كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور قۋانىش سۇلتانوۆ 80-ءنىڭ سەڭگىرىنە شىقتى. تاياۋدا ول كىسىنىڭ «قازاقتىڭ قوناەۆى» اتتى ەسسە-كىتابىن حالىق جىلى قابىلدادى. قالىڭ وقىرماننىڭ سۇراۋى بويىنشا اتالعان ەڭبەكتەن ءۇزىندى ۇسىنىپ وتىرمىز.
جىلدار ءوتىپ, ەسەيگەن سايىن ادام ءوز ءومىرىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, الدى-ارتىن سابىرمەن سارالاپ, مىناۋ جارىق دۇنيەنىڭ قادىرىن بىلە تۇسكەنىن سەزىنەرى حاق. ارينە, الدىمەن ويلاندىراتىن – ادامدار, ادامنىڭ اداممەن قارىمقاتىناسى. اتا-اناڭ, وتباسىڭ, ودان كەيىن بالا كەزىڭنەن قانداي ورتادا ءوستىڭ, كىممەن دوس, جولداس بولدىڭ, قانداي ۇستازداردان ءتالىم الىپ, ەڭبەككە ارالاسقاندا كىمدەرمەن ءتىل تابىسىپ, كىمدەرمەن تۇسىنىسە الماي, كىمنەن قانداي قولداۋ, شاپاعات كوردىڭ – وسىنىڭ ءبارى كوز الدىڭدا, كوكىرەك سارايىڭدا.
ويتولعاۋىڭدا, ساناڭ مەن جۇرەگىڭدە نۇرلانىپ تۇراتىن تۇلعالار بولۋى ەرەكشە بايلىعىڭ, اسىل قازىناڭ ەكەنىن دە تۇسىنەسىڭ.
ەل باسقارۋ ءىسى دە – ەرەكشە ونەردى, ءبىلىمدى, ءتوزىمدى, قايراتجىگەردى, دانالىقتى, باي مىنەزدى, قابىلەتتى, ادىلەتتىلىكتى, ادالدىقتى, ار-نامىستى تالاپ ەتەتىن تانىلۋى كۇردەلى الەم. ناقتى تۇلعا تۋرالى وي قوزعاعاندا, الدىمەن ونىڭ اتقارعان ءىس-ارەكەتى نەمەسە حالىق سۇرانىسى مەن تۇرمىسىنا ساي اتقارىلعان شارالار ساراپتالادى. كەز كەلگەن باسشىنىڭ قىزمەتىنە, ەڭبەگىنە پىكىر ايتىپ, باعا بەرۋدە الدەكىمدەردىڭ جاڭساق, ۇشقارى سوزىنە ىلەسە كەتكەننەن گورى ءىستىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزىپ, ادىلىنە جۇگىنگەن ابزال.
حح عاسىردىڭ الپىس جىلدان استام بولىگى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, توڭكەرىس, دۇربەلەڭ, ۇركىنشىلىك, تاپ كۇرەسى, ازامات سوعىسى, اشارشىلىق, ۇجىمداستىرۋ, كامپەسكە, تاعى دا اشارشىلىق, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, ونىڭ زارداپتارىن ەڭسەرۋ, تىڭ كوتەرۋ, يدەولوگيالىق «قىرعيقاباق سوعىس», تەكەتىرەستەر سياقتى الاساپىران قاسىرەتكە تولى كەزەڭدەردە بيلىك باسىنا دىنمۇحامەد قوناەۆتاي ءبىلىمدى, پاراساتتى, ۇستامدى, ءادىل, ادال, وندىرىستە, عىلىمدا, باسقارۋ ىسىندە تاجىريبەسى مول, سابىرلى, ۇلتجاندى, وتانشىل تۇلعانىڭ كەلۋى – ەلدى داعدارىستان شىعارۋدىڭ ايشىقتى بەلگىسىندەي بولىپ ەدى. ەلۋ جىلعا جۋىق رەسپۋبليكامىزدىڭ باسشىلىعىندا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ ەلدىڭ وركەندەۋىنە, حالقىمىزدىڭ ءوسىپ-ونۋىنە قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز. ونىڭ ءبارى رەسپۋبليكا تاريحى مەن شەجىرەسىندە ساقتالعان. قىسقاشا عانا كەيبىر مالىمەتكە وي جۇگىرتسەك تە جەتكىلىكتى. قازاقستان الەۋمەتتىكەكونوميكالىق جاعدايى جونىنەن بۇرىنعى وداق كولەمىندە 15 رەسپۋبليكا ىشىندە رەسەي, ۋكراينادان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلىپ, نىق ورنىقتى. ونەركاسىپ دامىدى. قىرىقتان استام جاڭا قالالار سالىنىپ, جۇزگە جۋىق ءىرى كاسىپورىنداردا سان الۋان ماماندار ەڭبەك ەتىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى كوتەرىلدى. عىلىمنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ, كوپسالالى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتار, قاراعاندىدا ەكىنشى ۋنيۆەرسيتەت, رەسپۋبليكا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتالىق قازاقستانداعى فيليالى, وبلىس ورتالىقتارىندا ءار سالادا جوعارى وقۋ ورىندارى اشىلدى. ءاربىر ازاماتتىڭ ورتا ءبىلىم الۋ قۇقىعى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىپ, جاڭا جوعارى وقۋ ورىندارى, 300-دەن استام ارنايى ورتا كاسىبي وقۋ ورىندارى ناتيجەلى جۇمىس جاساپ, جىل سايىن مىڭداعان بىلىكتى ماماندار جۇمىس ورىندارىن تولىقتىرىپ ءجۇردى. بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا كاسىبي تەاترلار, فيلارمونيا ۇجىمدارى اشىلىپ, پوليگرافيالىق مەكەمەلەر جۇمىسقا قوسىلدى. جەتى مىڭنان استام اۋىلدا العاشقى مەديتسينالىق كومەك قىزمەتى جولعا قويىلدى. 1978 جىلى وسى كورسەتكىش بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى الماتىدا وتكىزگەن حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا 140-تان استام مەملەكەتتىڭ دارىگەرلىك دەلەگاتسياسى قاتىستى.
رەسپۋبليكامىزدا كوپتەگەن ادام ديمەكەڭنىڭ باسقارۋىمەن قىزمەتتەس, ارىپتەس بولدى. ودان دا كوپ ازامات وسى تۇلعانىڭ شەشىمىمەن, كەلىسىمىمەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جاۋاپتى قىزمەتتەرگە ءوسىپ, بەلگىلى قوعام, مەملەكەت قايراتكەرى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ول كىسى ەل ارالاپ جۇرگەندە باتاسىن الىپ, شاپاعاتىن كوردىم دەيتىن ادامدار قانشاما. سولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ديمەكەڭ تۋرالى ءوز ءسوزى, ءوز ويى بولۋى دا زاڭدى. مەن دە كەزىندە دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ قولداۋىمەن, قامقورلىعىمەن 10 جىلداي ەڭ جاۋاپتى لاۋازىمدى, اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكا كومسومولى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مادەنيەت, ۇيىمداستىرۋ پارتيا جۇمىسى سياقتى ەكى ۇلكەن ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردىم. سول جىلدارى وتكەن مەكتەبىم مەن مەملەكەت ىسىنە جاۋاپكەرشىلىگىم, تاجىريبەم ومىرلىك ۇستانىمىم بولدى ءارى ودان كەيىنگى جىلداردا دا مەملەكەت ىسىنە ادالدىقپەن ەڭبەك ەتۋگە مول باعىت بەردى.
مەملەكەتتىك, پارتيالىق جۇمىستار – ەڭ الدىمەن ادامگەرشىلىكتىڭ جۇمىسى بولۋى كەرەكتىگىن ديمەكەڭدەي ءىرى تۇلعادان كوردىم, ۇلگى ەتتىم. ول كىسىنى جاقىننان ءبىلىپ, تۇسىنە العان كوپتەگەن ازاماتتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن, ايتقان, ايتام دەگەندەردىڭ ءسوزى دە وسى تەكتەس ەكەنىنە سەنىمدىمىن.
مەملەكەت باسقارعان, ەل تاعدىرىنا قاتىستى شەشىم قابىلداۋعا جاۋاپتى ادام, ارينە, پەرىشتە ەمەس. پەندە بولعان سوڭ, ءارتۇرلى قايشىلىقتى, كۇردەلى جاعدايلاردا ونىڭ كەيبىر سوزدەرى, پايىمدارى مەن كەلىسپەۋشىلىكتىڭ بولۋى دا – تابيعي قالىپ. سونداي-اق ءبىرىنشى باسشى شەشىم قابىلداردا باسقا لاۋازىمدى ادامداردىڭ وي-پىكىرلەرى, قوعامداعى اقپارات كوزدەرى دە ىقپال ەتپەي قويمايتىنىن دا ەسكەرگەن ءجون. ءتىپتى كەيدە ەڭ دۇرىس شەشىمدەردىڭ ءجۇز پايىز ەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعۋى دا قيىن. ودان بەرى دە تالاي ۋاقىت – قىرىق جىلعا جۋىق مەرزىم ءوتتى. زامان وزگەردى. قوعام تۇلەدى. الەم جاڭاردى. ۇرپاق اۋىستى. ءالى قانداي عالامدىق, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولارىن كىم بولجاي العان؟ بولعان جايلاردى ەسكە الىپ, ولاردىڭ قايشىلىقتارىنان, قاتەلىكتەرىنەن ساباق الىپ, قورىتىندى شىعارا الساق, بولاشاعىمىزدىڭ جاقسارۋىنا سەبى تيەر.
وتكەندى ەستە ساقتاۋ, ۇمىتپاي ەسكە الۋ – وتكەندى اڭساۋ ەمەس, الدىمەن وتكەننەن ساباق الۋ. ول ءار ادامنىڭ ءوسۋ جولدارى سياقتى وتباسىنىڭ, قوعامنىڭ ءوسۋى, وزگەرۋى – تابيعي قۇبىلىس. وتكەن ءومىرىمىزدىڭ جاقسىسى دا, جامانى دا – ءبىزدىڭ تاريحىمىز. ونىڭ شىندىعىن, ءادىلىن ءبىلۋ, جاقسىسىن لايىقتى ەسكەرىپ, قۇرمەتتەپ, جامانىنان ساباق الۋ, قايتالاماۋ – ءار ۇرپاقتىڭ پارىزى. ءبىزدىڭ ۇلتىمىز ءۇشىن 74 جىل سوتسياليزم ءداۋىرىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جەتىستىگىمەن قاتار, قاسىرەتى مەن قۋعىن-سۇرگىنى, كادىمگى ءومىر سالتىمىزدا قاساڭدىعى مەن تەجەۋلەرى دە قاتار ءجۇردى. ۇجىمداستىرۋ ميلليونداعان ادامنىڭ اشتىقتان قىرىلىپ, بيلىك كۇشتەرىنىڭ قوقانلوقىسىنان باس ساۋعالاپ, باسقا ەلدەرگە جوڭكىلىپ كوشكەندەرىن, ءبىر جارىم ميلليونعا جۋىق تەپسە تەمىر ۇزەتىن ەر ازاماتتارىمىزدىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس مايدانىنا قاتىسىپ, جارتىسى قۇربان بولعانىن, انالار مەن بالالارعا وراسان زور سالماق تۇسكەنىن قالاي ۇمىتپاقپىز؟
ەل ىشىندە ءجۇرىپ, ءوز حالقىنىڭ قامىن ويلاعان بىلىمدىلەرىمىزدىڭ بەتكە ۇستار بولىگىن «حالىق جاۋى» دەپ قارالاپ, قاراپايىم حالىق, قوعام اراسىندا تاۋەلدىلىك ۇرەي ورناتۋ ارقىلى ادامداردىڭ بوستاندىعىن, قۇقىن شەكتەۋ شارالارى دا – تاريحىمىزدىڭ قارالى بەتتەرى. وسىنداي قايشىلىقتى جاعدايلاردا شاشىلىپ قالماي, ەلدىڭ بىرلىگى مەن ەڭبەگىنە جۇمىلىپ, ۇرپاقتىڭ, ۇلتىمىزدىڭ ءوسىپ-ونۋىنە ولشەۋسىز قايراتكەرلىك كورسەتە العان اتالارىمىز, اكەلەرىمىز بەن انالارىمىزدىڭ جاسامپازدىعىن ەشقاشان جوققا شىعارا المايمىز. ولاردى ەسىمىزدە ساقتاپ, وراسان ەڭبەگىن, ەرلىگىن قۇرمەتتەمەسەك, ادامشىلىعىمىزعا سىن. وندايدى تاريح تا كەشىرمەس. تاريحىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا دا نۇقسان. بولاشاق ۇرپاققا دا «اقتى – اق, قارانى – قارا, باردى – بار, جوقتى – جوق» دەپ انىعىن ايتىپ كەتۋ – پارىزىمىز.
ءدال سول سوتسياليزم داۋىرىندە ءبىزدىڭ حالقىمىز جاپپاي ورتا ءبىلىم يەلەنگەنى – تاريحي شىندىق. بۇگىنگى زاماندا دا وسى قۇندىلىعىمىز كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن. ورتا ءبىلىم الۋ – تەگىن. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, الەم ەلدەرىمەن تەرەزەمىز تەڭ دارەجەدە ديپلوماتيالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىمقاتىناسىمىز ورنىعىپ, اسىرەسە ەۋروپا ەلدەرى ءبىزدىڭ كەشەگى, بۇگىنگى شىندىعىمىزدى تاني باستاعاندا شۆەتسيادان كەلگەن ءبىر دەپۋتات استانا قالاسىندا جاستارمەن كەزدەسكەن سوڭ, ولاردىڭ بىلىمدىلىگىنە تاڭدانىپ: «قازاق قىزدارى ءبارى مەكتەپكە بارا ما؟» دەپ سۇرادى. مەن وعان: «بۇل ماسەلە بىزدە 100 جىل بۇرىن شەشىلگەن. قازاقستاندا ۇل, قىز دەمەستەن ءاربىر ازامات تەگىن ورتا ءبىلىم الۋى – ءبىزدىڭ ۇلتتىق جەتىستىگىمىز. مۇنداي قۇقىق كونستيتۋتسيامىزدا جازىلعان. سونداي-اق قازاق ايەلدەرى, قىزدارى ەرتە زاماننان بەرى ەشقاشان بەتىن بۇركەمەگەن. ءبىلىم, قوعام, مەملەكەت قايراتكەرلەرى بولعان ايەل ادامدار – تاريحي ماقتانىشىمىز», دەپ ءبىراز ماعلۇمات بەردىم. ول: ء«بىز شىن مانىندە قازاقستاندى بىلمەيدى ەكەنبىز», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
توتاليتارلىق بيلىكتىڭ ۇستەمدىگى داۋىرىندە ەلىمىزدە جوعارى جانە ورتا ءبىلىم جۇيەسى, عىلىم اكادەمياسى باسەكەلەس دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ءبىزدىڭ عىلىمىمىز, عالىمدارىمىز دۇنيەجۇزىندە تانىلىپ, مويىندالدى. وپەرا جانە بالەت تەاترى ۇيىمداستىرىلىپ, كوپسالالى ۇلكەن ونەرىمىزگە جول اشىلدى.
تەگىن دەنساۋلىق جۇيەسى قۇرىلىپ, سالاماتتى ءومىر سالتى قالىپتاستى.
مۇناي, گاز, ەلەكتر ەنەرگياسى, كومىر, تەمىر, كۇمىس, التىن شىعارۋ, وڭدەۋ – جالپى ونەركاسىپ دامىپ, باسەكەلەستىك جاعدايىندا ۇلتتىق ماماندارىمىز ءوسىپ, قالىپتاستى. ۇلت ماماندارى جەتكىلىكتى بولدى. الايدا جوعارىدا ايتقانىمداي, اسىرەسە وداقتىق مەكەمەلەردە, كاسىپورىنداردا لاۋازىمدى باسشىلىق قىزمەتتەردە قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن ءوسىرۋ ماسەلەسى ۇنەمى كۇن تارتىبىندە, قازاقتىڭ كوكەيىندە تۇراتىن. ويتكەنى قانداي دا لاۋازىمدى باسشىلىق قىزمەتتەرگە كادر تاڭداۋدا مىندەتتى تۇردە ونىڭ كاسىبي لايىقتىلىعىمەن قاتار ۇلتى دا ەسكەرىلەتىن.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋدە بۇرىنعى وداقتىڭ الدىڭعى ورىندارىنا شىقتىق. ەلىمىزدىڭ كەڭ-بايتاق جەرىندە اۆتوكولىك, تەمىر جولدار سالىنىپ, جاڭا جولدار دا جوبالاندى.
جۇزدەگەن, مىڭداعان ينجەنەر ماماندار قازاقستاننىڭ كوپسالالى ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە بىلەك سىبانا ەڭبەك ەتىپ, جاڭا جاقسىلىقتارعا قول جەتكىزە الدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى وداق كولەمىندەگى باسەكەلەستىككە لايىق بولدى.
تاريحي دامۋىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن جوعارىداعىداي جاقسى جاعىمدى كورسەتكىشتەرىن ساياسي جۇيەنىڭ زالالدىعىنان جوققا شىعارعانىمىز ءوز ۇلتىمىزدىڭ وسۋىنەن باس تارتۋمەن ءبىر ەسەپ.
حالقىمىز ىنتىماقشىل, ۇيىمشىل بولدى. ياعني ءبىز – بۇگىنگى ۇرپاق تا, كەلەر ۇرپاق تا ءوز ۇلتىنىڭ تاريحىنا, ۇلتتىڭ وتكەن عاسىرلار جولىنا سالماقتى سابىرلىلىقپەن قاراۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. كوپ جاعدايدا وتكەن عاسىردىڭ 20-30 جىلدارىندا بولشەۆيكتەردەن قالعان جويىمپازدىق پەن ناۋقانشىلدىق كوزقاراستان, سانادان ارىلا الماي كەلەمىز. قوعام دامۋىن ءالى «اقتار», «قىزىلدار» دەپ قاراما-قارسى قويۋعا بەيىمبىز. بيلىك اۋىسا ما, ءبىتتى – بۇرىنعى بيلىكتىڭ تۇسىندا جاسالعان دۇنيەنى تۇگەل سىپىرىپ, جوققا شىعارا سالامىز. جاڭا قادام, ەسكىرگەن ءادىس-تاسىلدەردى, جاراماي جاتقان زاڭداردى, قارىم-قاتىناستاردى وزگەرتۋ – ءار بيلىكتىڭ دە جۇمىسى, بىراق وزىنە دەيىن جاسالعان جاقسى ىستەردى دامىتىپ, جامانىنان ارىلسا عانا ەل وسەدى. ۇرپاقتار جالعاستىعى ارقىلى تاريحىمىزدىڭ جالعاستىعى, تۇتاستىعى ساقتالادى.
وركەنيەتتى مەملەكەت جولى مىڭجىلدىقتارمەن سانالاتىن ەلدەر ۇلگىسى وسىنداي. قانداي قيىن زاماندا دا ءبارىبىر جەڭەتىن ادىلەت پەن ادامنىڭ ارى ەكەنى – ەجەلدەن كەلە جاتقان اسىل قاسيەتقۇندىلىعىمىز. سونىمەن بىرگە حالقىمىزدا «ادىلەت ءتۇبى جەڭەدى, بىراق كەشىگىپ جۇرەدى» دەگەن دە ءسوز بار. رۋحىڭدى شيىرشىق اتتىرىپ, جاماننان ءتۇڭىلتىپ, جاقسىدان ۇمىتتەندىرەتىن, ۇيرەتەتىن – وسى سانا, وسى كۇي.
دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ بۇكىل ءومىرى – ءاربىر بولسام, بولام دەگەن ادامعا ۇلگى-ونەگە. ءوزىنىڭ عيبراتتى كىتابىندا كىمنەن قالاي, قانداي ءبىلىم العانىن, نە ۇيرەنگەنىن, وسىدان ءجۇز جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءبىلىمدى اعالاردىڭ اقىلكەڭەسىنە قۇلاق اسىپ, قازاق بالاسى وقي قويماعان ءتۇستى مەتالدار جانە التىن ينستيتۋتىن بىتىرگەن سوڭ, قوڭىرات رۋدنيگىندە, تىكەلەي وندىرىستە تاۋ-كەن شەبەرى, ينجەنەرى سياقتى قاتارداعى مامان مەكتەبىنەن ءوتىپ, جاپ-جاس 26 جاسىندا لەنينوگور كەن باسقارماسى ديرەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارعان بىلىكتى ينجەنەردى سول كەزدەگى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.سكۆورتسوۆتىڭ قولداۋىمەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ۇدەپ تۇرعان تۇسىندا 30 جاسىندا رەسپۋبليكا ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ قورعانىس ونەركاسىبى سالاسىنا جاۋاپتى ورىنباسارى لاۋازىمىنا بەكىتىلۋى – وتە سيرەك شەشىم ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق تۇسىنسە, بۇل ءبىرتۋار تۇلعالاردى قادىرلەپ, قاستەرلەپ, سونداي بىلىكتىلىككە, بىلىمگە ۇمتىلتاتىن جىگەرلەندىرۋ, ىنتالاندىرۋ بولارى ءسوزسىز.
دىنمۇحامەد احمەت ۇلى ەستەلىكتەرىندە ەڭ الدىمەن ۇستازدارىن, وزىنە وقۋدا, ەڭبەكتە, ءومىردىڭ قيلى جولدارىندا شاپاعاتىن تيگىزگەن, دەر كەزىندە اقىل-كەڭەس بەرە العان ادامداردى ەرەكشە قۇرمەتتەپ, ولاردىڭ ادامگەرشىلىك, پاراساتتىلىق قاسيەتتەرىن كوتەرىپ, ايتىپ وتىرادى. ءوزى تالاي ادامعا ۇستاز, اقىلگوي بولعان, اقىلى اسىپ, ەل باسقارعان شاعىندا دا ءوزىنىڭ بالا, ءجاسوسپىرىم كەزىندە, ازامات بولىپ, وقۋ, ءبىلىمنىڭ قادىرىن بىلگەندە, قىزمەتتىڭ ابىروي, دارەجەسىن تۇسىنگەن قايراتكەر كەزىندە دە شىنايى بىلگىردىڭ سوزىنە, پىكىرىنە قۇلاق اسىپ ءجۇرۋى – ول كىسىنىڭ عۇلامالىعى ءارى اسا تەرەڭ مادەنيەتى.
ءوز داۋىرىندە ۇلتتىڭ ۇستازى بولعانى دا – تاريحي اقيقات. وك-ءنىڭ شەشىمدەرىن قابىلداردا جوبانى دايىنداعان جاۋاپتى قىزمەتكەردەن «جوباعا قاتىستى, ونى ورىندايتىن قۇزىرلى ورىندار, مامانداردىڭ پىكىرلەرى قالاي؟» دەپ سۇراستىرىپ «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسەتىن» بايىپتى, تىڭعىلىقتى شەشىم قابىلداۋ – ديمەكەڭنىڭ ەل باسقارۋ ۇستانىمى. ء«بارىن بىلگىش» وركوكىرەك, ماقتانپاز قىزمەتكەرلەردىڭ ەكپىنىن دالەلمەن, بىلىكپەن باسا الاتىن. رەتىنە قاراي حالىق دانالىعىنا – ماقالماتەلگە جۇگىنىپ, ولاردى ورىندى قولدانۋعا ءمان بەرەتىن.