى قايتا جانداندىرۋ كەرەك. ءبىز مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءازىرمىز. ەڭ باستىسى, قازاقستان مىسىر مەن ونىڭ حالقىن جاقىن دوس ءارى باۋىر سانايدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكامىز ءا.اس-ءسيسيدىڭ ەل باسشىلىعىنداعى قادامدارىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى.
«مىسىردىڭ تۇراقتى بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ, الەۋمەتتىك احۋالدى جاقسارتۋ جونىندە دۇرىس ءارى اۋقىمدى شارالار قابىلداپ جاتقانىڭىزعا سەنەمىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءا.اس-سيسي ەلىمىزگە كەلۋگە شاقىرعانى ءۇشىن ەلباسىنا تاعى ءبىر العىس ايتىپ, مۇنىڭ ۇلكەن قۇرمەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى, سونىڭ ءىشىندە مىسىر حالقىن قولداۋعا باعىتتالعان ۇستانىمىن جوعارى باعالايمىز. جەكە ءوزىمنىڭ جانە حالقىمىزدىڭ اتىنان تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن, سونداي-اق, ءاردايىم قولداۋ كورسەتۋگە دايىنمىن», دەدى مىسىر پرەزيدەنتى.
جالپى العاندا, تاراپتار كۇن تارتىبىندەگى حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلادى. ەكى ەل ۇستانىمدارىنىڭ ۇقساستىعىن ەسكەرىپ, حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى بىرلەسىپ كۇرەسۋگە, سونداي-اق, باسقا دا حالىقارالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە ۋاعدالاستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوز كەزەگىندە, مىسىردىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ديالوگ بويىنشا ارىپتەس مارتەبەسىن الۋعا قاتىستى وتىنىمىنە قولداۋ كورسەتۋگە دايىندىعىن ءبىلدىردى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلىسسوزدەر كەزىندە, سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق تاراپ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسى نەگىزىندە ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋ ۇيىمىن قۇرۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ ەلدىڭ كوزقاراسىن جەتكىزدى. مىسىرلىقتار قازاقستان ۇسىنىسىن نازارعا الدى. مىسىر پرەزيدەنتى سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىن وتكىزۋ جونىندەگى باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. فورۋمنىڭ الەمدەگى دىنارالىق جانە ءوركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋداعى ماڭىزدى فاكتور بولىپ تابىلاتىنىن اتاي وتىرىپ, وسى ۇدەرىسكە بۇدان كەيىن دە جوعارى دەڭگەيدە بەلسەندى قاتىساتىندىقتارىن جەتكىزدى. مىسىرلىقتار سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ شتاب-پاتەرى استانا قالاسىندا ورنالاسقان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن جوعارى باعالادى.
مىسىر اراب رەسپۋبليكاسى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى. كورمەنىڭ ۇرانى رەتىندە تاڭدالعان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى مىسىر ءۇشىن بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى رەتىندە اسا وزەكتى بولىپ تابىلاتىنىنا جانە مىسىر اراب رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋ ستراتەگياسىمەن ساباقتاس ەكەنىنە نازار اۋدارىلدى.
كەلىسسوزدەردەن سوڭ مىسىر اراب رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ابدەل فاتتاح اس-ءسيسيدىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى. سونداي-اق, بىرقاتار قۇجاتتارعا, اتاپ ايتقاندا, مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋ شارتىنا, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا قول قويىلدى. قول قويۋ راسىمىنەن سوڭ قازاقستان پرەزيدەنتى مەن مىسىر پرەزيدەنتى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز كەزەگىندە ءا.اس-ءسيسيدىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى بەلەسىندە كەلۋىنىڭ ءمانى زور ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«مىسىر ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدى اراب ەلدەرىنىڭ اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ تانىدى. ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاندا ءوز ەلشىلىگىن اشتى. ءبىز دە اراب مەملەكەتتەرىندەگى العاشقى ەلشىلىگىمىزدى كايردە اشقانبىز. مىسىر – سان عاسىر بويى عىلىم مەن ءبىلىم ورتالىعى, وركەنيەتتەر بەسىگى بولعان قاسيەتتى جەر. ازيا, افريكا جانە ەۋروپانى تۇيىستىرگەن پەرعاۋىندار ەلى – اراب-مۇسىلمان الەمىندەگى جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. كەيىنگى قيىندىقتارعا قاراماستان, ءسىز بيلىككە كەلگەلى جاعداي تۇراقتالا باستاعانىن بايقاپ وتىرمىز. ءبىز مىسىر ەلىنىڭ ىشكى تۇراقتىلىعى بەرىك, ەكونوميكاسى قۋاتتى مەملەكەت بولۋىنا تىلەكتەسپىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزدى جايتتارى تالقىلانعان كەلىسسوزدەردىڭ مازمۇندى بولعانىن, وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىر الماسىلعانىن ايتتى.
«قازاقستان مەن مىسىردىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىعىن نىعايتۋعا كەلىستىك. تالقىلانعان بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ورتاق ءتۇسىنىستىككە قول جەتكىزدىك. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز بەن ۇستانىمدارىمىزدىڭ ۇقساستىعىن كورسەتەدى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى سونىمەن قاتار, ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدىڭ ءبىرقاتار باعىتتارى ايقىندالعانىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە ەلدەرىمىزدىڭ كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى الەۋەتىن بىرلەسىپ پايدالانۋ جانە دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى.
«ءبىز كايردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋعا تالپىنىسىن قولدايمىز. قىتايدىڭ «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندە» قازاقستان مەن مىسىردىڭ ماڭىزى زور. ەكى ەلدىڭ الەۋەتى وسى باعىتتا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋگە جاڭا ءمۇمكىندىكتەر تۋعىزادى», دەدى ەلباسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەستىك ورناتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
«قازاقستان – استىق ەكسپورتىنداعى الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى. ال مىسىر – وسى ءونىمدى يمپورتتايتىن ەڭ ءىرى مەملەكەت. قازاقستان 2006-2010 جىلدارى مىسىرعا 1 ميلليون توننادان استام استىق جەتكىزدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا توقتالدى. ەلىمىزدە قازىردىڭ وزىندە مىسىردىڭ 40-قا جۋىق ءدارى-دارمەگى, 30 شاقتى مەديتسينالىق بۇيىمدارى تىركەلگەن. ال كەزدەسۋدە مىسىر تاراپىنا ەلىمىزدە بىرلەسكەن ءدارى-ءدارمەك شىعاراتىن كاسىپورىن اشۋ ۇسىنىلعاندىعىن دا اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق, بۇگىندە بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى.
«مىسىرلىق ىسكەرلەر كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى كۋرورتتار قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋ جانە الماتى وبلىسىندا قۇس فابريكاسىن سالۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى عارىش سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى, ويتكەنى مىسىر – ءوزىنىڭ عارىش سەرىگىن ۇشىرعان العاشقى اراب مەملەكەتى. مىسىردىڭ «يدجيپتسات» ەكىنشى جەر سەرىگى بايقوڭىردان ۇشىرىلدى. «الداعى ۋاقىتتا وسى سالادا ۇكىمەتارالىق كەلىسىم جاساۋ ماسەلەسىن قاراستىرامىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدە تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى قۇرىلۋىنا جانە مىسىردا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوسپارىنا سايكەس, وسى باعىتتا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ جايى تالقىلانا باستاعانىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى سونىمەن قاتار, ەكى ەل دە يسلاموفوبيانىڭ تارالۋىنا, ءدىنىمىزدىڭ تەرروريزممەن جانە جيھادپەن بايلانىستىرىلۋىنا قارسى كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋعا نيەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىز حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە, قىلمىستىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە قارسى كۇرەستە تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ءازىرمىز. ەلدەرىمىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ پلاتفورماسىن مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرلىگىن ساقتايتىن, ءدىنىمىزدىڭ تولەرانتتىلىعى مەن بەيبىتسۇيگىشتىگىن كورسەتەتىن شارا رەتىندە قولدانۋعا ۋاعدالاستى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋدىڭ, يادرولىق قارۋدان ادا ايماقتار قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە دە پىكىر الماسىلعانىن ايتتى. جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ قازاقستان-مىسىر قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ باسى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«جوعارى مارتەبەلى ابدەل فاتتاح اس-ءسيسيدىڭ استاناعا العاشقى رەسمي ساپارى ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرەدى. بۇگىن ايقىندالعان ءوزارا ءىس-قيمىل باعىتتارى ەلدەرىمىز اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى نىعايتىپ, حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگىن ەسەلەي تۇسەدى دەپ سەنەمىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءا.اس-سيسي ءوز كەزەگىندە ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن جانە بولاشاقتا, اسىرەسە, ساۋدا-ەكونوميكالىق سالادا زور پەرسپەكتيۆالارعا يە ەكەنىن ايتتى. مىسىر پرەزيدەنتى استانا مەن كاير بەرىك ساياسي بايلانىستار ارقىلى ورتاق مۇددەلەردى تابىستى جۇزەگە اسىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق, ءا.اس-سيسي وتكەن كەلىسسوزدەرگە جوعارى باعا بەردى جانە ەكى ەلدىڭ ساۋدا, تۋريزم, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ىنتىماقتاسۋعا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتا تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل مەن ءدىني سالاداعى ءوزارا ىقپالداستىق ايرىقشا ورىن الادى. بۇل ماسەلەلەردە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز وزگە الەمگە جاقسى ۇلگى بولىپ تابىلادى», دەدى مىسىر پرەزيدەنتى.
كەزدەسۋ ەكى مەملەكەتتىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ساياسات ماسەلەلەرىندەگى ورتاق ۇستانىمدارىن كورسەتتى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.