سۇراپىل, قىرعىن سوعىستىڭ شايقاماعان شاڭىراعى قالدى ما؟ بالاسىنان ايىرىلىپ اڭىراعان انا, اكەسىنەن ايىرىلىپ زارلاعان بالا, ەرىن جوقتاپ ەڭىرەگەن جەسىرلەردىڭ بۇگىنگە دەيىن كوز جاسى قۇرعاعان جوق. سولاردىڭ ءبىرى – قاسەنوۆتەر اۋلەتى. ەكى ۇلدىڭ ۇلكەنى 1917 جىلى تۋعان ساتىبالدى اناسى اققىز بەن سوڭىنان ەرگەن جالعىز ءىنىسى قىستاۋبايعا قامقورشى بولىپ, اقمولا ىرگەسىندەگى تايتوبەدە مۇعالىم بولىپ قىزمەت ىستەپتى. وسى اۋىلدىڭ قىزى ۇقىشقا ۇيلەنىپ, ءبىر كىشكەنتاي ۇل ومىرگە كەلگەن ەكەن, كەيىن اكەسى سوعىستا جۇرگەندە ول شەتىنەپ كەتىپتى.
مايدانداعى اعامىزدان العاشقى كەزدە حات كەلىپ تۇرىپتى. «بۋدەننىيدىڭ اتتى اسكەرىندەمىز», دەپ جازىپتى. كەيىن حابار-وشار تىيىلعان. «قارا قاعاز» كەلمەگەن. كۇتە-كۇتە شارشاعان ايەلى كۇدەرىن ءۇزىپ, توركىنىنە كەتكەن. اكەم اسكەري كوميسسارياتقا حات جازىپ ىزدەسە: «حابارسىز كەتكەن», دەگەن جاۋاپ الىپتى.
1995 جىلى ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان اقمولالىق جاۋىنگەرلەر تۋرالى دەرەكتەر جينالعان 8 تومدىق «بوزداقتار» كىتابىنىڭ IV تومىنان اكەمنىڭ اعاسى تۋرالى مالىمەتتى تاۋىپ الدىم. وندا: «قاسەنوۆ ساتىبالدى. قاتارداعى جاۋىنگەر. 1917 جىلى تۋعان. اقمولا اسكەري كوميسسارياتىنان شاقىرىلعان. گوسپيتالدا 17.08.1941 جىلى نيكولاەۆ وبلىسى, گرەيگوۆو سەلوسىندا قايتىس بولدى», دەگەن جازۋ بار ەكەن.
1995 جىلى اكەم و دۇنيەلىك بولىپ ەدى. مەن ويلايمىن, ول كىسى ءتىرى بولسا, اعاسىنىڭ جەرلەنگەن جەرىنە بارىپ كەلەر ەدى دەپ. كوزى تىرىسىندە اعاسىن ءولدى دەۋگە قيماي, ءبىر جەردە جۇرگەن شىعار دەپ وتىراتىن. 70-جىلدارى انشىلىگىممەن ەرەكشەلەنىپ, تەلەديدارعا تۇسكەن ەدىم. سوندا حاباردى جۇرگىزۋشى: «انشىلىك سىزگە كىمنەن قالاي دارىعان؟» – دەپ سۇراعاندا: «اكەمنىڭ سوعىستا قازا تاپقان اعاسى بارلىق مۋزىكالىق اسپاپتا ويناعان ونەرپاز بولىپتى. اكەم دە ولەڭدى جاقسى ايتادى. سول كىسىلەرگە تارتقان شىعارمىن», – دەدىم. سونى ەستىگەن اكەم ماعان رەنجىپ: «نەگە سوعىستا قازا تاپتى دەيسىڭ؟ ول ولگەن جوق, ءبىر جەردە ءتىرى جۇرگەن شىعار», دەپ قاتتى كەيىگەن ەدى. «بوزداقتار» كىتابىنداعى مالىمەتتى بىلگەننەن كەيىن وزىمنەن كەيىنگى ءىنىم بولات جىلقى سويىپ, اعايىن-تۋىس, اۋىلدى جيناپ, ساتىبالدى اتاعا اس بەرىپ, قۇران وقىتتى.
ساتىبالدى اتامىز تۋرالى مالىمەت كاكىمجان قازىباەۆ پەن جانبولات اۋپباەۆتىڭ «راحىمجان قوشقارباەۆ» كىتابىندا جازىلعان. وندا ول كىسى تۋرالى: «ساتىبالدى ونەرپازداردى كەشكى كونتسەرتكە ازىرلەپ جاتىر. ءوزى دومبىرانى جاقسى تارتادى. راحىمجان ماندولين تارتادى ەكەن. ساتىبالدى دا بار ونەرىن سالدى. وڭ جاق شەتتە ءوزى وتىر», دەگەن سويلەمدەر بار.
راحىمجان اعانى كوزى ءتىرىسىندە ەكى رەت كوردىم. العاش قاراعاندىدا وقىپ جۇرگەنىمدە جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ ەكەۋى ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋگە كەلدى. اكەم قىستاۋباي راحىمجانمەن بىرگە وقىدىم دەپ ايتاتىن. سوندا نەگە سويلەسىپ قالمادىم دەپ ۇيالشاقتىق مىنەزىمە وسى كۇنگە دەيىن وكىنەمىن. ەكىنشى كورگەنىم: ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ, قورعالجىن اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ مەكتەپ بولىمىندە مەڭگەرۋشى قىزمەتىندە جۇرگەنىمدە الماتىداعى رەسپۋبليكالىق كومسومول مەكتەبىنە ءبىر ايلىق كۋرسقا جىبەرىلدىم. اكەم: «راحىمجان اعاڭا بار, سالەم بەر, تانىس», – دەگەن سوڭ, «الماتى» قوناق ۇيىنە ىزدەپ بارىپ, امانداستىم. جىلى قاباقپەن جاقسى قابىلدادى, ءبىراز اڭگىمەلەستىك. قاراپايىم, مەيىرىمدى, كىشىپەيىل ادام ەكەن. اتتەڭ-اي, شىركىن, ساتىبالدى اتام تۋرالى سۇراۋ ەسىمە كەلمەپتى.
ەرتە كەزدە اۋىلدا فوتوسۋرەتتەردى شىنىلانعان راماعا سالىپ, قابىرعاعا ءىلىپ قويۋشى ەدى. كەيىن ول ءداستۇر ۇمىتىلدى. سونداي سۋرەت ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ تورىندە دە بار ەدى. ساتىبالدى اتانىڭ ۇلكەيتىلگەن فوتوسى جانە ەكى جاۋىنگەردىڭ كىشىرەك فوتوسى. ونىڭ سىرتىندا: «پولتاۆا. سول جاقتاعى قاسەنوۆ س., وڭ جاقتاعى دوسماعانبەتوۆ ن.» دەگەن جازۋلار بار بولاتىن. قاسىنداعى جولداسى قازىر بار ما ەكەن, بار بولسا, حابارلاسسا ەكەن دەيمىن. اكەمنىڭ ءتىرى كەزىندە وسىنداي ماقالا جازۋ, ەستەلىگىن سۇراۋ ويعا كەلمەپتى. «ەشتەن كەش جاقسى» دەيدى عوي. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اياقتالعانىنا 70 جىل تولۋىنا وراي, ساتىبالدى اتامىز اتاۋسىز قالماسىن, ارۋاعى ريزا بولسىن دەپ قولىما قالام الىپ وتىرمىن.
مەن بيىل 69 جاستامىن. 4 بالانىڭ اناسى, 10 نەمەرە, جيەننىڭ اجەسىمىن. 49 جىل جاس ۇرپاققا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەردىم. ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى اتاندىم. مەنىڭ ەندىگى تىلەگىم: «سوعىس بولماسىن. ەلىمىز بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ, بار ادامزات باقىتتى ءومىر سۇرسە ەكەن», – دەيمىن. 24 جاسىندا قىرشىنىنان قيىلعان, اناسىنىڭ ساعىنعان ىستىق قۇشاعىنا بولەنە الماعان, بالاسىن ءسۇيىپ باۋىرىنا باسپاعان, جارىن قۇشىپ مەيىرىمى قانباعان, وشاعىنىڭ وتى ءسونىپ, شاڭىراعى قۇلاعان ساتىبالدى اتامنىڭ جانە سول سياقتى وت ورتاسىنان وتانىنا ورالا الماعان, كەيىن سوعىس زاردابىنان كوز جۇمعان بارشا ارۋاقتاردىڭ جانى ءجانناتتا بولسىن.
بالكەن قاسەنوۆا.
استانا.
سۋرەتتە: س.قاسەنوۆ (سول
جاقتا) جانە ن.دوسماعانبەتوۆ.