ۋاقىتتىڭ تاڭداۋى – حالىقتىڭ قولداۋى
جاسىم توقسانعا كەلسە دە, قۇلاعىم تۇرىك, كوكىرەگىم وياۋ. ەل جاڭالىقتارىن, سونداي-اق, الەمدەگى بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردى قالت جىبەرمەيمىن. ماسەلەن, Brent ماركالى مۇنايدىڭ 1 باررەلىنىڭ قۇنى, يراننان سانكتسيا الىنىپ تاستالعاننان كەيىن, 28 اقش دوللارىنان دا تومەندەپ كەتكەنىن ءبىلىپ وتىرمىن. ساۋداعا يران مۇنايى قوسىلعاننان كەيىن الەمدەگى قارا التىن قورىنىڭ مولشەرى تىم كوبەيىپ كەتكەن. وسىنىڭ سالدارىنان مۇناي باعاسى ءالى دە تومەندەۋى ىقتيمال دەگەن جورامالدار بار. ال مۇنىڭ, تۇپتەپ كەلگەندە, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرى بولماي قويمايدى. مۇنداي جاعدايدا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن كەشىكتىرمەي وتكىزىپ الۋدىڭ پايداسى كوپ بولماق. دەي تۇرعانمەن, ەلىمىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانا باسشىلىعىمەن جولىمىزدى بوگەيتىن كەز كەلگەن كەدەرگىلەردى, وسىعان دەيىن تالاي مارتە كوزىمىز جەتكەنىندەي, كوپ قينالماستان ەڭسەرەتىنىنە سەنىمىم مول. مەن كەيدە ماڭدايىنا جازىلعان تاعدىردىڭ نەبىر تەپەرىشىن كورىپ وسكەن ءبىز سياقتى اعا ۇرپاقتى قۇرىشتان قۇيىلعان سوم بولاتتاي كورەتىنىم بار. وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا ارپالىسا ءجۇرىپ, بەرىك بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا جاۋدى ۇياسىندا تىزە بۇكتىردىك. ودان كەيىن بەيبىت ومىرگە ارالاسىپ, تۇرالاپ قالعان ەكونوميكانى كوتەرۋگە بىلەك سىبانا كىرىستىك. جاقسىعا تاسپادىق, جامانعا ساسپادىق. اللاتاعالانىڭ بەرگەن عۇمىرىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولعانىن دا كوردىك. مۇنىڭ ءبارىن تەرمەلەپ ايتىپ وتىرعانىم, ەلباسىنىڭ سان قاتپارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وراسان زور باعدارلامالاردى ورىنداۋ تاجىريبەسى كۇندەلىكتى ۇردىسكە اينالعانىن, قانداي قيىندىق كەزىكسە دە, ەڭسەرۋدىڭ جولىن تابا بىلەتىنىمىزدى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءوزى مويىنداپ وتىر. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ۇندەۋىن وقي وتىرىپ سوعىس كەزىندەگى نەبىر قاندى شايقاستار مەن ۇرىستار كوز الدىما كەلدى. كۇشى باسىم دۇشپانمەن جان الىسىپ, جان بەرىسىپ جاتقان شاقتا تىل جاقتان «ۋرالاعان» ءۇندى ەستىگەندە, بويىمىزعا وراسان كۇش ءبىتىپ, قاھارلانىپ كەتەتىنبىز. ولاي بولسا, بۇگىنگىدەي كۇردەلى جاعدايدا پارلامەنت ءماجىلىسى جاڭا, تىڭ كۇشپەن تولىعىپ, اۋقىمدى رەفورمالاردى دايەكتى جالعاستىرۋدىڭ ءىزباسارلارى رەتىندە تانىلىپ جاتسا, تۇرمىسىمىز تۇزەلەدى, ەلىمىز كوركەيەدى. حالىق قولداۋىنا يە بولعان پارتيالار مەن جەكە تۇلعالاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىك تانىتىپ, كەشەندى باعدارلامالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرارىنا سەنىمدىمىن. ال پارلامەنتتى قالىپتاستىرۋ جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋىمەن بىرگە وتكىزۋ ءداستۇرى الىمساقتان بار. مەنىڭ پىكىرىمشە, جاڭا سايلاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانا قالعان جاعدايدا, رەسپۋبليكا تۇرعىندارى جوعارى ساياسي بەلسەندىلىك كورسەتەرى انىق. ويتكەنى, ولار بولاشاق, كەلەشەك ءۇشىن داۋىس بەرەتىندەرىن جاقسى تۇسىنەدى. قوجاتاي نەكىباەۆ, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.شاپشاڭ قيمىلداۋىمىز قاجەت
قازىر تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى, مۇناي باعاسىنىڭ باررەلىنە 28 دوللاردان دا تومەن قۇلدىراۋى ەلدى الاڭداتىپ وتىر. ەگەر دە تەڭگە باعامى ەركىن اينالىمدا جۇرگەنىن ەسكەرسەك, وندا ونىڭ نەگىزگى باعامىن قالىپتاستىرۋشى فاكتور ول ۆاليۋتالارعا سۇرانىس پەن ۇسىنىس بولۋى شارت. ول – نارىق زاڭى. ال سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا ءارتۇرلى فاكتورلار اسەر ەتەدى. ول اۋقىمى مەن ۋاقىتى جاعىنان قىسقا, ورتا, ۇزاق مەرزىمگە بولىنەدى. وسى ورايدا, قازىرگى داعدارىس الەمدىك ەكونوميكاداعى تۋىنداعان كوپتەگەن ماسەلەلەرمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. داعدارىس – ەكونوميكالىق قۇبىلىس. وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ داعدارىس اسەرىن تومەندەتۋ بويىنشا جاساپ وتىرعان قادامدارى داعدارىسپەن كۇرەستىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىنە جاتادى. ول الەمدىك تاجىريبەگە تولىق سايكەس. داعدارىستان شىعۋ جولدارى بار, وعان تاريح كۋا. سوندىقتان داعدارىستىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر مۇشەسى رەتىندە بىزگە اسەر بەرۋى – زاڭدى. بىراق تا ءبىز داعدارىستى دۇرىس پايدالانىپ, ەل ەكونوميكاسىن ۇدەتۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا, جاڭا پارلامەنتكە سەنىم ارتۋ كەرەكتىگىن تەرەڭ سەزىنگەن حالىق قالاۋلىلارى بەسىنشى سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قىزمەتىن توقتاتىپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى پرەزيدەنتكە ۇندەۋ جاريالاۋى وتە دۇرىس شەشىم بولدى. ءبىز وسىنداي قىسىلتاياڭ كەزەڭدە شاپشاڭ قيمىلداپ, تەز شەشىم قابىلداۋىمىز قاجەت. جاڭاشا كوزقاراستاعى پارلامەنت ءىستى جالعاستىرىپ, ىلگەرىلەتەتىنى ءسوزسىز. سۇلتان ابىلداەۆ, م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, عىلىم دوكتورى. جامبىل وبلىسى.قارجىعا ۇنەم, ۋاقىتقا ءتيىمدى
ءبىزدىڭ الدىمىزدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى جولداۋىندا جانە جۋىرداعى «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسىندا تۇتاس مەملەكەتتىك دامۋ باعدارىن ايقىن سارالاپ بەردى. سوندىقتان, قوعامدا قىزۋ تالقىعا يە بولعان كەزەكتەن تىس پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋدىڭ وزىندىك وزەكتىلىگى بار. بيىل پارلامەنتتىڭ جاڭا جىلداعى العاشقى وتىرىسىندا وسى ماسەلە توتەسىنەن قويىلدى. بۇل ءماجىلىس سايلاۋىن شىن مانىندە جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋىمەن بىرگە وتكىزۋگە قولايلى ۇسىنىس بولدى. قارجىعا دا ۇنەم. ۋاقىتقا دا ءتيىمدى. قازىرگى زاماننىڭ رەپەتىن كورىپ وتىرمىز. تىم تەز. مۇنداي كەزدە داعدارىس ەكەن دەپ داعدارۋدىڭ رەتى جوق. ۇزدىكسىز العا جىلجۋىمىز كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, مۇناي باعاسى قۇلدىراپ, 28 دوللاردان دا ءتۇسىپ كەتتى. مۇنداي جاعدايدىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە اسەر ەتەتىنى انىق, ولاي بولسا, سايلاۋدى كەزەكتەن تىس جەدەل وتكىزىپ الۋدان ۇتپاساق, ۇتىلماسىمىز انىق. ءماجىلىستىڭ بۇرىنعى قۇرامى ءوز مىندەتتەرىن تولىعىمەن ورىنداعانى ايتىلۋدا. ياعني, بۇگىندە قوعامدا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا قاجەتتى العىشارتتاردى جۇزەگە اسىردى. بۇل مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن كەشەندى باعدارلاما بولعاندىقتان, ونى ورىنداۋعا قاجەتتى زاڭناما جۇيەسىن جاساۋدىڭ كۇردەلى تۇستارى بار. پارلامەنت وسى مىندەتتى ابىرويمەن اتقاردى. ەندى بۇل ءىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋ قاجەت. قازىرگى پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىلىگىنىڭ اياقتالۋىنا ءبىر جىلداي ۋاقىت بار. سوندا قايتا-قايتا سايلاۋ وتكىزۋدىڭ تيىمدىلىگى قانشالىقتى تومەن ەكەنىن باعامداۋعا بولادى. ياعني, پارلامەنتتەگى قازاقستاندى جاڭعىرتۋ مەن داعدارىسقا قارسى ءتيىمدى ساياساتتى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاي پارتيالارعا ءۇمىت ارتىپ, سەنىم جۇكتەيتىنىمىزدى ەرتەرەك سارالاپ, بەكىتىپ العانىمىز بۇقاراعا دا, بيلىككە دە پايدالى. سەرىك سادۋاقاسوۆ, ءۇرجار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.ۇلت جوسپارى – باستى باعىت
بيىل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالعانى ءمالىم. باستى نىسانا الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا توتەپ بەرە وتىرا مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋمەن قاتار, قوعامدى سەرپىلىسكە تۇسىرەتىن جاڭا قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى اتقارىلاتىن يگى شارالاردىڭ نەگىزى – قازاقستاننىڭ الەمدەگى وزىق 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قول جەتكىزۋ. بۇل ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ تەرەڭ ويلاستىرىلعان باتىل قادامى جۇرتشىلىق كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ۇندەۋىندە ابىرويلى مۇراتقا جەتۋدىڭ العىشارتتارى كورىنىس تاپقان. «قازاقستاننىڭ جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرەتىن ناقتى جوسپارى بار, – دەلىنگەن بۇل شەشىمدە. – مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ تەك الەمدىك داعدارىسقا قارسى تۇرۋ ءجونىندە عانا ەمەس, جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋال جاعدايىندا دامۋى تۋرالى ستراتەگياسى مەن ناقتى «ۇلت جوسپارى» بار». بۇگىنگى ۋاقىت – كەيىنگە قالدىرمايتىن جەدەل شارالار ۋاقىتى. بۇل العا قويىلعان ءمىندەتتەردىڭ اسا ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. ۋاقىت كەڭجايلاۋلىقتى كوتەرمەيدى. ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن ادال اتقارعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسى وسىنىسىمەن دە قۇندى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى تاجىريبەسى تولىسقان, ەل مۇددەسىن بيىك قويۋعا قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. سونداي-اق, جاڭا تاريحي كەزەڭگە اياق باسىپ, ەلىمىزدى اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا جانە پرەزيدەنت رەفورمالارىن بارلىق باعىتتار بويىنشا ناقتى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن ساتتە پارتيالار سايلاۋشىلاردىڭ جاڭا سەنىم مانداتىن الۋى ايرىقشا ماڭىزدى. دەموكراتيالىق سيپاتتاعى مەملەكەت قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋ ارقىلى باستى مۇراتتارىنا قول جەتكىزەتىنى انىق. ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەلەۋلى سالماعىن كوتەرىپ تۇرعان مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى ءبىزدىڭ دە ەسەپ-قيسابىمىزدى قايتا قاراۋدى تالاپ ەتۋدە. بىراق, جوعارىدا ايتىلعانداي, مەملەكەت بۇل سىندارعا توتەپ بەرۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعان. سونىڭ ءبىرى – پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس, ياعني ەرتە, ۋاقىت وزدىرماي وتكىزىپ جىبەرۋ. ويتكەنى, ايقىن باعدارلامالاردى جاڭا ەكپىندى ازاماتتار العا جىلجىتاتىنى بەلگىلى. ەركىن يسىمباەۆ, «ورلەۋ» اق اقمولا وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى. اقمولا وبلىسى.ءىس-قيمىلسىز ىلگەرىلەي المايمىز
ءدال قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزى بويىنشا قارجى داعدارىسىنىڭ سالقىنىن سەزبەگەن مەملەكەت كەمدە-كەم. قارا التىننان قۇن كەتىپ, brent ماركالى مۇناي باعاسىنىڭ 28 دوللاردان دا ارزانداۋى بۇكىل الەمدى ابىگەرگە سالىپ جاتقانى اششى شىندىق. ءبىزدىڭ قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولعاندىقتان دا بۇل قيىنشىلىقتاردان تىسقارى قالا المايدى. البەتتە, ەكونوميكاسى ەندى عانا ەڭسە تىكتەگەن ەلىمىز ءۇشىن بۇل جاعداي ناعىز سىناق بولعالى تۇر. دەگەنمەن, جاعداي وسىلايشا قالىپتاستى ەكەن دەپ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا تاعى بولمايدى. قاقپانى كەلىپ قيىنشىلىق قاققاندا ارەكەت ەتپەگەن, ءىس-قيمىلعا كوشپەگەن جۇرت ىلگەرى جىلجي المايدى. ال ەندى بۇل جاعدايدا نە ىستەمەك كەرەك؟ ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىڭ بىرلىگى اۋاداي قاجەت. ءبىزدىڭ حالىقتىڭ تاريحتىڭ نەبىر اۋىر كەزەڭدەرىنەن وسى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ, اۋىزبىرشىلىكتىڭ ارقاسىندا ابىرويمەن وتكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, ارينە, بەلدى بەكەم بۋىپ, قولداعى بار مۇمكىندىكتى ورتاق ماقساتتىڭ جولىنا جۇمىلدىرعان ءجون. اقىلعا سالىپ, امالىن تاپقان ءاربىر ارەكەت قيىنشىلىققا توتەپ بەرەر قامالدىڭ قابىرعاسىن نىعايتا تۇسەرى ءسوزسىز. وسىنداي جارقىن ءىستىڭ يگى ۇلگىسىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى كورسەتتى. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىن, شىن مانىسىندە, ەلىمىزدىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىقتان, جاناشىرلىقتان تۋىنداعان جاۋاپتى قادام دەپ قابىلداعان ءجون. ونىڭ ۇستىنە, ءماجىلىستىڭ V شاقىرىلىمىنداعى دەپۋتاتتار وزدەرىنە جۇكتەلگەن تاريحي مىندەت پەن ميسسيانى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» باعدارلاماسىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋعا جەدەل كىرىسكەن ءجون. ۋاقىت كەشەۋىلدەۋدى كوتەرمەيدى. ياعني, قازىرگى تاڭدا بىزگە وسىنداي اسا جاۋاپتى مىندەتتەردى موينىنا الىپ, ەلدى تىعىرىقتان الىپ شىعۋعا ىقپالىن تيگىزەرلىك شاماسى مەن ءبىلىم-بىلىگى جەتەتىن جاڭا ماقساتتاعى ماجىلىسمەندەر كەرەك. ەلىمىز ءۇشىن اسا جاۋاپتى كەزەڭدە قوعامىمىزعا قوزعاۋ سالىپ جۇرگەن ساياسي كۇش – «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ الدىندا دا زور مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىك تۇر. بولاشاقتا سايلانباقشى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قۇرامى كوپپارتيالى بولعانىمەن دە تومەنگى پالاتادا ەلباسىنىڭ ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ الەۋەتى مەن ىقپالى زور بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. ويتكەنى, حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتاپ, تالاپ-تىلەگىنەن شىعىپ جۇرگەن كوشباسشى پارتيانى قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قولدايدى جانە ونىڭ ىسكەرلىگى مەن تاباندىلىعىنا سەنىم ارتادى. قاديشا وسپانوۆا, «نۇر وتان» پارتياسى قاراعاندى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. قاراعاندى.دامۋدى جانداندىرۋعا سەپتەسەتىن جاڭا باستاما
2016 جىلعى 13 قاڭتاردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى كەزەكتى وتىرىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن تاراتىپ, ەلدە كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ جونىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆقا ۇسىنىس جولدادى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ بۇل ۇسىنىسى ەلباسىمىزدىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى ماسەلەلەرگە بايلانىستى تۋىنداعانى بەلگىلى. سەبەبى, 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ ناقتى كەزەڭى باستالدى. قازاق حالقىنا تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ارمانىمىز – وسى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ەلباسىمىز اتاپ كورسەتكەندەي الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى قول قويعان 60-قا تارتا زاڭ جوبالارىنىڭ ارقايسىسى قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق-تارتىپتىك, كاسىبيلىك تۇرعىدان جەتىلۋىن, بۇرىن ولقى كەتكەن تۇستارىن قايتا قاراپ مەملەكەتتى, ەكونوميكا مەن قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن قاعيداتتى جاڭا قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدى. كىم-كىمنىڭ دە الداعى ومىرىمىزگە ۇمىتپەن قارايتىنىمىز بەلگىلى. وعان الەمنىڭ دامىعان 30 ۇلتتىڭ قاتارىنا ەنۋگە باعىت ۇستاپ وتىرعانىمىز دا ۇمتىلدىرادى. بۇل ءجاي عانا ايتىلا سالعان اڭگىمە ەمەس, جان-جاقتى زەرتتەلىپ, باعدارلامالىق باعىتتارى ايقىندالعان مەجە. الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا قول جەتكەن تابىستارىن تابان تايدىرماي, ىلگەرى ۇمتىلۋعا جول اشاتىن ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورما – «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن العا تارتۋى بۇعان سەندىرە تۇسەدى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ بۇل باعدارلامانىڭ باياندىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن قادامداردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى تۇيىندەرىن كورسەتىپ بەردى. باعدارلاما بار, باسىم باعىتتار ايقىندالدى, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگى ناقتىلاندى. ەندىگى ماسەلە جۇمىلا ىسكە كىرىسۋگە, بىلەكتى سىبانىپ ەڭبەك ەتۋگە كەلىپ تىرەلەدى. بۇل باعىتتا ءاربىر قازاقستاندىق وزىندىك ۇلەس قوساتىنداي شارۋا تىندىرسا, ەلىمىزدىڭ داعدارىستى ەڭسەرىپ قانا قويماي ەلىمىزدىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. وسى ورايدا, ەلباسىمىزدىڭ بەرگەن ناقتى تاپسىرمالارىن تولىققاندى ورىنداۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتە ورىندى ءارى ۇتىمدى باستاما دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل سايلاۋ قازاقستاننىڭ الەمدەگى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋىنە ىقپال جاسايتىن « ۇلى دالا ەلى», «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىن مەملەكەتشىل, وتانشىل, ۇلتجاندى جاڭا پىشىمدەگى دەپۋتاتتاردى سايلاپ, ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا كاسىبي جانە زياتكەرلىك دامۋ جولىندا ۇلى دالا ەلى ۇرپاقتارىن الەمگە تانىتۋعا, جەتىستىكتەرگە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. قوجانتاي ورىنباەۆ, بەينەۋ پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, «ۇزدىك پەداگوگ-2014» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى. ماڭعىستاۋ وبلىسى.بىرلىگى مىقتىعا كەدەرگى جوق
قازاقستانعا ەتەك-جەڭدى جيناقتايتىن, بەلبەۋدى قاتتىراق تارتاتىن كەزەڭ كەلدى. مۇناي باعاسى كۇن سايىن قۇلدىراۋ ۇستىندە. يراننان سانكتسيا الىنعاننان كەيىن Brent ماركالى مۇناي باعاسى باررەلىنە 28-دەن دە تومەن دوللاردان اينالعانى حابارلانىپ جاتىر. وسىنداي جاعدايلاردان بۇرىن قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتىپ, بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋلاردى ارتىق شىعىنسىز وتكىزۋگە شاقىرعان ۇندەۋى دۇرىس ويلاستىرىلعان شەشىم بولدى. ەندى بارشا قازاقستاندىقتار تىزە قوسىپ, پارلامەنتكە جانە وبلىس, اۋداندىق ماسليحاتتارعا ەل تىرلىگىنە جارامدى, جاڭاشا ويلاي الاتىن, ەكونوميكالىق ساۋاتى كۇشتى, جاقسى مەنەدجەردى وتكىزۋگە تىرىسۋى كەرەك. ەل جاعدايى كۇردەلى كەزەڭدە تۇرعاندا بارماق باستى, كوز قىستىمەن جەڭىلدىڭ استى, اۋىردىڭ ۇستىمەن جۇرەتىن پىسىقايلاردى ەمەس, ءوز ىسىنە بەرىلگەن, داعدارىس تۋدىرعان ەكونوميكالىق سوققىلاردىڭ ەكپىنىن باسەڭدەتە الاتىن ازاماتتارىمىزدى سايلاپ الساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنداي اۋىر جاعدايلاردىڭ تۋاتىنىن بۇرىنىراقتا ايتقان. داعدارىس قۇرساۋىنان شىعاراتىن «100 ناقتى قادام» سياقتى باعدارلامالار قابىلداعان. قىسقاسى, الدا تۇرعان مەملەكەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ءبارىمىز اتسالىسۋىمىز كەرەك. الماسبەك مامىتبەكوۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ىشكى ساياسات جانە ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى. شىمكەنت.باستى قاجەتتىلىك – كاسىبيلىك
كەزەكتەن تىس پارلامەنت ءماجىلىسى سايلاۋىن وتكىزۋ ەلىمىزدە جاڭا ساياسي رەفورما جۇرگىزۋگە بەلگى بەرۋ قادامى بولۋى مۇمكىن. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى پارلامەنت ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقاردى. ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى مەن «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى باعدارىن تالقىلاۋ, بەكىتۋ بارىسىندا تومەنگى پالاتا دەپۋتاتتارى بەلسەندىلىك تانىتا ءبىلدى. ناتيجەسىن حالىق كورىپ وتىر. جەر-جەردە ۇلت جوسپارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ قىزۋ قارقىن العانى دا سونىڭ ءبىر دالەلى دەۋگە بولادى. دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستىڭ سالدارىنان مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى 28 امەريكان دوللارىنان دا تومەندەۋى قازاقستاندىق ەكونوميكاعا دا كەرى ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. ەكشەي بىلەتىن جان الەمدىك ەكونوميكا ىشكى ەكونوميكاعا اسەر ەتىپ, ءتىپتى, داعدارىستى كۇشەيتە تۇسەتىنىن تەرىسكە شىعارمايدى. ونى ەكونوميكالىق زاڭدىلىق دەپ تە قارايدى. سوندىقتان دا كەزەكتەن تىس پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋ ءتيىمدى دەپ سانايمىن. ءدال قازىر بولماسا دا تاياۋ ۋاقىتتا ەكونوميكالىق داعدارىس ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە جەتۋى ابدەن مۇمكىن. مىنە, سول كەزدە كاسىبي تۇرعىدا سۇرىپتالعان دەپۋتاتتار ءتول مىندەتىن ءمىنسىز اتقارا بىلسە, قۇبا-قۇپ. سوندا ەلباسى مەجەلەگەن ۋاقىتتا وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنان ءوز ورنىمىزدى الۋ قادامىن نىق سەنىممەن باساتىنىمىز انىق. بولاشاققا دەگەن سەنىم ءبارىن جەڭىپ شىعادى. بۇل قۇندىلىق مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ بويىندا بار. قىزمەت بابىمەن دە, عىلىمي جۇمىستار بارىسىندا پىكىر الماسۋ, وي ءبولىسۋ كەزىندە دە جاستار, اسىرەسە, عىلىم جولىندا جۇرگەن بۋىن الداعى ۋاقىتتا جاساقتالاتىن جاڭا ماجىلىستەن بۇگىنگى تاڭداعى بىرتىندەپ بىلىنە باستاعان داعدارىسقا قاراماستان جاڭا رەفورمالاردى كۇتىپ وتىرعانىن انىق بايقاپ ءجۇرمىن. تاعى ءبىر ايتارىم, تاياۋدا عانا مەملەكەتتىك قىزمەت جونىندەگى مينيسترلىك قۇرىلعانىنا قاراماستان, ەلباسى بەلگىلەگەن رەفورمانىڭ تىزگىنىن ۇستايتىن كاسىبي مامانداردىڭ جەتىسپەيتىندىگى بەلگىلى بولىپ وتىر. سىرت كوزگە بايقالا بەرمەيتىن وسىنداي ىشكى قاجەتتىلىكتەردى شەشۋ ءۇشىن كەزەكتەن تىس پارلامەنت سايلاۋىنىڭ وتكىزىلۋى وتە دۇرىس قادام دەپ سانايمىن. نۇرسەيىت نيازبەكوۆ, قازاقستان مەنەدجمەنت, ەكونوميكا جانە بولجاۋ ينستيتۋتى مەملەكەتتىك باسقارۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى. الماتى.داعدارىسقا قارسى ءتيىمدى قادام
جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگى كەيىن شەگەرۋگە بولمايتىن ءىس-قيمىلدار قابىلداۋعا ماجبۇرلەسە, دەپۋتاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋلار وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىن ءبىز داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى قادامى رەتىندە باعالايمىز. قازىر بىزگە جاعدايدى تەرەڭىنەن ءتۇسىنۋ, سايكەسىنشە, كەڭ كولەمدى قوعامدىق توپتاسۋ مەن حالىقتىڭ بىرلىگى قاجەت. ۇندەۋدە: «تەك بىرلىك پەن ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىل عانا ءبىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق سوققىلارعا توتەپ بەرۋىمىزگە كومەكتەسەدى», دەپ وتە ورىندى ايتىلعان. جانە ءبىز بارلىق دەڭگەيدەگى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ءىس-قيمىلدارىمىزدى ۇيلەستىرۋىمىز قاجەت دەگەن پىكىردى قولدايمىز. سوندىقتان, پارلامەنت پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن بىرگە وتكىزۋ كەرەك دەگەن پىكىردىڭ تولىقتاي نەگىزدى ەكەنىمەن كەلىسەمىز. بۇل بىزگە داعدارىس جاعدايىندا سايلاۋ تسيكلىن ۇزاق ۋاقىتقا سوزباۋعا, سايلاۋلاردى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ شىعىندارىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇندەۋ دەر كەزىندە جولدانىپ وتىر دەپ سانايمىز جانە ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىگىمىز اتالعان ۇندەۋگە تۇسىنىستىكپەن قاراپ, تولىقتاي قولدايدى. ابۋباكير ۆوينتسە, «قازاقستان دۇنگەندەرى قوعامى» قب توراعاسى.جاڭارۋ ارقىلى – جاسامپازدىققا
الەمدى القىمداعان قارجى داعدارىسىنىڭ سالدارى قاي ەلگە دە وڭايعا سوقپاي تۇرعانى شىندىق. الايدا, كوڭىلگە دەمەۋ بولاتىنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇعان الدىن الا تياناقتى دايىندالدىق. بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى ناقتىلاندى. پرەزيدەنت ولاردى پراكتيكالىق ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرىنە دەيىن بەلگىلەپ بەردى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ بۇل قادامداردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن دا بىلەمىز. ەلىمىزدى اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا جانە پرەزيدەنت رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جاڭاشا كەلۋدى ۇستانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جانە ەلباسىنا ءوزىن ءوزى تاراتۋ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋ جولداۋى ازاماتتىق ءىس بولدى. ۇندەۋدە اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ءماجىلىس ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن ورىندادى. ەندى جاڭارىپ, جاڭعىرىپ, جاسامپاز ىستەرگە كىرىسۋ كەرەكتىگىن دەپۋتاتتار دۇرىس ءتۇسىنىپ وتىر. سونداي-اق, ەكونوميكالىق تيىمدىلىك پەن قارجى ۇنەمدەۋشىلىكتىڭ دە قاپەردە ۇستالعانى اڭعارىلادى. «ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-ارەكەتتەرىمىزدى بارلىق دەڭگەيدە ۇيلەستىرۋ ءۇشىن پارلامەنت سايلاۋىن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىمەن قوسا وتكىزۋ قاجەت. بۇل داعدارىس جاعدايىندا سايلاۋ ناۋقانىن ۇزاق مەرزىمگە سوزباۋعا جانە سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە جۇمسالاتىن بيۋدجەت شىعىستارىن ءبىرشاما قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن ۇندەۋدە. قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە ۇقىپتىلىق پەن ۇنەمشىلدىككە پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ وزدەرى وسىلاي ونەگە كورسەتۋى وتە ورىندى. بۇل ءومىرىمىزدىڭ قاي بۋىنىندا دا قولعا الۋدى قاجەت ەتەتىن ءۇردىس ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ەلباسى ۇلت جوسپارىن ۇسىنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. باسىم باعىتتار انىقتالدى, ىلگەرىلەۋگە ىرگەتاس بولاتىن جولدار بەلگىلەندى. ەندى كۇش ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە تۇسەدى. دەپۋتاتتاردىڭ وسىنداي تاريحي ساتتە ءماجىلىستى تاراتىپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋگە باستاماشى بولۋى جانىمىزعا جاقتى, مۇنىڭ ءوزى وسىلاي ۇتىرلى قيمىلداۋ تۇرعىسىنان قابىلدانعان شەشىم بولسا كەرەك. بۇل جول باسىندا ءتاستۇيىن بىرلىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, الداعى اۋقىمدى مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋعا كىرىسۋگە سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. جاڭاشا شەشىم قابىلدايتىن, تولاعاي تاپسىرمالاردى تياناقتى جۇزەگە اسىراتىن تىڭ تولقىن كەرەك ءبىزدىڭ بۇل ىسكە. سوندىقتان ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ قاتارىن جاڭارتۋعا باعىتتالعان قادامنىڭ قايتارىمدى بولاتىنىنا سەنەمىن. جاسامپازدىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭارۋدىڭ قاجەتتىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كۇردەلى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدى تەگەۋرىندى تولقىن عانا موينىنا الا الادى. ەگەر كەزەكتەن تىس ءماجىلىس جانە ءماسليحاتتار سايلاۋلارى بولىپ جاتسا, حالىق قولىنان ءىس كەلەتىن ازاماتتاردى تاڭدايدى دەپ ويلايمىز. قازىر ەل ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعىداي «اۋىلداستىڭ اتى وزسىن» دەگەن كوڭىلجىقپاستىقتان ارىلىپ, ازاماتتاردى ىسىنە قاراي باعالايتىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن كورىپ ءجۇرمىز. «قامدانعان قاپى قالمايدى» دەپ اتام قازاق تەگىن ايتپاعان عوي. ارقانى كەڭگە سالىپ ءجۇرىپ الماي, كەزەكتەن تىس سايلاۋدى وتكىزۋ داعدارىستى ەڭسەرۋگە ەتەك-جەڭىمىزدى جيىپ كىرىسۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى بولماق. سوندىقتان, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ بۇل ۇسىنىسى كىم-كىمنىڭ دە كوڭىلىنە قونادى, قولداۋ تابادى دەر ەدىم. ءماجيت بەكمەەۆ, «ترانسەنەرگو» اق باس ديرەكتورى, اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. اقتوبە.ورىندى باستاماعا – تولىمدى قولداۋ
اسا قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, وركەندەۋىنە جاعداي جاسالىپ كەلەدى. سول ءۇشىن «سوكولوۆ-سارىباي كەن-بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى مەن ءوندىرىس جۇمىسشىلارى سىزگە شەكسىز العىسىن بىلدىرەدى. بارشا الەم ءۇشىن اسا كۇردەلى, قيىن كەزەڭدە قازاقستان تەمىر كەنتاسىن وڭدەۋ مەن بايىتۋ ارقاسىندا الىناتىن ءبىزدىڭ كومبيناتتىڭ ونىمدەرىندەي مىزعىماس بىرلىگىمەن ۇلى ماقساتتارعا نىق قاداممەن باسۋى كەرەك. قازىرگى جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋال ەلىمىزگە جاڭا تالاپتار قويىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىندا تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ قادامدارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ۇلت جوسپارىن جانە داعدارىسقا قارسى ستراتەگيانى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە بارلىق دەڭگەيدەگى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ جۇمىس ۇلگىسىن جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتىندەي ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ, سونىمەن قاتار, تىڭ كۇشپەن, ءوزارا ۇندەستىكتە, ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋى ايرىقشا ماڭىزدى. پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋىن بىرگە وتكىزۋ وسى تۇرعىدان جانە سايلاۋعا قاجەتتى قاراجات پەن ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ جاعىنان مەيلىنشە وزەكتى. وسى سەبەپتى «سوكولوۆ-سارىباي كەن-بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى مەن ءوندىرىس جۇمىسشىلارى پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىن ورىندى جانە ۋاقتىلى كوتەرىلگەن باستاما دەپ سانايتىنىن جانە ونى تولىق قولدايتىنىن مالىمدەيدى جانە مەملەكەتىمىزدىڭ جەمىستى دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى باستاماعا ءسىزدىڭ دە قولداۋ ءبىلدىرۋىڭىزدى سۇرايدى. دميتري گۋساك, «سوكولوۆ-سارىباي كەن-بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.سايلاۋ وتكىزۋدىڭ جان-جاقتى سەبەپتەرى بار
ءماجىلىس پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما دەر شاعىندا كوتەرىلىپ وتىر. ونىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. ەڭ الدىمەن, الەمدەگى حالىقارالىق جاعداي كۇن وتكەن سايىن قيىنداپ بارادى. مۇناي باعاسى تىم قۇلدىراپ كەتتى. مەملەكەتتەر اراسىنداعى قايشىلىقتار مەن كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ باسىلماي تۇرعانىن دا كورىپ وتىرمىز. وسى ورايدا, سايلاۋدى تەز وتكىزىپ الماساق, سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالى ارتىپ, ءتۇرلى قيىنشىلىقتارعا كەزىگۋىمىز مۇمكىن. وسىعان دەيىن كورگەنىمىزدەي, «ءتۇرلى-ءتۇستى ستسەناريلەردىڭ» جۇزەگە اسۋىنا ءبىر جىلداي ۋاقىت كەتەدى. سوندىقتان دا قازىر وسىنداي جات پيعىلدارعا ۋاقىت بەرمەي, ءابجىل قيمىل تانىتۋ ماڭىزدى. سايلاۋدى وتكىزىپ العاننان كەيىن پارلامەنت ۋاكىلەتتىلىگىنىڭ زاڭدىلىعىن بەكىتىپ, داعدارىسقا قارسى شارالار مەن ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا دا مۇمكىندىك الادى. ودان بولەك, سايلاۋدى قازىر وتكىزىپ الۋدىڭ تاعى ءبىر سىرى بار. الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ جاڭا ءبىر تولقىنى تۋماي تۇرمايدى. اراعا ۋاقىت سالىپ ەكونوميكا سوققى بولىپ ءتيىپ جاتقان داعدارىستىڭ الدا ءالى تالاي تولقىنى بار. مىنە, سونداي سىن ءساتى بولماي تۇرىپ سايلاۋدى وتكىزىپ الۋ كەرەك. ويتكەنى, الداعى داعدارىستىڭ قانداي بولاتىنى, ونىڭ قانداي اۋقىمدى قامتيتىنى بەلگىسىز. ال الەم ەكونوميكاسىمەن كىندىگى بايلانىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان قازاقستان جاعدايىندا كەلەسى قارجى داعدارىسى ءبىزدى اينالىپ وتەدى دەۋ اعاتتىق بولار ەدى. تاعى ءبىر نازار اۋداراتىن ماسەلە: كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ قازاقستاندىق قوعامنىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ, ەلباسى ايتقان رەفورمالاردى مەزەتىندە ىسكە اسىرىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەبەبى, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ ارقىلى پرەزيدەنت رەفورمالارىنىڭ پارلامەنتىن سايلاپ الامىز. ول ءوز كەزەگىندە ۇلت جوسپارىنىڭ ساۋاتتى جۇرگىزىلىپ, داعدارىسقا قارسى ساياساتتىڭ دۇرىس وتۋىنە جاعداي تۋدىرادى. سونداي-اق, بۇل سايلاۋ پارتياىشىلىك بىرلىكتى نىعايتىپ, ەلدەگى تۇراقتىلىقتى كۇشەيتە تۇسەدى. ءدال قازىرگى ءساتتە ءماجىلىس پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋلارىن وتكىزۋ وسىنداي قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ وتىر. ال ونى ىسكە اسىرۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ازاماتتىق پارىزى دەپ بىلەمىن. ساۋلەت ساحيەۆ, «سىر مەديا» جشس جانىنداعى اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى.جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋعا – جاۋاپكەرشىلىك كەرەك
پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. بۇل ساياسي قادامنىڭ بىرقاتار سەبەپتەرى بار. ءويتكەنى, بيىل 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالدى. وسى جولدا ۇلت جوسپارىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن جاساعان قازىرگى پارلامەنت دەپۋتاتتارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن تاريحي ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بىلتىر 80-گە جۋىق زاڭ قابىلدانىپ, ولار رەفورمالاردىڭ ءساتتى ءارى ساپالى ءجۇزەگە اسىرىلۋىنا قىزمەت ەتە باستادى. الەمدىك داعدارىس ءارى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىم – تۇراقتى دامۋعا باستايتىن ەڭ باستى قۇندىلىق. پارلامەنت دەپۋتاتتارى وسى قۇندىلىقتاردى وزدەرىنىڭ ساياسي كوزقاراستارى مەن مۇددەلەرىنەن جوعارى قويىپ وتىر. الەمدىك داعدارىس جاعدايىندا سىرتقى فاكتورلار بىزگە سالقىنىن تيگىزبەي قويمايدى. ونىڭ ەلگە تيگىزەتىن كەرى اسەرىنىڭ الدىن الىپ, جەڭىلدەتۋ ناقتى ساياسي-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك قادامدارمەن ىسكە اسىرىلادى. جاڭا پارلامەنتكە جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا وسى جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرە الاتىن, تىڭ كوزقاراستار مەن ەرىك-جىگەردەگى ازاماتتار كەلۋى قاجەت. جاڭعىرۋ مەن رەفورمالار كەزەڭىندە ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىندا كىمدەر وتىرۋى تيىستىگىن حالىق انىقتايدى. جانە ولاردىڭ ناقتى قانداي باعىتتار بويىنشا جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىگى دە حالىقتىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنەن كورىنىس تابۋى قاجەت. پارلامەنت ماڭىزدى باستاما كوتەردى, ەندى پرەزيدەنتتىڭ شەشىمى قاجەت. الەمدە داعدارىس, بىراق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دامۋدىڭ وزىندىك داڭعىل جولى بار: دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋگە باستايتىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءبىزدىڭ ەڭ باستى باعدارىمىز. ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى اسقاق ماقساتتار تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, پارلامەنتتىڭ سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزىپ, تەزىرەك ناقتى ىسكە كىرىسۋ تۋرالى باستاماسى قولداۋ تابۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. سونداي-اق, ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭعىرۋ كەزەڭىندە جاڭا تۇرپاتتاعى, جاڭا ساپالىق دەڭگەيدەگى قوعامنىڭ جاڭارۋى قاجەت. ول قوعامنىڭ بارلىق باعىتى – ەكونوميكا, مادەنيەت, زاڭ شىعارۋ, الەۋمەتتىك جانە ساياسي سالالاردى قامتۋى قاجەت. بۇل بارلىق قازاقستان ازاماتتارىنا قاتىستى, سوندىقتان, جاڭعىرۋ كوپ جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى.ومىر اعىسىنا ءدوپ كەلەر ۇسىنىس
ءوز باسىم دەپۋتاتتارىمىزدىڭ حالىق قالاۋلىلارى مانداتىن توقتاتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن وتە دۇرىس دەپ قابىلداعان كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرىمىن. بايقاساڭىزدار, ءبىز قازىرگى الەمدەگى جانە ەل ىشىندەگى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا دا بوي ۇيرەتە باستاعاندايمىز. بۇل قاۋىپتى. ءبىز قيىندىقپەن كۇرەسۋگە ءتيىستىمىز. بۇلاي بەيىمدەلۋگە بولمايدى, زامان تالابى باسقا. ەندەشە, ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىمىز جاڭعىرۋى مىندەتتى. ولاي بولسا, پارلامەنت فراكتسيالارىنىڭ مۇشەلەرى ءومىردىڭ اعىسىنا ءدوپ كەلەر ۇسىنىس ايتتى. قازىر قازاقستان حالقى قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول – ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا تاس-ءتۇيىن دايىن. ونىڭ جۇزەگە اسۋى ءۇشىن قىسىلعان ساتتە تەز شەشىم شىعاراتىن پارلامەنت كەرەك. بۇل ورايدا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ تەك قانا جاڭادان سايلاناتىن دەپۋتاتتارى جاڭاشا قۇرىلعان ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسۋىن جەدەلدەتەدى دەگەن ويدامىن. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ۇلت جوسپارىنىڭ وزەگىندە. ەڭ قۋانارلىعى, وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, وسى مەملەكەتتىك جوسپار اياسىندا كاسىپكەرلەر كودەكسى قابىلداندى. ەلىمىزدە كاسىپكەرلەر قۇقىعىن قورعايتىن بيزنەس-ومبۋدسمەن ينستيتۋتى بار. ارىپتەستەرىمە بيزنەس جانە ساياسي پارتيالار وكىلدەرىنىڭ مالىمدەمەسىندە ايتىلعانىنداي, ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن ەل ءىشىنىڭ تۇراقتىلىعىنا ۇلەس قوسايىق دەگىم كەلەدى. سۆەتلانا توققۇلوۆا, «اريال» گولف-كلۋبىنىڭ ديرەكتورى. الماتى.وتە ورىندى باستاما
وزگەرىستەر ۋاقىتى كەلىپ جەتكەنىن, جالپى, قازىر ەل ءىشى, اۋىل-ايماق بارلىعى دا ءتۇسىنىپ, ءبىلىپ وتىر. بىزدەر قىزمەت جاسايتىن الىستاعى اۋىلداردا استانادا كۇن سايىن بولىپ جاتاتىن جاڭاشىل وزگەرىستەرگە قۇلاق تىگىپ, نازار قويىپ وتىر. ول جاقتا جاسالىپ جاتقان ۇلكەن جۇمىستار كىشكەنتاي اۋىلدارعا دا جەتىپ, جۇزەگە اسۋدا. ياعني, اركىمدى الداعى 5 جىلدا, ودان كەيىنگى 5 جىلدا قالاي ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك دەگەن ۇلكەن ويلار مازالاۋى كەرەك. سوندىقتان, ەلباسى الەمدىك داعدارىستىڭ كەلە جاتقانىنان-اق, ەلىمىزدە ۋاقىتشا ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان شىعۋدىڭ العىشارتتارىن جاسادى. ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جاسالعان وسىنداي جوسپارلار قازىر الدىمىزدا تۇر. بۇل – جاقسىلىق. جاقسىلىقتىڭ ورىندالاتىنىنا جۇرت ءىشى سەنىمدى. پارلامەنت پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى كەزەكتەن تىس قايتادان سايلاناتىن بولسا, وزگەرىستەر ءجۇرىپ, سەرپىلىس كەلەر. وعان كۇمان جوق. ۇلت جوسپارى مەن 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا پراكتيكالىق قادامدار باستالدى. ال ەلىمىزگە كاسىبي, بىلىكتىلىگى جوعارى پارلامەنت كەرەك دەگەن پىكىرلەر دۇرىس دەپ ويلايمىن. جاڭا پارلامەنتكە ۇلكەن سەنىم جۇكتەلەتىنى ءسوزسىز. ارينە, وسىنداي قاربالاس شەشۋشى ۋاقىتتا جاڭا وزگەرىستەر, جاڭاشا ويلايتىن دەپۋتاتتاردىڭ كەلۋى اسا ماڭىزدى, ونى ەل دە ءتۇسىنىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتى مۇناي باررەلى 40 دوللار بولىپ تۇرعاندا ەسەپتەلدى. قازىر 28 دوللاردان تومەندەۋدە. ەكونوميكالىق احۋالدى جاقسارتۋعا كاسىبي بىلىكتىلىگى جەتەتىن جاڭا پارلامەنت ەلدى قيىندىققا قالدىرماي الىپ شىعارىنا سەنىمدىمىز. جۋىردا ءبىزدىڭ اۋدان اكىمدىگىندە «كاسىبيلەنگەن مەملەكەتكە ارنالعان كاسىبي كادرلار» جاڭا مودەلىن تانىستىرۋ ماقساتىندا «جاڭا كاسىبي ستاندارت» اتتى تاقىرىپ اياسىندا جيىن بولىپ ءوتتى. تاقىرىبى ايتىپ تۇرعانداي, كوپ نارسەنى ۇقتىرعانداي بولدى. ويتكەنى, قازىر بارلىق جەرگە بىلىكتى, ءبىلىمدى كادرلار كەرەكتىگى ايتىلدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ پارلامەنتىنە دە سونداي ەلدىك ماقسات-مۇددە جولىندا بار كاسىبي ءبىلىمىن جۇمسايتىن وسى كۇننىڭ جاڭاشىل كادرلارى كەرەكتىگى ءسوزسىز. جاس كەلسە, ىسكە دەيمىز. سوندىقتان, جاڭا رەفورمالاردى جۇزەگە اسىراتىن كاسىبي ماماندار كەلەتىن سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋ وتە ماڭىزدى دەپ بىلەمىن. جۇماباي مۇحامەتالى, اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى. پاۆلودار وبلىسى, لەبياجى اۋدانى.كوپ نارسە كوپتىڭ قالاۋىنا بايلانىستى
الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارلارىن ەڭسەرۋگە اتسالىسۋ – ءوزىن قازاقستاننىڭ پاتريوتىمىن دەپ سانايتىن ءار ازاماتتىڭ بورىشى. قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن جاڭعىرتۋدىڭ ۇلت جوسپارىن تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكامىز ورنىقتى بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن ەل ىرگەسى مىقتى, بىرلىگى بەرىك, ءوزارا ىنتىماعى زور بولعاندا عانا توككەن تەر, ەتكەن ەڭبەك ناتيجەلى بولماق. سوندا عانا وزىق دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا جەتە الامىز. ءماجىلىستىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمى قوعامنىڭ وسى قاجەتتىكتەرىن زاڭدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتەتىن بازا جاسادى. ەندى جاڭا كەزەڭنىڭ, ۇلى دالا ەلىنىڭ جاڭا داۋىرىندەگى حالىق قالاۋلىسى بولۋ دا وزگەشە قاسيەتتەردى تالاپ ەتەدى. سايلاۋ وتكىزىلسە, ول حالىق بىرلىگى مەن داعدارىسقا قارسى ستراتەگيانى حالىقتىڭ قانشالىقتى قولدايتىنىن تانىتارى انىق. سايلاۋعا قوعامنىڭ بارشا جىكتەرى, ساياسي پارتيالارى مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى بەلسەنە قاتىسقاندا عانا ءوزىمىز قالاعان ناتيجەگە قول جەتكىزە الامىز. ۆيدادي سالاحوۆ, حالىقارالىق «تۋران-TIMES» ازەربايجان گازەتىنىڭ باس رەداكتورى.ناۋقاننىڭ قاجەتتىگى نازاردا بولسىن
مەن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتىپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايمىن. سايلاۋ قوعامدا ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. ەلىمىزدى وركەندەتۋگە ۇلەس قوسقىسى كەلگەن كۇشتەر وسى كەزدە وزدەرىن كورسەتۋگە, ويلاستىرعان باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا ۇمتىلۋى ءتيىس. قازاقستاندىقتار – ءبىلىمدى حالىق. شەشىم قابىلدانىپ, كەزەكتەن تىس وتەتىن بولسا, كانديداتتار ۇسىنعان باعدارلامالاردىڭ ىشىنەن ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا ۇلەس قوساتىنىن كورگەن ازاماتتارىمىز وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن پايدالانىپ, سايلاۋدا سول باعدارلامامەن كەلگەن پارتيا ءۇشىن داۋىس بەرەدى دەپ ويلايمىن. قازاقستان حالقىنىڭ بارشا توپتارىنىڭ وكىلدەرىن, جاستاردى, سونىڭ ىشىندە ەتنوستىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن بۇل ساياسي ناۋقاننىڭ قاجەتتىگىن ەلگە ءتۇسىندىرىپ, ىسكە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىن. كونستانتين كيم, رەسپۋبليكالىق «كوريو يلبو» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى.جاڭا زامانعا – جاڭاشا وي
دەپۋتاتتاردىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتۋ جانە كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ اتىنا ءوتىنىش جاساۋىنا باسقا سەبەپتەرمەن قاتار الەمدىك ەكونوميكاداعى كۇردەلى داعدارىستار دا اسەر ەتكەنى ءسوزسىز. بۇل رەتتە, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ 100 ناقتى قادامى الدا كۇتىپ تۇرعان قيىن سىناقتاردان ءوتۋدىڭ جول كارتاسى دەپ باعالاۋشىلار دۇرىس ايتىپ وتىر. بۇل قۇجاتتاردا ەل ەكونوميكاسى مەن باسقارۋ جۇيەسىنە ماڭىزدى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاساۋ قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلگەن. جاڭا زاماننىڭ تالاپتارىنا ساي جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جاڭاشا ويلايتىن ماماندار كەرەك. سايلاۋ بارىسىندا زاڭ شىعارۋ ورگانىنىڭ قۇرامىنا دا وسىنداي ماماندار كەلەرى انىق. سوندىقتان, باستاماعا جان-جاقتى قولداۋ ءبىلدىرۋ كەرەك. عادىلبەك شالاحمەتوۆ, قحا جۋرناليستەر جانە ساراپشىلار كلۋبىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى.كۇردەلى سىناقتاردىڭ كۇرمەۋى
ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن ساياسي-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ناقتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ىشكى ساياسي جۇيەسىن جۇمىلدىرۋ قاجەت. الدا كەزدەسەتىن كۇردەلى سىناقتاردى بىرلىگى مىقتى, ءبىر ماقساتقا جۇمىلعان حالىق قانا ەڭسەرە الادى. دەپۋتاتتار بۇل ۇسىنىستى قازىرگى كەزدەگى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعۋداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر – ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دەڭگەيىن كوتەرۋ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ سياقتى پروبلەمالاردى زامان تالابىنا ساي شە