مىندەت اۋقىمى كەڭەيە بەرمەك

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى ارقا تورىنە قونىس تەپكەن العاشقى كۇندەردە ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ: «مەن استانالىق اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىنىمىن», – دەگەن قاناتتى ءسوزى اقمولالىقتاردى ايرىقشا جىگەرلەندىرىپ جىبەرگەن. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى ەسەلەندىرە تۇسەر ماڭىزداعى تاپسىرما ەكەندىگى دە تۇسىنىكتى ەدى. سونىڭ ەڭ ابىرويلىسى – استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك-بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ. جۇرتشىلىق جۇمىسقا جۇمىلا كىرىستى. قازىرگى قالىپ وبلىستىڭ مىندەت ۇدەسىنەن كورىنە بىلگەندىگىن كورسەتەدى. ءبىز وسى ورايدا, ورتاق ۇردىسكە وزىندىك ۇلەس قوسىپ وتىرعان بۋراباي اۋدانىنىڭ اكىمى تولەگەن تاشماعامبەتوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, تاقىرىپقا قاتىستى وي ءبولىسۋىن وتىنگەن ەدىك. – تولەگەن جۇمابەك ۇلى, اس­تانا ماڭايىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ تەرەڭ تامىرلى ءىس دەپ بىلەمىز. وسى ءتۇي­ىن­نەن تاراتىپ نە ايتار ەدىڭىز؟ – ەلباسىنىڭ ءار تاپسىرماسىندا بولاشاقپەن بايلانىستىرىلاتىن وي جاتادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءسوز قورىمىزعا «استا­نانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى», «ايماقتىق اگلومەراتسيا» دەگەن ۇعىمداردى قوستى. ماسەلە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ اعىنىمەن شەكتەلمەيدى. بۇل مىندەتتەر وبلىستىق كەشەندى باعدارلامادا جۇيەلەپ كورسەتىلگەن. وسىناۋ ايرىقشا قوزعالىس تابيعاتى كوركەم, كۋرورتتى ءوڭىر سانالاتىن بۋراباي اۋدانىنىڭ تىرشىلىگىنە ەرەكشە ەكپىن مەن اسەمدىك رەڭك قوسقانىن بولەكتەپ ايتقىم كەلەدى. – ءيا, مەملەكەت باسشىسى­نىڭ تىكەلەي ارالاسىپ, قام­قورلىق تانىتۋىنىڭ ارقا­سىن­دا بۋراباي مۇلدەم وزگەردى. زاماناۋي عيماراتتار مەن الەۋ­­مەتتىك نىساندار بوي كو­تە­­رىپ, كوز قۋانتادى. جاڭا «رەڭك» تۋرالى جاقسى ايتتى­ڭىز. وسىنى اشا تۇسسەڭىز. – بۇل – حالىقتىق تانىم-ءتۇ­سىنىكتىڭ قالىڭداي تۇسكەنىن, قادامىمىزدىڭ ۋاقىت اعىمىمەن دەڭگەيلەس ەكەندىگىن بىلدىرەتىن رەڭك. حالىق ۇتىمدى ۇسىنىستار ورداسىنا اينالا باستادى. مەم­لەكەت بۇعان جايما-شۋاق جول اشىپ وتىر. سەنىم قۋاتى باردا جۇمىس ىستەۋ دە قىزعىلىقتى. بيىلعى 17 اقپاندا اقمولا وبلىس­تىق ءماسليحاتىنىڭ شەشى­مىمەن «استانا قالاسىنىڭ ما­ڭىنداعى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋدىڭ 2015-2018 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسى» قابىلداندى. وسى ارالىقتا, ءىرى اگروكاسىپورىنداردى قوسپاعاندا, اۋدانىمىزدىڭ 34 شارۋا قوجا­لىعى استانانىڭ تۇراقتى ارىپتەسى قاتا­رىنا قوسىلدى. اسىرەسە, «جاس», «اتامەكەن», «ايدىن», «بەكە», «مارينا», «اق كيىك» ءجا­نە باسقا ۇجىمدار اۋىل ءارىن اشا تۇسۋدە. سونداي-اق, استانا بازارلارى مەن ساۋدا ورىندارىندا ءوز اۋلاسىندا وسىرىلگەن ونىمدەردى ساۋدالاپ جۇرگەن جەر­لەستەرىمىزدى كورۋگە بولادى. «استانا-بۋراباي» اۆتوبانىنا جاقىن ەلدى مەكەندەردە جول بويى سەرۆيسى كەڭەيىپ, «بال ونىمدەرى», «ساڭىراۋقۇلاق فەستيۆالى» سياق­تى شارالار وتكىزىلۋدە. – بۇل كۇندەرى «استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى» حالىق شا­رۋا­شىلىعى ءوندىرىسىنىڭ ما­ڭىزدى سالاسىنا اينالۋدا. بۇل وراي­دا, ءسىزدىڭ اۋدانىڭىزدا قان­­داي شارۋالار اتقارىلىپ جاتىر؟ – سولاي دەۋگە نەگىز بار. تسيفر­لار تىلىمەن سويلەپ كورەيىك. اۋدانىمىز وتكەن جىلى اس­تانا قالاسىنىڭ نارىعىنا 703,9 ميلليون تەڭگەنىڭ اۋىل شاراۋاشىلىعى تاۋارلارىن شىعاردى. ونىڭ ىشىندە «ەسىل اگرو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى دايىنداعان 1200 تون­نادان استام ءسۇت ونىمدەرى, «بۋراباي» مەن «Kaz Beef Ltd» فيرمالارىنىڭ 20 توننا ەت ءونىمى, «وسكو» جشس-ءنىڭ 56 توننا شۇجىعى, «كەمەر تد» جشس-ءنىڭ 48 ميلليون دانا جۇمىرتقاسى, «جاس» شارۋا قوجالىعىنىڭ 40 توننا قىمىزى جانە «استانا ونىمدەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ 30 توننا قىمىزى مەن 8 توننا شۇباتى بار. اۋدانىمىزدىڭ كارتوپ, جەمىس پەن كوكونىس وندىرۋدەگى ۇلەسى دە ارتىپ كەلەدى. بيىلعى ماۋسىمنىڭ بەسىنە دەيىنگى مالىمەت بويىنشا, ءبىزدىڭ نەگىزگى بەس شارۋاشىلىعىمىز استانا مەن ونىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەرگە 298,3 ميلليون تەڭگەنىڭ مال ونىمدەرىن جەتكىزدى. اتاپ ايتساق, «ەسىل اگرو» ءوزىنىڭ «اينا» ساۋدا ءۇيى ارقىلى 59,4 ميلليون تەڭگەنىڭ 540 توننا (30 ءتۇرلى) ءسۇت ونىمدەرىن, «وسكو» جشس 18,2 ميلليون تەڭگەنىڭ 28,6 توننا شۇجىعىن, «بەرەكە-اگرو» فيرماسى 218,9 ميلليون تەڭگەنىڭ 20 ميلليون دانا جۇمىرتقاسىن, «حوتتەي» سەرىكتەستىگى 32 توننا ەتتى ساۋدا اينالىمىنا قوستى. اۋدانىمىزدا ەت جانە ءسۇت وڭدەيتىن 5 كاسىپورىن, جىلىنا 140 مىڭ توننا ۇن اقتاۋ قۋا­تىنداعى 5 ديىرمەن, 21 نان-توقاش, كونديتەر ونىمدەرىنىڭ 7 تسەحى جانە وسىمدىك مايىن دايىندايتىن سەرىكتەستىك جۇمىس ىستەيدى. بۇلاردىڭ ءبارى 2018 جىلعا دەيىنگى بولجامدىق جوسپار بويىنشا ءونىم شىعارۋدى 15-30 پايىزعا ارتتىرادى دەپ كۇتىلۋدە. ياعني, استانا نارىعىنداعى ورنىمىز اي­تارلىقتاي بولماق. وسى باعىت­تاعى قام-قارەكەتتەرىمىز ناق­تىلانىپ, كۇندەلىكتى باقى­لاۋدا ۇستالۋدا. – اتالعان قام-قارەكەت­تەر­دەن حاباردار ەتسەڭىز. شارا­لار كەشەنى جۇيەلىلىكتى تالاپ ەتەدى ەمەس پە؟ – جۇيەلىلىكتەن باستايىق. ەلباسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋت­تىق رەفورما ەلىمىزدىڭ ودان ءارى ءور­كەندەپ دامۋىنا, حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىنىڭ كوتە­رىلۋىنە ىقپال ەتۋدى ماقسات ەتەدى. ەن­دەشە, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باس­تى مەحانيزمى سانالاتىن ەكونو­ميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋى­مىز كەرەك. قازاقستان پرەزي­دەنتى كورسەتكەن 100 قادامدا: «ەت ءوندىرىسى مەن وڭدەۋدى دامىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەس­تورلاردى تارتۋ. نەگىزگى مىندەت شيكىزات بازاسىن دامىتۋ جانە وڭدەلگەن ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ» دەلىنگەن (61-قادام). بۇل ورايدا, ءبىز ىرگەدەگى استانا نارىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋىمىز قاجەت. وسىعان سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپ­ورىندارىن قۋاتتاندىرۋ ءىسىن جالعاستىرۋدامىز. «بۋراباي قۇس اف» جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەس­تىگىندە 2005 جىلدان باس­تاپ 3,7 ميلليون اقش دوللا­رىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوباسى جۇزە­گە اسىرىلۋدا. قازىر مۇن­دا جۇمىرتقا ءوندىرىسىنىڭ 10 تسە­حى قاتارعا قوسىلىپ, 130 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ال «ەسىل اگرو» جشس 990 ميلليون تەڭ­گەنىڭ زامانالىق تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى جىل سايىن ءار سيىردان 6-8 مىڭ ليتر ءسۇت الىنۋىن قامتاماسىز ەتتى. مۇنداعى 1200 باس سيىرعا نەبارى 35 ادام كۇتىم جاسايدى. كەنەسارى اۋى­لىنداعى كاسىپورىننىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ەلباسىمىز قاتىسىپ, ساتتىلىك بىلدىرگەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. سونداي-اق, «جاڭا-باس اح» جشس اۋىسىم سايىن 10 توننا ءونىم وڭدەيتىن ەت كومبيناتىن ىسكە قوستى. جوبالىق قۇنى 600 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن كاسىپورىندا 60 ادام تۇراقتى ناپاقا تاۋ­ىپ ءجۇر. يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق باعدارلاما شەڭ­بەرىندە قۇرىلعان «بۋراباي وسىمدىك مايى» جشس جىلىنا 32 مىڭ توننا ءونىم شىعارا الادى. مۇنداي مىسالداردى ءارى قاراي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ايتكەنمەن, اتالعان كاسىپ­ورىنداردىڭ ءبىرشاماسى شيكىزات جەتىسپەۋشىلىگىنەن تولىق قۋا­تىندا جۇمىس ىستەپ تۇرماعانىن ايت­قان ءجون. اۋدانىمىزدا قاي­تا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قول­داۋ ماقساتىندا مال شارۋا­شى­لىعىن سۋبسيديالاۋعا رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن 424 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. مۇن­دا سەلەكتسيالىق جۇمىس پەن مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا, بور­داقىلاۋ الاڭدارىن كەڭەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. الداعى كەزدە اۋىل تۇرعىندارىنان ءسۇت ساتىپ الۋدى 30 پايىزعا ارتتىرۋ ءۇشىن 14 دايىنداۋ پۋنكتىن ۇيىمداستىردىق. ەگىنشىلىك سالا­سىنىڭ باعىتى دا وزگەرتىلۋدە. وندا مايلى داقىلدار مەن كارتوپ ءوسىرۋ باسىمدىق ال­عان. شارۋاشىلىقتاردىڭ ما­تە­ريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسى دا نىعايۋدا. وسى قادام­دار بۋرابايلىقتاردىڭ استانا­نىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن مولاي­تۋداعى مەرەيلى مىندەتتەر ۇدە­سىنەن كورىنەتىندىگىنە سەنىم قالىپ­تاستىرادى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت, تا­بىس­­تار تىلەيمىز. اڭگىمەلەسكەن باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى.