ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاعان ەلمىز

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە مەملەكەتتىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتى تاقىرىبى بويىنشا كەزەكتى بريفينگ بولىپ, وعان سەنات دەپۋتاتتارى سەرىك نوگەربەكوۆ پەن ولگا پەرەپەچينا قاتىستى. الدىمەن ءسوز العان سەرىك ءنو­گەربەكوۆ 2007-2009 جىلدارى ءوت­كەن عالامدىق ەكونوميكالىق داع­دارىستىڭ سالدارىنا توقتالدى. سول ۋاقىتتا جىلىنا 4-5 پايىزعا ارتاتىن كوپتەگەن ەلدەردىڭ ءىجو ءوسىمى 0 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ قال­دى. ال بىزدە پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستان ۇكىمەتى داع­دارىسقا قارسى ءىس-ارەكەت باعدار­لا­ماسىن جۇزەگە اسىرىپ, داع­دارىستى ەڭسەرگەن ەدى. الەمدىك ساراپ­شىلاردىڭ قورىتىندىسىنا قارا­عاندا, وسى داعدارىستا ەكونو­مي­كالىق تۇراقتىلىعىن ساقتا­عان بىرنەشە مەملەكەت قانا بول­عان. سونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بولدى, ءسويتىپ ءبىزدىڭ ەلىمىز داع­دارىستان امان شىعۋدىڭ  ءتاجىري­بەسىن جيناقتادى, دەي كەلىپ, س.ءنو­گەربەكوۆ قازىرگى بولىپ جاتقان داعدارىسقا قارسى شارالار تۋرالى ايتتى. قازىر ءبىزدىڭ ۇلتتىق قورداعى قاراجاتىمىز 2009 جىلعا قارا­عاندا ەكى ەسە كوپ. جاڭا داعدارىسقا قارسى تۇراتىن ەكونوميكالىق الەۋەتىمىز جوعارى. ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 3 ملرد. تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتكەن جىلى ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 500 ملرد. تەڭگەسى سول جىلى يگەرىلدى, قالعانى بيىلعا بولىنبەكشى, دەي كەلىپ, ودان ءارى دەپۋتات ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جاڭا جولداۋىندا ايتىلعان ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرمالارىن اتاپ ءوتىپ, ولاردى ورىنداۋدىڭ وزەكتىلىگىنە توق­تالدى. سونىمەن قاتار, ول ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەس­جىل­دىعى, «بيزنەستىڭ جول كار­تا­سى-2020» سياقتى باعدار­لا­مالار­دىڭ ىسكە اسىرىلۋى ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ باسەكەلەستىككە قابى­لەت­تىگىن ارتتىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سەناتور ولگا پەرەپەچينا ەلبا­سىنىڭ قاتىسۋىمەن بول­عان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرى­سىنىڭ شەڭبەرىندە تالقىلانعان بيۋد­جەت ساياساتىنىڭ كەيبىر قىر­لا­رىنا توقتالدى. ارينە, ەل­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءمىن­دەتتەرىن ىسكە اسىرۋداعى ەڭ باس­تى قۇرال – تەر توگە جۇمىس ىستەۋ. 2015 جىلعى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى تۇزەتۋ 2014 جىل­عى بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ قورى­تىندىسىنا جانە قالىپتاسىپ وتىرعان گەوساياسي جاعدايلاردىڭ اسەرىنە بايلانىستى. بيۋدجەتتى تۇزەتۋ ۇلتتىق ەكونوميكاعا كەرى اسەر ەتەتىن سىرتقى فاكتورلاردىڭ زيانىن ازايتىپ, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن قورعاۋدى كوزدەيدى. تۇزەتۋلەر ونىڭ شىعىس بولىگىن عانا ەمەس, كىرىس بولىگىن دە قامتىعان. ناقتى ايتاتىن بولساق, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگى 900 ملرد. تەڭگەگە وڭتايلاندىرىلاتىن بولدى. بۇل, ارينە, مۇناي باعاسىمەن قاتار, قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ التىن, تەمىر سياقتى, باسقا ونىمدەرى باعا­سىنىڭ دا تومەندەۋىنەن تۋىنداپ وتىر, دەدى دەپۋتات. ال ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن 1 تريلليون 702 ملرد. تەڭگەنى قۇراي­تىن كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت كولەمى وزگەرتىلمەيدى, دەپ جال­عادى ءسوزىن و.پەرەپەچينا. الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايعا سايكەس ەلباسى بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىن 10 پايىزعا قىسقارتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى, بۇل – 700 ملرد. تەڭگەدەي قاراجات. بۇل تۇزەتۋلەر داعدارىسقا قارسى قول­دانىلىپ وتىرعان شارالار. الايدا, وسىنداي تۇزەتۋلەرگە قارا­ماستان, بۇرىن جوسپارلانعان بار­لىق الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر تولى­عىمەن ساقتالىپ, وزگەرتىلمەي ورىندالادى. بيۋدجەتتەگى تۇزەتۋلەر نەگىزىنەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن تومەندەتپەيتىن باعىتتار مەن جوبالارعا عانا قاتىستى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن قارا­جاتتىڭ بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىلۋى جونىندە قاتاڭ تاپسىرما بەرگەنىن ايتۋعا ءتيىسپىن. ونى باقىلايتىن ارناۋلى كوميسسيا قاراجاتتىڭ ءمولدىر ءارى ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاداعالايتىن بولادى, دەدى پرەزيدەنت. اسىرەسە, بۇل ىستە اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قاتاڭ بولاتىنى دا ەسكەرتىلدى. ودان ءارى دەپۋتات و.پەرە­پە­چينا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكسپو-2017 كورمەسىنە, ۋنيۆەر­سياداعا, الماتى مەتروپوليتەنىنە, سونىمەن قاتار, سالتاناتتى شارا­لارعا قاراستىرىلعان قا­راجات كولەم­دەرىن تۇزەتۋ جونىندە تاپسىر­ما بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. ناقتى سان­دارعا قا­تىس­تى ايتقاندا, ول «سامۇرىق-قازىنا» اق اعىم­داعى شىعىندارى 7 پايىزعا (337 ملرد. ت.), «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ شىعىس­تارى 11,8 پاي­ىز­عا (3,8 ملرد. ت.), «قاز­اگرو» اق  12 پايىزعا (196 ملن.ت.) قىسقارتىلاتىنىن ايتتى. جال­پى ايتقاندا, ۇكىمەتتىڭ ءۇستى­مىز­دەگى جىلعى شى­عىندارى 4 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن تۇزەتى­لەتىنىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا و.پەرەپەچينا ەلدىڭ داع­دارىستى تيىمدىلىكپەن ەڭسەرە الاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. وسىدان ءارى بريفينگكە كەلگەندەر جۋرناليستەردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».