اسكەري قىزمەتشىلەرگە كونستيتۋتسيالىق رەفورما تانىستىرىلدى

اسكەري قىزمەتشىلەر الدىندا دەپۋتاتتار ءسوز سويلەپ, زاڭ جو­باسىنداعى نەگىزگى جاڭا­شىل­دىقتاردى جان-جاقتى ءتۇسىن­دى­رىپ, جەكە قۇرامدى ال­داعى رە­فە­رەندۋمعا قاتىسۋعا شاقىردى. كەزدەسۋدە ءماجىلىس دەپۋتاتى داۋلەت تۇرلىحانوۆ قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا 1995 جىلى قابىل­دانىپ, وت­پەلى كەزەڭنىڭ تالاپتارىنا ساي بولعانىن اتاپ ءوتتى. ال جاڭا جوبا دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قوعامنىڭ ادىلەتتىلىككە جانە ناقتى وزگەرىستەرگە دەگەن سۇرانىسىن كورسەتەدى.

– ەگەر بۇرىنعى اتا زاڭ مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ مىندەت­تەرىنە جاۋاپ بەرسە, جاڭا جوبا – بۇل شىن مانىندە ازاماتتاردىڭ ەركىمەن قالىپتاسقان حالىقتىق كونستيتۋتسيا, – دەدى ول.

جيىندى قۇجات 11 ءبولىم مەن 96 باپتان تۇراتىنى ەرەكشە ايتىلدى. جاڭا كونستيتۋتسيادا «مەملەكەت ادامعا قىزمەت ەتۋگە ءتيىس» دەگەن قاعيدا بەكىتىلگەن. سونداي-اق سپيكەر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارلامەنتتى قۇرىلتاي دەپ قايتا اتاۋ باستاماسىن ەسكە سالىپ, بۇل اتاۋدىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن اتاپ ءوتتى.

– قۇرىلتاي – حالقىمىز ءۇشىن قاسيەتتى ۇعىم. تاعدىرلى ساتتەردە ءدال وسى قۇرىلتايلاردا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىل­دانعان, – دەدى داۋلەت تۇرلىحانوۆ.

جوباعا سايكەس, قۇرىلتاي 145 دەپۋتاتتان تۇرىپ, ەلدىڭ جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانى بولادى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەت­تىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتا­تىلعان جاعدايدا بيلىكتىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگىزۋ قاراس­تىرىلعان.

بۇعان قوسا جاڭا قۇجاتتا ءماسليحاتتار, ەتنومادەني بىرلەس­تىكتەر, ساياسي پارتيالار جانە قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى كىرەتىن قازاقستان حالقى كەڭەسىن قۇرۋ ماسەلەسى دە كوزدەلگەن.

اسكەري قىزمەتشىلەرگە ۇندەۋ جولداعان دەپۋتات قازىرگى گەوسايا­سي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ارميانىڭ رولىنە ەرەكشە توق­تالدى.

– ارميا – مەملەكەتتىڭ تىرەگى, ال قارۋلى كۇشتەر – تاۋەلسىزدىكتىڭ قالقانى. ءاربىر كەزەكشىلىك پەن ءاربىر جاتتىعۋ – ەل قاۋىپسىزدىگىنە قوسقان ۇلەستەرىڭىز, – دەدى دەپۋتات.

جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى تۇسىندىرمە جۇمىس­تارىن استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى كەندە­باي ادامبەك تە جۇرگىزدى. ول 1995 جىلعى كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانعانىنا شامامەن 30 جىل بولعانىن جانە وسى ۋاقىت ىشىندە قۇجاتقا مىڭنان اسا وزگەرىس ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

– تەك 2022 جىلدىڭ وزىندە 30-دان اسا تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. بۇگىندە جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنى شامامەن 84 پايىزعا وزگەرتىلگەن. قۇجاتتىڭ جاڭا جوباسىمەن تانىسىپ شىقساڭىزدار, كوپتەگەن باپتىڭ بىرنەشە رەت قايتا جازىل­عانىن كورەسىزدەر, – دەدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى سەبەپتەن تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتتارىن دامىتۋ, قۇرىلتاي مەن حالىق كەڭەسىن قۇرۋ سياقتى زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتىن نەگىزگى زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسيا­سىن ازىرلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان.

دەپۋتات جوبا 130 ادامنان تۇراتىن جۇمىس توبى تاراپىنان دايىندالعانىن ايتتى. كوميسسيا 12 وتىرىس وتكىزىپ, تالقىلاۋلار اشىق تۇردە كورسەتىلدى جانە بارلىق تۇسكەن ۇسىنىس قارالدى. ول مۇنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۇلگىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

باسقوسۋ بارىسىندا كەندەباي ادامبەك ساربازدارعا اسكەردەگى قىزمەتتىڭ جاس جىگىت ومىرىندەگى ماڭىزدى كەزەڭ ەكەنىن ەسكە سالدى.

– مەملەكەت اسكەري قىزمەت­شىلەر ءۇشىن جاعداي جاسايدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنا كونكۋرستان تىس, تەگىن ءتۇسۋ مۇمكىندىگى بار. بىراق ەڭ الدىمەن, ءار ازامات ءوز ەلىنە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ مەملەكەت اسكەر قاتارىندا جۇرگەن ءار ازاماتقا قامقورلىق كورسەتەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ول.

قۇرىلتاي تۋرالى ايتا كەلە, ءماسليحات دەپۋتاتى ونىڭ تاريحي تامىرلارىنا توقتالدى. ەجەلگى زاماندا قۇرىلتايلاردا ماڭىز­دى مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىل­دانىپ, حاندار سايلانىپ, حالىق تاعدىرى تالقىلانعانىن ايتتى.

– بۇگىندە قۇرىلتاي جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانعا اينالىپ كەلەدى. بۇل – داستۇرىمىزگە ورالۋ جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, – دەدى ك.ادامبەك.

سونداي-اق كەزدەسۋدە زاڭ شىعارۋ باستاماسى مۇمكىن­دىكتەرىنىڭ كەڭەيتىلەتىنى ايتىلدى. بۇرىن زاڭ جوبالارىن ەنگىزۋ قۇقىعى ۇكىمەت, دەپۋتاتتار مەن پرەزيدەنتكە تيەسىلى بولسا, ەندى مۇنداي مۇمكىندىك حالىق كەڭەسىنە دە بەرىلەدى.

بۇعان قوسا جيىندا ازامات­تاردىڭ ساياسي ومىرگە قاتىسۋ ماسەلەلەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

– 20 جاستان باستاپ ازامات ءماسليحات دەپۋتاتى بولا الادى, ال 25 جاستان باستاپ ەلدە كەمىندە 10 جىل تۇرعان جاعدايدا قۇرىلتاي دەپۋتاتى بولۋعا مۇمكىندىك بار. سىزدەر دە بولاشاقتا دەپۋتات بولىپ, شەشىم قابىلداۋعا قاتىسا الاسىزدار, – دەپ ك.ادامبەك اسكەري قىزمەتشىلەرگە ۇندەۋ جاسادى.

كەزدەسۋ سوڭىندا دەپۋتاتتار جەكە قۇرامدى 15 ناۋ­رىزدا وتەتىن رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا شاقىردى. كەزدەسۋ اشىق ديالوگ فورماتىندا ءوتتى. اسكەري قىزمەتشىلەر وزدەرىن قىزىقتىرعان سۇراقتارىن قويىپ, جاڭا كونستيتۋتسيا جو­باسى­­نىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى بويىن­شا جان-جاقتى ماعلۇمات الدى.